OSMANLI’DA
GREV NASIL YASAKLANDI ?


İlk grevler 110 yıl önce bugün yasaklandı.
Osmanlı döneminde çıkan Tatil-i Eşgal kanunu 8 Ekim 1908 tarihinde kabul
edildi. İkinci meşrutiyetin hemen sonrasında vapur seferleri mürettebatın maaş
alamamasından dolayı durmuştu, demiryolu ve liman işçileri ise sık sık grev
ilan ediyordu.


Türkiye’de uzun süredir Olağanüstü Hal sebebiyle
grev yapılamıyor. Grevler çoğu zaman milli güvenlik gerekçesiyle iptal
ediliyor. 20 Temmuz 2016 tarihinde ilan edilen OHAL sürecinde de grev yapılması
yasaklandı.


Türkiye’de ilk modern grev kanunu ise 8 Ekim 1908
yılında kabul edildi. Tatil-i Eşgal Kanunu ve Grev Yasağı uygulanmaya başlandı.


Kanunun ilk maddesi şöyle idi:


Canib-i Hükü- tiyaz istihsal ederek demiryol ve
met-i Seniyyeden ruhsat veya im- tramvay ve liman muamelâtı ile umur-ı
tenviriyye gibi umuma müteallik bir hizmet ile mükellef bulunan her nevi
şirketlerle müstahdemin ve amelesi beyninde şerait-i istihdamlarına dair ihtilâfat
vukuunda müstahdemin ve amele-i merkume üç vekil intihabına mecbur olup bunlar
Ticaret ve Nafia Nezaretine nushateyn olarak takdim edecekleri istidada
ihtilâf-ı vakıanın mahiyet ve esbabını izah edeceklerdir.


ŞİRKETLER BİRER BİRER BATIYORDU


İkinci meşrutiyetin ilanı öncesinde Osmanlı
ekonomisi iflas etmişti. Şirketler birer birer batıyordu. Duyun-u Umumiye
idaresi halkın vergilerini topluyor ve dış borçların ödendiğinden emin
oluyordu.


Meşrutiyet öncesinde işçi hareketleri zaman zaman
Osmanlı topraklarında gerçekleşmişti. Bilinen en eski grevler 1863 yılında
Zonguldak Kömür işçileri tarafından gerçekleştirildi. 1872 yılında Beyoğlu
Telgrafhanesi ve Yarımburgaz-Ömerl

 hattı
işçileri grev ilan etti. 1873-1875 arasında İstanbul Tershanesi işçileri de
grevlere gittiler.

Osmanlı’da işçiler. Yıl: 1910 Fotoğraf: Depo
Photos


6 AY İÇİNDE 100’Ü AŞKIN GREV


İkinci Meşrutiyet’in ilanından Eylül aynın sonuna
kadar Osmanlı’yı bir grev dalgası sardı. İşçiler maaşlarını alamamaktan
memurlar ise gayri-müslim memurların kendilerinden fazla maaş almasından
şikayetçiydi. İkinci meşrutiyetten 6 ay sonra 100’ü aşkın grev
gerçekleştirildi.


İlk grev ağustos ayında ada seferleri yapan
İdare-i Mahsusa kaptan ve mürettebatı tarafından yapıldı. Akabinde 11 Ağustos
tarihinde Paşabahçe Şişe Fabrikası işçileri ücretlerinin yüzde 12.5 artırılması
isteğiyle greve gitti.


13 Ağustos’ta İstanbul Cibali’deki tütün işçileri
Tütün Rejisi’nin %50’lik zam teklifini yetersiz bularak greve gittiler.


14 AĞUSTOS 1908’DE DEMİRYOLU İŞÇİLERİ GREVE GİTTİ


13 Ağustos’ta tıp doktoru olan Arhangelos Gavril
başkanlığında Anadolu Demiryolu Şirketi İşçileri Sendikası, kurulmuştu 14
Eylül’de grev ilan ettiler. 17’sinde sona erdi.

Ardından İstanbul’da liman işçileri ve kadın tülbent işçileri grev ilan
ettiler. Sendikaları fesheden, grev yapmayı imkansız hale getiren. Tatil-Eşgal
Cemiyetleri hakkında kanun çıktı.


Grev yapmak neredeyse imkansız hale geldi.
Sendikal faaliyetler durdu. Kanunla greve giden işçilerin neden greve
gittiklerini bir komisyon halinde devlete bildirmeleri zorunlu hale getirildi.
Fakat kanun koşullarının ağırlığı sebebiyle grev yapılması çok zor bir hale
geldi.


*Bu
haberdeki bilgilerin önemli bir kısmı Atatürk İlkeleri ve İnkılapları Tarihi
Araştırma ve Uygulama Merkezi’nden Umut Karabulut ve Ömer Faruk Özkul’un
araştırmasından alınmıştır.


*Bu
haberde Gündüz Ökçün’ün Tatil-i Eşgal Kanunu- Belgeler ve Yorumlar isimli
çalışmasından faydalanılmıştır.


LİNK : https://www.sozcu.com.tr/2018/ekonomi/osmanlida-grev-nasil-yasaklandi-2667802/