TARİH & TARİHİ ESERLER & ARKEOLOJİ


PERTEV
N. BORATAV


Sözcük
anlamı: “karakuş”; Karakuş, bürküt/bürgüt Türkler tarafından kartala eş anlamlı
kullanılan sözcüklerdir. Si­birya halklarında muhteşem bir yeri olan bu kuş,
Kaşgârlı Mahmud tarafından “Karakuş Yılduz” olarak Yunan mito­lojisindeki
Jüpiter karakterli kartalını andıran Jüpiter geze­geninin belgesi olarak
anılır.


Uluslararası
katalogda (AaTh) 301 numaralı masal türünün genişletilmiş bir yorumu olan
Kırgız kahramanlık şiiri “Er- Töştük”te olduğu gibi, aynı masalın bazı Anadolu
yorumla­rında da (TTV No.72), öbür dünyanın kahramanını yeryü­züne getiren kuş
bir kartala benzetilir.


Bir Anadolu
halk türküsünde -bir mitolojik yaratığı veya basit bir poetik resmi hatırlatan-
bu kuştan şöyle bahsedilir:


“Yüksek dağın
zirvesinde haşmetli kartal yeryüzünü kap­ lamak üzere kanatlarını açtı.”


Kartal, Oğuz
boylarının kuş amblemlerinden (eski Türkçede: ongon) biriydi: bunu,
Raşid-ad-Din Fadallah’ın Ay Han’ın dört anlatımından ve Abu’l-Gazi Bahadır
Han’ın Gün Han’ın devamı olan Salur boyu aktarımlarından anlı­yoruz. Salurlar
ve hanları Kazan Han için yazıldığı düşü­nülen Dede Korkut kitabında, Oğuzların
bu kuş için duy­dukları saygının bir kanıtı olarak anlaşılması gereken, “ala­ca
benekli kartalın faziletlerini taşıyan kişiler” anlamında kahramanlar için
çoğunlukla “Çal Karakuş erdemlü” ifadesi kullanılır.



Türk Mitolojisi, Pertev N.
Boratav, BilgeSu Yayıncılık, 1.Baskı, 2012, S 83-84

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir