Mustafa
Kemal, 1 Mart 1922′de TBMM açılış konuşmasında: “Genel olarak bütün köylüye okumayı, yazmayı ve dört
işlemi öğretmek, yurdunu, ulusunu, dinini, dünyasını tanıtacak ölçüde coğrafya,
tarih, din ve töre bilgisi vermek ulusal eğitim programımızın ilk amacıdır. Bir
yandan bilgisizliği gidermeye çalışırken öte yönden de yurt çocuklarını
toplumsal ve tutumsal alanlarda etken ve verimli kılabilmek için gerekli olan
ön bilgileri iş içinde öğretmek yöntemi, eğitim ve öğretimin ana kuralı
olmalıdır. ”
Mustafa Kemal, bu sözleriyle, köy enstitülerinin,
uygulamalı/yerinde eğitim öğretim ilkesini, halkın aydınlanması ve çiftçinin
ürün yetiştirmede etkin ve verimli özelliklerine işaret ediyordu, sanki. Köy
Enstitüleri, Türk köylüsünün kendi toprağını işleme, kendi ürününü yetiştirme
üzerine uzmanlaşmanın adı olacaktı. Ta ki, Demokrat Parti dönemine kadar! Ve
hiçbir sonuç alınamadan!


Kinyas
Ağa’dan İtiraf: İktidar İşbirliğiyle Enstitüleri Kapattırdık!


Dönemin
nüfuzlu ağalarından olan Kinyas Kartal, Sabri Tığlı’nın anılarında: “Köy Enstitüleri kesinlikle komünist
bir uygulama değildi. Doğu’daki beylerin, şeyhlerin, ağaların içinde en yüksek
öğrenimi olanlardan birisi benim. Köy Enstitüleri bizim devlet üzerindeki
gücümüzü ortadan kaldırmaya yönelik uzun vadeli ve çok akıllı bir uygulamaydı.
Biz buna katlanamadık, biz bunu içimize sindiremedik. En aydınları olan ben
bile katlanamazdım, onlar hiç katlanamazlardı. Bunun için Demokrat Parti’yle
pazarlığa giriştik, kaldırılmasını koşul olarak ileri sürdüğünü ”

ifade etmişti. Kinyas Kartal’ın, DP’yle pazarlığa girip Köy Enstitüleri’nin
kapatılması koşulunu bir de, Dursun Kut’un anlatımından dinlemekte, konuyu
ayrıntılandırmak açısından önem taşımaktadır: Dursun Kut, 20.07.1996 günlü
Cumhuriyet Gazetesi’ndeki “Kinyas Ağa Köy Enstitülerini Nasıl Kapattı?”
başlıklı makalesinde: “..Dinleyici konuşmacılar arasında Sabri Tığlı (sonraları
Kastamonu milletvekili oldu) adlı bir genç vardı. Kendisinin UNESCO’da
çalıştığını ve bu kuruluşun onu Hindistan, Siyam gibi Güney Asya ülkelerinde
görevlendirdiğini, özellikle Hindistan’a kırsal kesimde kurulmuş meslek
okulları gördüğünü söyler. Tığlı, Hintli yöneticilere bu sistemi nereden
aldıklarını, kimlerin düşündüğünü söylediğinde aldığı yanıt karşısında şaşkına
döndüğünü söyler.


Yetkililer
bu okulları kendilerine UNESCO’nun önerdiğini, onların da bu sistemi
Türkiye’deki Köy Enstitüleri örneğinden esinlenerek önerdiklerini söylerler.
Sabri Tığlı bu bilgileri aldığında önce çok onur duyduğunu, sonra da çok
utandığını sözlerine ekler. Sabri Tığlı daha sonra Türkiye’ye döner, Köy
Enstitüleri hakkında ne bulursa lehte-aleyhte hepsini okur, inceler. Özellikle
atılan çamurların bir tanesi dışında, hepsinin yanıtını bulur. Yalnız fanatik
sağın “CHP Türkiye’ye
komünizmi getirmek için Köy Enstitülerini kurdu, oralarda yetişecek elemanlar
köylere gidecekler, köyleri hazırlayacaklar, komünizmi ilân ettiği zaman
köylüden bir tepki gelmeyecek”
şeklindeki tezinin yanıtlarını
Ankara’ya gelişinde Vanlı bir ağayla tanışır. Bu ağa Kinyas Kartal’dır. Tığlı,
ağayla birçok konuyu tartışır.


Sonunda
ağaya “Ağa”
der; “Sen bilirsin, CHP
Türkiye’ye komünizmi getirmek için mi Köy Enstitülerini kurmuştur?”

Moskova Harp Akademisi’ni bitirdiği bilinen Kinyas Kartal’ın yanıtı şöyle olur:
“Yok canım, onlar benim
kadar komünizmi bilmezler. Bak ben sana işin aslını anlatayım. Benim köylerimin
işlerini ilçe merkezlerinde, il merkezlerinde benim adamlarım yapar. Benim
köylülerim devlet kapısını bilmezler, askere mektubu benim adamlarım yazar,
gelen mektupları benim adamlarım okur. Muhtarın kararlarını benim adamlarım
okur. Muhtarın kararlarını benim adamlarım yazar. Doğum ölüm kâğıtlarını benim
adamlarım doldurur ve ücretlerini de alırlar. Bu işler böyle sürerken benim
köylerden ikisine Akçadağ Köy Enstitüsü çıkışlı iki öğretmen geldi. Altı ay
sonra bu köyler bana biat etmekten çıktılar. Biz Doğulu ağalar oturduk
düşündük. Eğer bu Köy Enstitüleri on yıl daha devam ederse Doğudaki ağalık
ölecek. Diyeceksin ki, sen köylülerin uyanmasını istemez misin? İsterim
istemesine ama ben sağlığımda ağalığımın öldüğünü görmek istemiyorum. İşte
bunun üzerine biz doğulu ağalar Demokrat Parti’yle pazarlık yaptık: “Köy
Enstitüleri’ni kapatmaya söz verirseniz oyumuzu size vereceğiz”
dedik.
Söz verdiler, oyumuzu verdik, onlar da sözlerini tuttular, Köy Enstitüleri’ni
kapattılar. ” İsa Eşme’nin yazdığına göreyse, Kinyas Kartal’a yöneltilen; “Köy Enstitüleri komünist yuvası
mıydı? Bunun için mi kapattırdınız?”
sorusuna şöyle yanıt
vermişti: “Köy
Enstitüleri, kesinlikle komünist uygulama değildi. (Ama) doğuda en yüksek
eğitim gören insan benim. Köy Enstitüleri bizim devlet üzerindeki gücümüzü
kaldırmaya yönelikti. Bunu içimize sindiremedik. Benim Van yöresinde 258 köyüm
var. Bunlar devletten çok bana bağlıdırlar. Ben ne dersem onu yaparlar. Ama
köylere öğretmenler gidince, benim gücümden başka güçler olduğunu da öğrendiler.
Demokrat Parti’yle pazarlığa girdik kapattık. ”


CHP’li
Emin Sazak: Köy Enstitülerinde Gidilen Yol İyi Değil!


DP’yle
pazarlık konusu olan ve oy için, halkın aydınlanması; işbaşında öğrenmesini
toprağıyla üretim yaparken, uğraşları hakkında bilgi sahibi olmasını
istemiyorlardı. Neden çok açıktı: 1945 yılında da, TBMM’de Çiftçiyi
Topraklandırma Kanun tasarısı görüşmelerine ara verilip, Bütçe görüşmelerine
geçilmişti. Emin Sazak, bütçe görüşmeleri kapsamında, bütçe tasarısını
eleştirirken eğitim işlerine eleştiriler de getirmişti: “Okul parası diye köylülerin
davarları, sığırları, öküzleri, yatakları satılmaktadır. Köylüye efendi
deniliyor oysa kent ve kasaba okulları devlet tarafından yapılıyor… Köy
Enstitülerinde gidilen yol iyi değildir.. ”


Köy Enstitülerine
giden yol, elbette iyi değildi(!) Emin Sazak gibi toprak ağası birinin bu
sözleri söylemesi olağandı. Çünkü “Köy
Enstitüleri, toprak reformuna alt yapı hazırladığı için, toprak ağalarıyla
işbirlikçileri lümpen burjuvazinin hedefi olmuştur. ”


Kombinalar,
köylerin birleştirilmesi, toprak reformu ve Köy Enstitüleriyle birlikte,
tarımda köklü bir devrim hareketinin temellerini teşkil etmektedir. Ayrıca 1937
yılında Ziraat Bankası’nın daha geniş olanaklara kavuşturularak anonim şirket
olmaktan çıkarılıp iktisadi devlet teşekkülü haline getirilmesi, 1935 yılında
tarım kredi ve tarım satış kooperatiflerinin ve 1938 yılında Toprak Ofis’in
kurulması, sulama çalışmalarının geliştirilip Anadolu’yu 12 su bölgesine
ayırarak Devlet Su İşleri’nin temellerinin atılması ve ormanların
devletleştirilmesi, bu devrimci hareketi tamamlamaktadır. Şevket Süreyya’nın
sözleriyle: “memleketin
üzerinde ve 1937 başlarında halka doğru, köye doğru adeta bir seferberlik
havası esiyor gibiydi ve memleket aslında, pek çabuk arkası kesilen böyle bir
kendine inanış ve büyük işlere yöneliş rüzgârına ne kadar muhtaçtı… fakat bu
hareket, ne yazık ki, rüzgâr gibi geçti.. 1937’de estirilen rüzgâr, 1945 yılına
kadar sürmüşse de, yerleşmiş güçlü çıkarların demir perdesi yarılarak, köylü
kitlelerine çağdaş uygarlık yolunu açmak mümkündür olmamıştır. Köy birlikleri
projesi, kâğıt üzerinde kalmıştır. Tarım kredi ve satış kooperatifleri, devlet
parasını dağıtan ve geniş ölçüde eşraf ve tefeci tüccar çıkarlarıyla bağdaşan
kuruşlar olarak kalmış, hiçbir zaman gerçek kooperatifler birliği haline
gelememiştir. Üretim kooperatiflerine yönelinememiştir.”


İLK
KURŞUN


KAYNAKLAR


Yalçın
Kaya, Bozkırdan Doğan Uygarlık Köy Enstitüleri “Antigone’den Mızraklı
İlmihal’e”, Cilt 1, Tiglat Matbaacılık, I. Baskı İstanbul – 2001, s. 37


Tahsin
Şimşek, “Neylesin ‘Bizim Köy’ü, Nitsin Mahmut Makal’ı”, Afrodisyas-Sanat,
Edebiyat, Sanat ve Kültür Dergisi, Yıl: 4, Sayı: 20, Mart – Nisan 2010, s. 9


Yalçın
Kaya, a.g.e, s. 479


İsa Eşme,
Köy Enstitüleri Neden Kuruldu Neden Kapatıldı, Cumhuriyet, 14.04.2009, aktaran,
Ali Tartanoğlu, Kürt Meslesinde Neler Olmakta?, İlk Kurşun, Sayı: 34, Kasım –
2009, s. 9.


Yalçın
Kaya, a.g.e, s. 184.


Vecihi
Timuroğlu, Sivas’tan Öteye Gidilmezse!.., Cumhuriyet, 02.03.2009



Doğan Avcıoğlu, Türkiye’nin Düzeni Dün, Bugün,
Yarın, Birinci Kitap, Tekin Yayınları, Ss. 486 – 487

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet