TARİH & TARİHİ ESERLER & ARKEOLOJİ & NOSTALJİ

Zeki Sarıhan : SAMSUN YOLCULUĞU İSTANBUL
BASININDA


Mustafa Kemal Paşa’nın Lağvedilmiş 9. Ordu Birlikleri Müfettişliğine atama
kararnamesini Padişah 30 Nisan 1919’da imzaladı. 16 Mayıs 1919 günü de Cuma
selamlığında Padişah’ı ziyaret ederek Bandırma Vapuru ile Samsun’a hareket
etti.


Dönemin basın merkezi olan İstanbul’da gazeteler, yalnızca bu atanma ve yola çıkma
olayını haber verdiler. İki olay arasında geçen 16 gün içinde Mustafa Kemal
Paşa ile ilgili bazı yazışmalar, görüşmeler olmuşsa da bunların hiç biri
basınında yer almadı.

Tarih yazmakta çok tembel ve üşengeç bir
millet olduğumuz için bunlarla ilgili belgelere uzun yıllar kimse dokunmadı.
Atatürk’ün anlattığı birkaç anekdotla yetinildi. Oysa İstanbul Hükümetinin
arşivleri Büyük Zafer’den sonra İstanbul hükümetinin istifa ettiği 4 Kasım
1922’den sonra Ankara Hükümetinin eline geçmişti. 50-60 yıl boyunca o günün
gazetelerine bakmayı da kimse akıl etmedi. Aşağıda Mustafa Kemal Paşa’nın
atanması ve Samsun’a hareket etmesinin o günün basınında nasıl yer aldığını
göreceğiz.

Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu
Birlikleri Müfettişliğine atandığına ilişkin kararnamenin haberi İkdam’ın 1
Mayıs, Zaman gazetesinin 2 Mayıs tarihli saylarında kısa ve yorumsuz olarak
verildi. Takvimi Vakayi (Resmi gazete), kararnameyi 5 Mayıs tarihli 3540
numaralı sayısında yayımladı. Vakit gazetesi 6 Mayıs, Alemdar ise 7 Mayıs
tarihli sayılarında bunu haber verdi. Kumandan, vali gibi önemli atama
haberleri basında yer alırdı ve bunların çoğu bu haber gibi Takvimi Vakayi’den
aktarılırdı.

Bu tarihten sonra 16 Mayıs’a kadar
Mustafa Kemal Paşa hakkında basında bir haber görünmüyor.

Paşa’nın 16 Mayıs’ta samsun’a hareket
ettiği ise İleri, İkdam, İstiklal, Vakit, Memleket gazetelerinin 17 Mayıs
tarihli sayılarında yer aldı. Birbirine çok benzeyen haberlerden Memleket
gazetesinde yer alanı şöyleydi: “Şark kıtaatı müfettişliğine tayin buyurulmuş
olan Mustafa Kemal Paşa, maiyetinde Erkânı Harp Binbaşısı Hüsrev Bey ve sair
zevat bulunduğu halde, dün öğleden sonra Bandırma Vapuruyla Samsun’a hareket
etmiştir.” Vakit’te ve İstiklal’de ise Paşa’nın dünkü selamlık resminden sonra
Mahfel-i Hümayunda Padişahın huzuruna kabul buyurulduğu haber verilmiştir.

Alemdar ise haberi Mustafa Kemal
Paşa’nın fotoğrafıyla birlikte şu cümlelerle yayımlamıştır: ŞARK KITAATI
MÜFETTİŞLİĞİ: Mustafa Kemal Paşa ve Üçüncü Kolordu Kumandanı Miralay Refet Bey,
maiyetleri ile Bandırma Vapuru’na rakiben (binerek) dün saat dörtte Samsun’a
müteveccihen hareket etmişlerdir.” ibaresi konulmuştur. Paşa’nın atanmasını
diğer gazetelerden daha görünür vermesinin nedeni koyu bir İngilizci ve
İttihatçı düşmanı olan

Alemdar’ın Mustafa Kemal Paşa’ya
bağladığı umutlardır. Bu tutumunu Mustafa Kemal Paşa’nın hükümetle zıt düştüğü
dönemde “bir yanlışlık olmalı” üslubuyla sürdürmüş, daha sonra ise Paşa’nın en
azılı düşmanlarından olmuştur.

21 Mayıs tarihli İstiklal’de “Mustafa
Kemal Paşa göreve başladığını ilgili makama bildirmiştir” diye yazılmıştır.

Bu haberlerin hiç birinde Mustafa Kemal “Şark Kıtaatı Müfettişliğine tayin edilen
Mustafa Kemal Paşa”
Paşa hakkındaki atama kararnamesinin içeriğinden söz
edilmediği gibi ondan beklentiler de yer almamıştır. Ne lehinde ne de
aleyhinde. Bunun nedeni, 1919 yılı Mayıs ayının ilk yarısında İstanbul’da ve
ülkenin diğer yerlerinde henüz Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıktıktan sonra
üstleneceği görevin gündemde olmamasıdır. Gerçi ülkenin parçalanma tehlikesine
karşı çeşitli bölgelerde Müdafaai Hukuk Cemiyetleri kurulmamış değildi fakat
bunların amacı milletin işgallere razı olmayacağını İtilaf devletlerine
göstermek ve elverişli barış koşulları elde etmekti. Bunun nasıl sağlanacağı
ise belirsizdi. İstanbul’da her kafadan bir ses çıkıyordu. Gazetelerin bir
kısmı Amerikan mandasını, bir kısmı ise İngiliz himayesini savunmaktaydılar. Bu
gazetelerin Mustafa Kemal Paşa’nın atanmasına tavır konusunda bir farklılık
görünmüyor. Bunun nedeni Mustafa Kemal Paşa’nın Enver Paşa siyasetlerine karşı
olması ve bu tutumunu Mütareke de de sürdürmesidir.






































Mustafa Kemal Paşa’nın fiili direniş
misyonunu belirleyen 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgalidir.
(19 Mayıs 2018)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir