İşgale Ortam Hazırlayan Etkenler

Afganistan krallıkla yönetilen bir devletti.
Ülkede 1973 yılında Cumhuriyet ilan edildi. Ancak, Cumhuriye*tin ilanı ile
birlikte yönetim Sovyetler Birliği’ne yaklaşan bir tutum sergiledi ve ülke iç
karışıklıklara sürüklendi. 28 Nisan 1978’de komünistler bir hükümet darbesi
gerçekleştirdi ve Afganistan Demokratik Cumhuriyetiku*ruldu. 5 Aralık 1978’de,
Sovyetler ile Afganistan arasında Dostluk, İyi Komşuluk ve İşbirliği
Antlaşmasıimza*landı.

Bu gelişmelerden kısa süre sonra ülkede Sovyet yanlısı iktidara karşı ulusal
direniş hareketi başladı. Bunun üzerine iktidarda bulunanlar Sovyetlerden
yardım istediler. Bu istek üzerine kısa sürede Afganistan’a çok sa*yıda Sovyet
uzmanı ve askeri geldi. Sovyetler, 27 Aralık 1979’da ülkeyi fiilen işgal
ettiler. Sovyetlerin işgal hareketi, çok sayıda Afganlının Pakistan ve İran’a
sığınmasına sebep oldu.

Pakistan, bu gelişmeler üzerine BM’ye ve İslam Konferansı Örgütü’ne başvurarak,
Afganistan’daki geliş*melerin önlenmesini ve Sovyet askerlerinin çekilmesini
istedi. Ancak, bu girişimlerden sonuç alınamadı. Ül*kenin işgali milli direnişe
yol açtı.


Afgan mücahitleri Sovyetlere büyük kayıplar verdirdiler. Mücahitlerin
direnişleri, çevre ülkeler ve Batı dün*yasını da harekete geçirdi. Çünkü
Afganistan’ın Sovyet kontrolüne girmesi, onların, Hint Okyanusu’na ve keza İran
üzerinden Basra Körfezi’ne çıkmalarına imkân vermekteydi. Bu durum, Batı
ülkelerini olduğu kadar, İran, Çin ve Pakistan gibi çevre ülkelerini de tehdit
eden bir durum yaratmaktaydı. Amerika bu gelişmelerden en çok endişe duyan
ülkeydi. ABD, Sovyetlerin bu teşebbüsü üzerine SALT-II Antlaşması’nı
onaylamaktan vaz*geçti ve 5 Ocak 1980’de bu ülkeye yaptığı tahıl ihracatını da
durdurdu.

Afganistan’ın işgali, dünyanın iki süper gücünü bir kere daha karşı karşıya
getirdi.İşgal, mahalli olmaktan çıkıp bir dünya sorunu haline dönüştü. Fakat
tüm bu gelişmelere rağmen Sovyetler, 1985 yılında Afganis*tan’daki askeri
etkinliklerini daha da arttırma yoluna gittiler. Giderek artan Sovyet tehdidi
ve etkinliği, Afgan mücahitlerinin direnişini ortadan kaldırmaya yetmedi.

1982 yılında BM’ce ele alınan Afganistan sorunu; Afganis*tan, Pakistan, ABD ve
Sovyetler Birliği arasında yapılan gö*rüşmelerle çözüme kavuşturulmaya
çalışılmakta idi. Ancak, görüşmeler uzun süre devam etti ve sorun 14 Nisan 1988
Cenevre Antlaşmasıile çözümlendi. Cenevre Antlaşması’nın imzalanmasından sonra,
Sovyet askerleri 1988-1989 yılı içinde Afganistan’dan çekildiler. Sovyetlerin
çekilmesinden sonra ülkede “mücahit”gruplar birleşerek bir hükümet
kur*dular. Fakat bir süre sonra iktidar için iç çekişmeler başladı.

Afganistan
olayı BM temsilcisi Perez de Cuellar’ın gayretleri ve altı yıllık bir çabadan
sonra çözüme kavuştu. Amerikan Dışişleri Bakanı Schultz ile Sovyet Dışişleri
Bakanı Şevardnadze arasında 21 – 23 Mart 1988’de Washington’da yapı*lan
toplantılarda son pürüzler giderildi ve Afganistan ile ilgili antlaşmalar 14
Nisan 1988’de Cenevre’de imzalandı.

Bu antlaşmalar 4 esastan oluşmaktadır.

a. Karşılıklı Münasebetlerin ilkeleri Konusunda
İkili Antlaşma ile;Afganistan ve Pakistan, birbirlerinin ege*menlik, siyasi
bağımsızlık, toprak bütünlüğü ile güvenlik ve bağlantısızlık ilkelerine saygı
göstermeyi ve bir*birlerinin içişlerine karışmamayı taahhüt etmekteydiler.

b. Milletlerarası Garantiler Konusunda Deklarasyon ise;Amerika ile Sovyetler
Birliği arasında imzalanmış olup, Afganistan ile Pakistan’ın içişlerine
karışmayacaklarını ve birinci belgedeki ilkelere saygı gösterecekle*rini
belirtiyorlardı.

c. Mültecilerin Kendi istekleri ile Dönmelerine Dair Antlaşma da;mültecilerin
serbestçe evlerine dönme*lerinin sağlanması hususundaki tedbirleri
kapsamaktaydı.

d. Diğer ilgili Konular Antlaşması ise;bu antlaşmalarla ilgili diğer konuların
ne şekilde ele alınacağını be*lirtmekteydi. Bu antlaşmalarda dikkati çeken
nokta, Sovyetlerin Afganistan’dan çekilmesine dair herhangi bir ifadenin yer
almamış olmasıdır. Buna göre, Sovyetlerin bölgeden çekilmesi, ikinci belge olan
“Garantiler Dek*larasyonu”çerçevesinde gerçekleşecekti. Bununla,
Sovyetlerin prestiji korunmaya çalışılmıştı.


İşgalin Sonuçları

Sovyetler
Birliği’nin Aralık 1979’da Afganistan’ı işgali, 9 yıl sürecek bir maceraya
atılmasına; Sovyetlerin dağılmasına varan gelişmelere sebep oldu.

Sovyetlerin Afganistan’dan çekilmeleri konusunda Amerika ile bir takvim tespit
edildi ve 120. 000 kişilik Sovyet işgal kuvvetinin 15 Şubat 1989’a kadar
çekilme işlemini tamamlaması kararlaştırıldı.

Afganistan sorunu Sovyetler Birliği açısından da önemli sonuçlar doğurdu. İşgal
olayı, başarısızlıkla so*nuçlandı. Başarısızlık, Sovyet halkları arasında
olumsuz etkiler yarattı ve bu ülkelerde Sovyetler’e karşı ba*ğımsızlık
mücadelesine yol açtı. Bu nedenle Afganistan hezimeti Sovyetler Birliği’nin
dağılmasında önemli rol oynadı. Sovyet işgali, ülkede, günümüzde de devam eden
sorunların bir ölçüde temelini teşkil etti. Nitekim Afganistan 1997’de Tallban
örgütünün ülkeyi sarsan olaylarına sahne oldu. Taliban örgütünün faa*liyetleri
tüm dünyayı ve özellikle de Sovyetleri yakından etkiledi.















Mücadele bir süre sonra Taliban ile Özbek asıllı
General Raşid Dostum kuvvetleri arasında iç çatışmalara dönüştü. Taliban
Örgütü’nün özellikle Taci*kistan’ı da hedef olarak alması, Sovyetleri daha da
endişelendirdi. Gelişmeler üzerine Bağımsız Devletler Top*luluğu Güvenlik
Konseyi 27 Mayıs 1997’de Moskova’da toplandı ve Afganistan’daki gelişmeleri
görüştü. Rusya ile BDT üyesi Orta Asya ülkeleri Tacikistan, Özbekistan ve
Türkmenistan Taliban rejiminden kaçanla*rın mülteci akımına karşı sınırda
önlemlerini artırdılar. Tacikistan ve Kırgızistan’da 30. 000 kişilik Rus askeri
alarm durumuna geçirildi. Sonuç olarak Afganistan ne zaman sona ereceği tahmin
edilemeyen bir iç kargaşa ortamına girdi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet