BELGE I.




“Lozan
Barış andlaşmasının imzalanmasını izleyen 1923 yılı Eylül ayında, Matbuat Genel
Müdürlüğü AYIN TARİHİ adıyla süreli yayın çıkarmaya başlamıştır. Olayların yarı
resmi blr tarihçesinin verildiği bu yayının  ilk cildinin ilk sayısının 7
sayfasında İstanbul’un boşaltılması olayı şöyle verilmektedir.”


İstanbul’un Tahliyesinin Seyahatı 
Hulasası
..


Lozan Muahedenamesinin ondördüncü faslını teşkil eden (Tahliye protokolü ve
merbutu beyanname)
mucibince ve “kıtaatı elhaletühazi (haIen), Türk
arazisinin bazı aksamını işgal eden  düveli müttefika yani Fransa, Büyük
Britanya ve İtalya Hükümetleri ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti,
milletlerinin amali sulhpervaranelerini bila tehir tatmin etmek emniyesini
mütesaviyen perverde ettikleri cihetle …” Mondros Mütarekenamesinin
salifülzikir yedinci maddesini vesile ittihaz ederek işgal ettikleri yerleri
tahliyeye ister istemez razı  olmuşlardır. Tahliye protokolunun birinci
maddesi mucibince «muhadei sulhiye ve diğer senedatın Büyiik Millet
Meclisi Tarafından tasdik kılındığı düveli müttefikanın İstanbuldaki Fevkalâde
Komiserlerine tebliğ edilir edilmez düveli mezkure kitaatı, kendileri
tarafından işgal edilmiş olan arazinin tahliye ameliyatına tevessül
edeceklerdir.»




Aynı protokolün ikinci maddesi de “Tahliye
ameliyatının altı hafta zarfına ikmal
” edileceğini tesbit ediyor.


Lozan Sulh Muahedenamesi 23 Ağuslos 1339 perşembe
giünü aktedilen Büyük Meclis celsesinde tasdik edildi. Tasdik keyfiyeti aynı
gece saat 10 ile 11.30 arasında İstanbul’daki İtilaf  Devletleri
Komiserlerine tebliğ edildi.


Binaenaleyh tahliye protokolu mucibince 23-24 Ağustos
1339 tarihinden itibaren altı hafta zarfında ikmal edilmek üzere kuvvei
işgaliyenin derhal tahliyesi ameliyatına ıptidar olundu.


KARA GÜNLERİN SON GÖLGESİ


Tahliye ameliyatının günü
gününe hülasası:


23 Ağustos 1339 Perşembe: Sulh muahedenamesi henüz
mecliste müzakere cdildiği halde Bostanci ve Maltepede bulunan İngiliz kıtaatı,
kuvayı işgaliye kumandanlığından tahliye emrini almış olduklarından Hüsar ve
Duc of Wellington alayları bulundukları yerleri tahliye ederek hamil
bulunduklan 27 kıt’a top ile mühimmatı saireyi gemiye irkâb etmişlerdir.
Tesellüm komisyonu Selahattin Adil Paşanın riyaseti altında içtima etmiştir.


24 Ağustos: Bostancı ve Maltepede tahliye olunan yerler
memurlarımız tarafından tesellüm edilmiş ve Türk Erkanıharbiyesi ile müttefikin
erkanıharbiyesi arasında teslim ve tesellüme dair müzakere cereyan etmiştir.
Diğer cihetten de müttefikin kumandanları General Harrington’un riyaseti
altında içtima ederek tahliye planını kararlaştlrmışlardır.


Aynı günde büyük bir nakliye gemisi ile üçüncü Hüsar alayı ve ikinci Yorkshir
alayının bir kısmı Duc of Wellington alayının bazı bölükleri ve 26 ve 92 inci
topçu bataryaları İstanbul limanından hareket etmişlerdir.


25 Ağustos: 39, 96 ve 97 inci İngiliz Bataryaları ile 29. Fırka
zabitanı, ikinci Yorkshir alayına mensup fen ve istihkamm kıtaları Sibirya ve
Somali Nakliye gemilerine irkâb ve tahrik edilmişlerdir.


26 Ağustos: Tahliye muamelatına devam edilmiş ve Golden Scotch
kıtaları gemilere irkâb olunmuştur. Ayastafonostaki İngiliz kıtaatına ait eşya
ve levazım ve 17 tayyare motoru ve teçhizatı altmış neferle beraber
sevkedilmiştir.


27 Ağustos: İngiliz kıtaatından II. piyade taburu Poolond nakliye
gemisi ile sevk edilmiştir. Çanakkale tahliyesine de devam edilerek, Archaber
taburu ile ağırlıklar ve  birinci, ikinci. üçüncü bataryalar da ayni
vapurla tahrik olunmuştur.


28 Ağustos: Sumrepil vapuru ile bir kısım mühimmat ve levazımat
ve Bostancıda bulunan topçu alayının bakayası sevk edilmiştir.


Bahriyeye ait olan tüfek, cephane ve levazım vesaire teslim olunmuştur. Pierre
Loti vapuru ile 500 Fransız efradı sevk olunmuştur. Şimdiye kadar dört gün
zarfmda 8000 nefer ve ayni mik· tarda techizat sevk cdilmiştir. İlk defa
hareket eden nakliye gemilerinin avdetine kadar sekiz günlük sukünet devam
edecektir.


29 Ağustos: Maltepe ve Soğanlı arazisi kamilen tahliye
olunmuştur.




30
Ağustos:
Tahliye
ameliyatı devam ederek ambarlardaki erzak ve mühimmat iskelelere naklolunmuştur.


31 Ağustos: Fransızlara ait üç vagon cephane ve İstanbul
cihetinde Capitaine Moro’nun kumandası altındaki Fransız zabıta memurlarının
evli olanlan hareket etmişlerdir. 207 ve 208 numaralı tayyare bölükleri
zabitanı mufarakat etmiş ve Ingilizler Fenerbahçe civarında işgal ettikleri
bilumum mevaki ve binalar ile Ortaköydeki erzak anbarını tahliye etmişlerdir.


1 Eylül: Kadıköyündeki otomobil tamirhanesi tahliye ve
tarafımızdan tesellüm edilmiştir.


Meriç Havzasında bulunan 66. Fransız taburu ve Hadimköy ilerlerinde bulunan
kıtaat İstanbul’a sevk ve Makrıköy ile Baruthanedeki top, mitralyöz ve zırhlı
otomobiller tamamiyle sevke hazır bir haIe konulmuştur.


Reşadiye köyündeki kıtalar hazırlıklarını ikmal etmişlerdir.


Bize ait olup da vaktiyle alınmış olan esliha ve cephaneler teslim
olunmaktadır.


2 Eylül: 77. Fransız alayı ile 12. Senagal alayından birer tabur
hareket etmiştir.


3 Eylül: Kilya’dan Hekiya vapuru (di baz ciment) ile 6.
Topçu  alayını hamilen Cebelüttarıka hareket etmiştir.


4 Eylül: İngilizler Çanakkale’den, Fransızlar İstanbul’dan olmak
üzere birer tabur efrad sevkeylemiştir. Fransızların sevk ettigi II. Senagal
alayının taburudur.


5 Eylül: Egypte Vapuru İrlanda taburunu hamilen Cebelüttarıka
müteveccihen ve Cardın vapuru da bir miktar levazımı harbiye alarak hareket
etmişlerdir.


Çanakkale mıntıkasında BOX alayının bir taburu ile Hassa İskoç taburu ve bir
miktar muhtelif kıtalara ait asker ile top İngiltereye müteveccihen hareket
etmiştir.


Sirkecide işgal altında bulunan ihracat gümrüğünün bir kısmı ve Okmeydanındaki
telsiz telgraf istasyonu ile telsiz telgraf makineleri de teslim alınmaktadır.
Hususi mebaniden olan evlerin teslimi hitam bulmuş ve merkez ve zabıta
memurları huzuru ile sahiplerine teslim edilmiştir.


Ayastafenostan Fransız ve İngiliz kıtalarının levazımatı harbiyesinin nakline
devam edilmektedir.


6 Eylül: Tahliye devam etmekte olup bir kısım mebanii umumiye
hükümetçe tesellüm edilmiş, bazı mebanii hususiye sahiplerine iade olunmuştur.


7 Eylül: Çanakkaledc İngiliz Kıtaatı bütün ağırlık. cephane,
toplarını ve kısmen askerlerini nakletmişler ve Fransız kıtaatı da tahliyeye
başlamışlardır.


8 Eylül: Ok Meydanındaki Bahriye telgraf istasyonunun mütebaki
malzeme ve cihazı kamilen teslim alınmıştır. Çanakkaledeki bilumum mebanii
hususiye ve resmiye yalnız bir kışla müstesna olmak üzere kamilen tahliye ve
tesellüm olunmuştur.


9 Eylül: Fransızlar Ayasofya civarındaki mebanii hususiye ve
emiriyenin de tahliycsine başlamışlardır. Gülhanedeki paviyon ve barakalarla
zabtiye kapısı ahırları ve Demirkapıdaki kışlanın tahliyesi hitam bulmuştur.
Maslak Kasrı lngilizler tarafından tahliye ve tarafımızdan tesellüm edilmiştir.
Talat Paşanm konağı tahliye edilmiştir.


10 Eylül: Karaağaçta bulunan Fransız  kıtaatı 
askeriyesinden 12. alaya mensup Chasseurs d’Afrique namındaki süvari bölüğü
vapuru irkâb ve sevk edilmişlerdir.  Yarın Rami köyündeki ondördüncü Afrika
Grubu topçularından birbuçuk batarya gidecek ve ayın onüçünde Ramide
Topçulardan kimse kalmayacaktır.


11 Eylül: Zeytinburnu fabrika ve depoları Fransızlar tarafından
tahliye edilmiştir. Gülhanedeki cephane depoları ve Rami deposu, Makrı
köyündeki bez fabrikası tahliye edilmiş ve tarafımızdan tesellüm olunmuştur.
Cumartesi günü de Davutpaşa ve Metris esliha ve cephane dcpoları tesellüm
olunacaktır. Dün tahliye ve tesellüm olunan mebani meyanında Karaağaç,
Çobançeşme topçu ve piyade ambarları ile Piripaşa istihkam unbarı vardır.
Mütareke senelerinde Zonguldak civarında tevkif edilen Mersin Vapuru da
Fransızlar tarafından tahliye ve tarafımıza tesellüm edilmiştir.


12 EylüI: Bu hafta en ziyade Fransızların ibrazı faaliyet
eylediği hafta olmuş vc kuvvetlerinin üçte ikisi sevk edilmiştir. İngilizlerin
de şimdiye kadar sevkettikleri kıtaatın miktarı, kuvvet· Ierinin üçte ikisi
derecesindedir. Kuvvetleri pek az olan italyanlar 313 numaralı taburlarını
sevketmişlerdir. Dün tesellüm alınan mahaller Eyüpte Bahariye araba fabrikasl.
Davutpaşa, Rami Kışlası cephanelikleri ve mühimmat depolarıdır.


13 EylüI: Tersaneler ve havuzlar düveli itilafiye bahriye
zabıtanı tarafından tesellüm heyetimize teslim olunmuştur. Louis Cressenet ve
Pierro Loti vapurları ile top atları, mitralyöz esterleri ve bir miktarda
piyade efradı sevkedilmiştir. Lamartine vapuru bugiin Fransız askerlerini hamil
olduğu halde Fransaya hareket etmiştir. İngilizler de tahliyeye kemali
faaliyetle devam etmektedir. Galata rıhtımından büyük bir İngiliz nakliye
gemisi bir çok malzemei harbiyeyi hamil olduğu halde akşam hareket edecektir.


14 Eylül: Dün Ekererinoslav vapuru İstanbuldan ve Kilyostan asker
alarak programı haricinde Mısır fevkalade bir sefer yapmıştır. Vapur
İstanbul’dan birkaç kıta ile zabitaı askeriye ve Kilyostan bir takım kıtaat ile
telsiz  telgraf malzemelerini almıştır. Son üç vapurun program dahilinde
hareketleri tesri edilmiştir. Fransızlar da kemali faaliyetle tahliyeye devam
etmektedirler. Karaağaç bu sabah tarafımızda tesellüm cdilmiştir. Bozcaada ve
İmrozun tahliyesini müteakip tesellüm muamelesini yapmak için bir heyet izam
edilmiştir.


15 Eylül: Eyüpteki Rami kışlası dün tarafımızdan tamamen . teslim
alınmıştır. Fransızların birkaç günden beri vapurları  rakiben
sevkedilmekte olan Senagal alayının bakiyesi dün bir Fransız vapuru ile
sevkolunmuştur. Senagal alayı tamamen sevkedilmiş olduğundan bugünlerde diğer taburların
sevkiyatına başlanacaktır.


16 Eylül : Makrıköy istasyonunun yanındaki Zuhuri Baba Karakolu
ile diğer bir karakol. Makrıköydeki Fransızların Merkez kumandanlığı diye
kullandıkları bina, Kömürciyanın evi ve Halil Beye ait bir bina ile Reşadiye
kışlaları vc bu civardaki Ali Haydar Mithat Beye ait arazi tahliye olunmuştur.


17 Eylül: Dün Çanakkale boğazının Anadolu cihetinin tahliyesine
devam edilmiş ve son kalan topçu kıtaatı vapurlara irkâb edilmiştir. Son
kıtaatın hareketiyle  Çanakkalenin Anadolu mıntıkası tamamen tahliye ve
tesellüm edilmiş bulunmaktadır.

İngilizlerin Kağıthane, Maslak ve Büyükdere havalisindeki nakliyatı  büyük
bir faaliyetle devam  etmektedir. Beyoğlu mıntıkasında İngilizler işgal
ettikleri mevaki ve mebanideki ağırlıklarını nakletmektedirler. Fransızlar
Çanakkalede Kilitbahirdeki 56 ve 25 numaralı tabiyeleri ve yine aynı mevkideki
istihkam kışlasını tamamen tahliye, protokolünde münderiç müddet mucibince 5
teşrinevvel nısfılleylinde ikmal edilmiş bulunacaktır.


İngilizlerin tahtı işgalinde bulunan Fenerbahçedeki bağçe. barakalar,
çiftehavuzlardaki arsa, barakalar, Fenerbahçedeki  mesire mahalli ile
arsa, Kalamıştaki gazino, Göztepedeki taşmektep mahalleri tamamcn tahliye
edilmiştir.


18 Eylül: Fransızlar Trakyadan gelen Faslı ve Cezayirli müslüman
askerleri de rıhtımda bulunan vapurlara irkâb etmişlerdir. Çanakkalede Anadolu
cihetinde Mecidiye istihkamatı ile dekovilleri ve depoları tamamen tesellüm
edilmiştir.


19 Eylül: İngilizlerin iki, Fransızların ve İtalyanların birer
taburundan az efradı kalmış, diğerleri kamilen sevkedilmiştir. Bunlar da
tahliye merasiminde hazır bulunacaklardır. Tahliye, kemali faaliyetle devam
etmektedir.


20 Eylül: İtalyanlar Beyoğlunda işgal ettikleri mebanii
husisiyedeki ağırlıklarının kısmı azamını dün Tophane rıhtımına nakil ve
gemilere tahmil etmişlerdir. Esasen İtalyan kuvvetlerinin tahtı işgalinde
bulunan binalar pek az olduğundan İtalyan tahIiyesi de teşrinievvelin ikisinde
hitam bulacaktır.


İngilizler dün Maslaktaki seyyar kararkâhta kalan son eşya ve malzemei
askeriyeyi Tophaneye nakletmişlerdir. Kağıthane ve Büyükdere havalisinde ağılık
nakliyatı devam etmiştir. Tophane rıhtımı civarında cem ve teksif edilen eşya
iki güne kadar avdet edecek gemilere tahmil edilecektir. İngilizler Beyoğlunda
işgal ettikleri binaların kısmı azamını tamamen tahliye etmişlerdir. Boşalan bu
binalardan eşhası hususiyeye ait olanIarın yarından itibaren sahiplerine
teslimine başlanacaktır.


Fransız kıtaatının tahliyesi elyevm en faal devresinde bulunmakta ve Sarayburnu
ile Ayastafanostan tahmil edilen gemiler hergün Fransaya hareket etmektedir.
Dün de Sarayburnundan ve Süleymaniye kışlasından nakil edilen eşyayı askeriye
ile mebanii hususiyeden getirilen ağırlıkları hamilen iki Fransız  nakliye
vapuru hareket etmiştir.


Fransızların tahliye ameliyatına müteallik olarak İstanbul kumandanlığınca
düşünülen ve müşkülat tevlit eden bir mesele vardır.


21 Eylül: Bozcaada, tesellüm heyetimiz tarafından tesellüm
edilmiştir.


22 Eylül: Gülhanede Sarayyolu üzerinde bulunan işaretli mühimmat
anbarının dört deposu Fransızlar tarafından tahliye ve İstanbul kumandanlığı
tarafından, tesellüm edilmiştir.  Fransız süvari müfrezesi tarafından
işgal olunan Çırağan Sarayı tahliye ve Makrıköyündeki mebanii hususiye ve
emiriye tahliye ve teslim edilmiştir.


23 Eylül: Evvelki gün Fransızlardan Ahırkapı otomobil
tamirhaneleri ve Gülhanede dört depo ile Çırağan sarayının bir kısmı teslim
alınmıştır. Dün de İngiliz kuvayı havaiyesinden tahliye edilen Nişantaşındaki
merhum Sait Paşa Konağı teslim alınmıştır. Elyevm şehrimizde Fransızların iki,
İngilizlerin üç taburları ile İtalyanların bir taburdan az kuvvetleri
kalmıştır. Bugün Fransızlar Makrıköyünde bazı hususi mebaniyi tahliye ve
tesellüm edeceklerdir. Beyazıttaki eski jandarma dairesi 2 teşrinevvelde
tahliye olunacaktır. Elyevm Meriç boyunda, Çatalca ve HadImköyünde tek bir
ecnebi askeri kalmamıştır. Çanakkalede kalan son 250 kişiden mürekkep bir
İngiliz taburu da sevkedilmiştir. Bu suretle Çanakkale ve Boğazların Anadolu
sahili kamilen tahliye edilmiş, yalnız mezarlıkların muhafazasına memur birkaç
gaynmüsellah efrad kalmıştır. Boğazın Rumeli cihetinde ise, elyevm
Kilidbahirdeki küçük bir Fransız müfrezesinden başka kimse kalmamıştır.


Şu satırların okunduğu günler … düşmanlarımız bir daha dönmemek üzere
memleketimizden çekilmiş bulunacaklardır.


Kaynak: İlhami SOYSAL Kurtuluş Savaşı’nda
İŞBİRLİKÇİLER. Gür Yayınları




BELGE II.




Mütareke
esnasında Türkiye’deki İngiliz askeri birliklerinin kumandanı General
Harrington’un İngiliz Hükümetine gönderdiği raporun İstanbul’un Tahliyesiyle
ilgili  bölümü:


LOZAN GÖRÜŞMELERİNDEKİ İNKİTADAN
SONRA




İsmet Paşa
ile Lozan’dan Ankara’ya avdet ederken görüşmek fırsatını elde ettim. Bu
mülakatında müşarühileyhin hakikaten muslihane bir sureti tesfiyeyi samimiyetle
arzu ettiği intibaını hasıl ettim. Lozan’da ahvalin bir neticei sulhiyeye pek
ziyade yaklaşıldığı ve bir sureti tesfiye bulunması ümitleri vardı.


Son dokuz ay
müttefiklerin askeri kuvvetleri için kolay olmadı. Ankara Hükümeti bütün bu
müddet zarfında işgali tanımaktan istinkaf eder ve yalnız mevcudiyetimizi kabul
ederdi. Bu hal muhtelif hadiselere sebeb oldu.


Müttefik Kuvvetler
Generalleri, kendi kıtaları aleyhinde ha­rekette bulunacak herhangi bir şahsı
muhakemeye selahiyetli olduklarında israr etmek mecburiyetinde kaldılar. Refet
Paşa her ne kadar bu hakkımızı kabul ve teslim etmişse de Ankara Hü­kümeti bu
hakkımızı kabul ve tasdik etmekten istinkâf ediyordu.


Lozanda bütün mesail hakkında itilaf
olduğuna ve sulhun derdesti imza bulunduğuna ve bütün müttefik kıtalarının
sulhun Ankara’ca tasdikinden altı hafta zarfında İstanbul’u terk ve tah­liye
edeceklerine dair olan haberi memnuniyetle aldık.

Türk kumandanı askerisi Selahaddin Paşayı resmen ziyaret ederek Türkiye için
iyi bir sulh ve refah temennisinde bulundum ve müttefik kıtaatın bilâ hadise ve
en iyi hatıralarla İstanbul’dan mufarakatına hadim mesaiye yardım etmesini rica
ettim. Müt­tefik generalleri, kıtaat arasında mevzu olan hürmeti mütekabile vc
selam merasiminin Türk ordusuna da teşmiline karar verdi. Selahaddin Adil Paşa,
müsaraaten ricamı  kabul etti ve hemen lazım gelen emirleri verdi.


TAHLİYE
NASIL YAPILDI?


Tahliyenin tarzı icrasından bahsetmeksizin
bu raporuma nihayet vermek istemem. Lozan muahedesinin Türkiye tarafından
tasdik edidiğinden 23 Ağustos akşamı resmen haberdar oldum. İngiliz kıtaatının
tahliye ameliyesi ertesi günden başladı ve ni­hayetine kadar da mevcut plan ve
proje dahilinde icra edildl. Bütün tahliye devresi esnasında en küçük bir
hadise bile vuku bulmamıştır. Fazla eşyamız hilaliahmere satılmış ve iyi bir
halde teslim edilmiştir. Müttefiklerln elinde bulunan Türk  mühimmatı har­biyesi
de Lozan anlaşması mucibince Türklere teslim edilmiştir.


TAHLİYE MERASİMİ


Tahliyenin hitamı mutantan merasim ile
icra edilmiştir. Müttefiklerin her biri bu merasim  için yüzer kişilik bir
müfreze tahsis ettikleri gibi, Türkler de  yüz kişilik bir müfreze ile
mera­sime iştirak etmişlerdir.

Üç müttefik general bu müfrezeleri teftiş etmişlerdir. Üç müttefik bandıraları
ile Türk bayrağı  müttefik generallerin önün­den geçmiş ve selamlanmıştIr.
Ayni zamanda her milletin milli marşı muzıka tarafından terennüm edilmiştir.


Bu merasim, müttefiklerin bandıralarının indirilmesi ve Türk bayrağının
keşidesi merasimi idi. Bu merasimin hitamından sonra fevkalade komiserleri,
heyeti diplomasiyeyi, Türk Generali Selahaddin Adil Paşayı selamladık ve her
general kendi hü­kümetine mensup gemiye çekildi. Ben de Arabic Vapuruna bin­dim.
Generallerin râkip olduğu gemiler müttefik harp sefinelerl  arasından
geçerek müfarakat etmişlerdir ..




Generallerin
râkip ol­duğu gemileri derhal müttefik donanmaları takip etmiştir.


Bu suretle Müttefikin işgali hitam bulmuştur.


General HARRİNGTON

Kaynak:
İlhami SOYSAL Kurtuluş Savaşı’nda İŞBİRLİKÇİLER. Gür Yayınları


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet