• SAVAŞLAR DOSYASI : 1. VE 2. BALKAN SAVAŞI
  • Yayın Tarihi : 11 Mayıs 2020 Pazartesi
  • Kategori : SAVAŞ & SAVAŞ TARİHİ & TAKTİKLERİ & TEÇHİZATI & YÖNTEMLERİ & SOĞUK SAVAŞ

I. Balkan Savaşı

Balkan Savaşları, Osmanlı Devletinin Balkan topraklarında Bulgaristan, Sırbistan, Karadağ ve Yunanistan’a karşı giriştiği savaşlar dizisidir. Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik ve özgürlük havası içinde bütün çok uluslu devletler yıkılma sürecine girmişti. Osmanlının çok uluslu yapısı nedeniyle özgürlük ateşi Balkan topraklarında alevlenmeye başladı. Gayrimüslim halkın ayrılıkçı faaliyetleri Boğazlar ve Anadolu topraklarında ebedi emelleri olan yabancı devletlerin iştahını kabartmıştı. 19. yüzyılda Osmanlı devleti bütünüyle bu kaos ortamını ve ayaklanmaları bastırmakla uğraştı. Rusya Balkanlardaki çatışmaların içine Panistlavist propaganda ile nifak tohumları ekmiştir. Ayrıca yıllardır Balkanları kilise çatışması ile sübvanse eden II. Abdülhamit П. Meşrutiyet ile tahttan indirildiğinde İttihat ve Terakki Rum-Ortodoks arasındaki çatışmaları çözmüştür. Kilise anlaşmazlığı çözüldükten sonra Balkan ulusları topraklarını genişletmek için Osmanlının güçsüz durumundan faydalanmak istemişlerdir. (1)

Savaş öncesi Balkanlar ve isyan çalışmaları

Balkanlarda huzursuzlukların baş göstermeye başladığı 17. yüzyılda Rusya Panislavist propagandayı bahane ederek Balkan uluslarını kışkırtmaya başladı. Aslında Rusya’nın asıl amacı Baltık Denizi ve Boğazlardaki amaçlarını gerçekleştirmek için Osmanlıyı bölme çabasıydı. Bu planını uygulamaya koyarak ırk ve din olarak kendisine yakın olan Balkan prensliklerini Osmanlıya karşı kışkırtmaya başladı. Osmanlı Devleti, Trablusgarp’ta savaşırken Sırbistan’ın başkenti olan Belgrat’ta bulunan Rus elçisi Bulgaristan ve Sırbistan’ı Balkan topraklarını paylaşmaları yönünde telkin ediyordu. Sırbistan ise Bulgaristan ile paylaşım yapmaktansa Babıali ile anlaşmaya çalıştı. Fakat İttihat ve Terakki Partisi Sırbistan’ın bu çalışmalarına hiç önem vermedi. Bu arada Bulgaristan ve Yunanistan aralarındaki anlaşmazlığı çözmüştü. Birbirine karşı olan bu devletlerden Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ Osmanlı Devletine karşı adeta savaş açmak adına ittifak kurdular. Bu sıralarda ordu İttihatçı ve İhtilafçı olarak ikiye ayrıldığı için bölünmüşlük hat safhadaydı. Ayrıca Sofya Hariciye Nazırlığından Asım Bey Rusların Balkanlarda bir savaşa müsaade etmeyeceği yönünde bir teminat verince hükümet hiçbir hazırlık yapamadı ve Rumeli’de bulunan 120 tabur asker terhis edildi. (1) (4)

Taraflar arasında 1878 tarihinde imzalanan Berlin Antlaşması Bulgaristan’a istediklerini vermemişti. Bosna-Hersek’in bağımsızlığı ise Sırbistan’ın ayrılıkçı fikirlerini ateşlemeye başladı. Balkanlarda bunlar yaşarken 1912 tarihinde İngiltere ve Rusya boğazlar üzerindeki haklarla ilgili gizli bir protokol (1908 Reval Görüşmesi) imzalandı. (2)

Balkan Savaşları'nın Birinci Dönemi

Balkan ulusları Trablusgarp savaşından destek alarak Makedonya için ıslahat istediler. Fakat Osmanlı yapılan bu istekleri kesinlikle reddetti. 8 Ekim 1912 tarihinde Karadağ Osmanlıya savaş açtı. Bu savaş ilanının ardından Yunanistan, Bulgaristan ve Sırbistan’ın destek açıklamaları geldi. Fakat Osmanlı ordusu düzen olarak bozulduğu için ikmal yapılamadı. Savaşa katılacak 5 kolordu “Şark Ordusu” namıyla Balkanlara müdahaleye girişti. Yunanistan’a karşı ise Selanik’te bulunan kolordu ve Yahya Kalesi’ndeki kuvvetler harekete geçirildi. Sırbistan’a karşı ise Garp Ordusu kumandanı Sadrazam I. Ferik Ali Paşa savunmaya geçmişti. (1)

Savaşın ilk çatışmaları Bulgarlara karşı yapıldı. Fakat orduların başında bulunan Nazım Paşa’nın hazırlık yakalanması nedeniyle resmen büyük bir hezimet yaşanmıştı. Osmanlı orduları bütün Trakya’yı bırakarak Çatalca’ya kadar çekilmek zorunda kaldı. Sırbistan’a karşı Kumova’da da büyük bir yenilgi alınmıştı. 6 Kasım tarihinde ise Yunanlılar Prevezeyi alarak diğer kuvvetlerini Selanik üzerine gönderdi. Yunan ordularının saldırısıyla birlikte Osmanlı kuvvetlerini komuta eden Tahsin Paşa tek kurşun dahi atmadan bütün orduyu silahlarıyla birlikte Yunan birliklerine teslim etti. Selanik ele geçirildikten sonra Yunanlılar Ege adalarına Bozcaada, Limni, Somatraki ve Taşoz adalarını ele geçirdi. Kuzey Arnavutluk ise Sırbistan ve Karadağ tarafından ablukaya alındı. Çatalca’ya kadar geri çekilen Osmanlı orduları, Şükrü Paşa komutasında Edirne’yi güçlükle müdafaa ederken kurşun ve erzak eksikliği nedeniyle 22 Ekim 1912 tarihinde teslim olmak zorunda kaldı. Osmanlı Devleti Bulgaristan’dan ateşkes istedi. 3 Aralık 1912 tarihinde taraflar arasında yapılan ateşkes ile çatışmalar durdu. Balkan Devletleri ve Osmanlı arasında Londra’da 30 Mayıs 1912 tarihinde Londra Barış Antlaşması imzalandı. . Londra’da antlaşma imzalanırken Osmanlı Kamil Paşa hükümeti İttihat ve Terakki tarafından Babı-ali İsyanı’yla indirilmiştir. II. Abdülhamit kontrol altında tutulduğu için yenilgiden çok sonradan haberdar olmuştur. (1) (2)

Londra Barış Antlaşması ve Sonuçları (30 Mayıs 1913)

Anlaşmanın ardından yeni Osmanlı-Bulgar sınırı Midye-Enez hattı olmuştur. Trakya ve Edirne Bulgaristan’a, Güney Makedonya, Selanik ve Girit Yunanistan’a, Arnavutlu bağımsızlığını ilan ederken Makedonya’nın merkezi Sırbistan’a bırakılmıştır. Yenilginin ardından imzalanan antlaşma ile birlikte Osmanlı’nın Ege ve Balkanlardaki hakimiyeti sona erdi. Antlaşma hükümleri ile Bulgaristan Ege Denizinde sahil sahibi oldu. Çizilen son sınırların ardından Balkanlarda sınırımız olan tek komşu Bulgaristan olmuştur. (3) (4)

Kaynaklar

1) http://www.akintarih.com/turktarihi/osmanli/balkansavaslari/balkansavaslari.htm

2) http://cengizdamar.blogcu.com/1-ve-2-balkan-savaslari-1912-1913/7758271

3) http://www.hakkindabilgi2016.com/1-2-balkan-savaslarinin-1912-1913-nedenleri-ve-sonuclari-nelerdir-5579.Aspx

4) http://www.kurtulussavasi.gen.tr/balkan-savaslari.html


II. Balkan Savaşı

Osmanlı Devleti, I. Balkan Savaşından yenik ayrılmış ve Balkan topraklarının hepsini kaybetmişti. Fakat ilk başlarda Balkan topraklarının paylaşılması makul gözükürken taraflar zamanla birbirilerinin sınırlarına saldırmaya başladılar. Balkanların paylaşılmasında Sırp-Bulgar bölüşümüne uymayan Sırbistan, çizilen sınırların dışına çıktı. Bulgaristan tarafından yapılan bütün uyarılara rağmen Sırbistan aldığı toprakları vermeyi kabul etmedi. (1)

I. Balkan Savaşları sonunda Londra Konferansında yenik düşen Osmanlı topraklarının Balkan kesiminin büyük bir kısmı Bulgaristan’a bırakıldı. Eşitlik olmayan bu paylaşım başta Yunanistan ve Sırbistan olmak üzere ittifak grubunu rahatsız etti. Özellikle paylaşımın ardından Bulgaristan’a verilen toprakların Ege Denizine komşu olması Yunanistan’ı korkutuyordu. Olası Bulgar tehlikesine karşı Yunanlılar Sırplarla yakınlaşmaya başladı. Yapılan ittifakı öğrenen Bulgarlar 29-30 Haziran 1913 tarihinde hiçbir hazırlık ve seferberlik yokken taraflara saldırdı. Birleşen Yunan ve Sırp orduları Bulgarları Makedonya’dan çıkartı. Bulgarların yenilgisini gören Romenler, hemen Yunan-Sırp tarafında savaşmaya başladı. Karşı ittifak güçlerinin saldırılarıyla parçalanan Bulgar ordusu cephelerde yenilmeye başladı. Bulgarların birçok cephede savaşmasını fırsat bilen Osmanlı Devleti, Edirne’yi geri almıştır. Bulgarlar aldıkları yenilgilerin ardından hem Osmanlı hem de Balkan devletlerine anlaşma çağrısında bulunmuştu… (1) (2) 

·         İkinci Balkan Savaşı Sonunda İmzalanan Antlaşmalar

1.     Bulgaristan-(Sırbistan-Romanya-Yunanistan) arasında Bükreş Antlaşması (10 Ağustos 1913). Bulgar ve Balkan devletleri arasında 10 Ağustos 1913 tarihinde imzalanan Bükreş Antlaşması ile birlikte yeni Romanya ve Bulgaristan sınırı belirlendi. Antlaşmanın ardından Tuna’nın güneyinde kalan önemli bir toprak parçası Romanya’ya bırakılmıştır.

2.     Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında İstanbul Antlaşması (29 Eylül 1913). Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında 29 Eylül 1913 tarihinde İstanbul Antlaşması imzalanmıştır. Anlaşma hükümlerine göre Osmanlı Kırklareli, Dimetoka ve Edirne’yi Bulgarların elinden kurtarmıştır. Ayrıca Bulgaristan’da bulunan Osmanlı tebaası için mal ve can güvenlikleri için Bulgarlardan teminat alınmıştır.

3.     Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında Atina Antlaşması (14 Kasım 1913). Taraflardan Yunanistan ile 14 Kasım 1913 tarihli Atina Antlaşması ile Girit tamamen Yunanlılara bırakılmış, diğer Ege adalarının kaderi ise büyük devletlerin nezaretinde yapılacak görüşmeye ertelenmiştir.

4.     Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında İstanbul Antlaşması (13 Mart 1914). Sırbistan ve Osmanlı arasında ise 13 Mart 1914 tarihinde varılan antlaşma hükümlerine göre iki tarafın ortak sınırı olmadığı için toprak meselesi konuşulmamış; fakat Sırbistan’da bulunan Osmanlı halkının can ve mal güvenliği teminat altına alınmıştır.

·         İkinci Balkan Savaşının Sonuçları

1.     Balkan savaşlarının savaş acılarını ve şiddetini yaşayan Balkan Türkleri Anadolu topraklarına göç ettiler.

2.     Osmanlı Devleti Balkan savaşlarından ağır kayıplara çıktıktan sonra mekanik ve askeri teçhizat olarak Almanya destekli ıslahatlara girişti.

3.     Birinci Dünya Savaşının ayak sesleri duyulurken dünya üzerinde oluşan kutuplaşmalar Osmanlı Devletinin Alman dostluğuna itmiştir. Almanya’dan subay ve komutanlar getirilerek ordu düzeltilmeye ve eğitilmeye çalışılmıştır.

4.     Savaşların ve sınırların değişmesi demek yüz binlerce Türkün Balkanlardan Osmanlıya sığınmasına neden olmuştur. büyük göç beraberinde yerleşim ve devletin maddi olanaklarını giderek çökertmiştir.

5.     Çizilen son sınırların ardından Osmanlı Devleti yüzyıllarca hüküm sürdüğü Balkanlardan elini çekmiştir. Balkan varlığı Trakya ve Edirne ile sınırlanmıştır.

·         Kaynaklar

1) http://www.akintarih.com/turktarihi/osmanli/balkansavaslari/balkansavaslari.htm

2) http://cengizdamar.blogcu.com/1-ve-2-balkan-savaslari-1912-1913/7758271

3) http://www.hakkindabilgi2016.com/1-2-balkan-savaslarinin-1912-1913-nedenleri-ve-sonuclari-nelerdir-5579.Aspx

4) http://www.kurtulussavasi.gen.tr/balkan-savaslari.html