Mehmet
Arslan
: Rusya’da Nüfusun Coğrafi Dağılımından Kaynaklanan Sorunlar
ve Çin Tehlikesi


04
Ocak 2016

Küreselleşme olgusunun bütün
gerçekliğine rağmen 21.yüzyıl, yine bir güçler mücadelesine sahne olacak ve bu
güçler yüzyılın ilk yarısında mevcut tek süper güç olan ABD’nin karşısında yer
almaya başlayacaktır. Rusya, Çin ve Hindistan’ın ABD’ye karşı ittifak
oluşturabilecek Avrasya’nın büyük stratejik oyuncuları olduğu iddia
edilmektedir.

Moskova yol ayrımındadır ve yeni arayışlar
içindedir. Tek kutuplu dünyaya karşı olduğunu dile getirmekte ve bunu
gerçekleştirebilmek için çeşitli girişimlerde bulunmakta, Çin’in de içinde
olduğu BRICS ve ŞANGHAY gibi örgütlenmelere gitmektedir. Rus–Çin ilişkileri
birçok noktada biraz da dünyaya gözdağı vermek için uyum içinde gibi gözükse de
iki ülke arasındaki ikili ilişkileri kilitleyen ciddi ihtilaf noktaları vardır.
Bu ülkeler arasındaki kültür farklılığı, Rusya’daki milliyetçilik akımları, Çin
ile hala çözünürlüğe kavuşmamış tarihsel sorunlar, Rusya’daki Çin nüfusu ve en
önemlisi Pekin’in Rusya Federasyonu’nun Uzak Doğu ve Sibirya bölgesine yönelik
politikası ve emelleridir.


Rusya’da 1990 yılından günümüze, ne gelişmiş,
ne de gelişmekte olan ülkelerde rastlanmayan, yüksek ölüm oranları ve düşük
doğumlardan kaynaklanan, ölüm oranının özellikle çalışabilir erkek nüfusun
arasında çok yüksek olduğu, tehlikeli boyuta doğru sürüklenen dikkat çekici bir
nüfus azalması gözlenmektedir. 12 Ocak 1989 nüfus sayımına göre, o zamanki
resmi adı ile “Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti” olan çok uluslu
Rusya Federasyonu’nda nüfus 147 milyon 22 bin ile tarihinde zirveye ulaştıktan
sonra,[1]  nüfusun
demografik anlamda sayısının ve niteliklerinin tespiti amacıyla en son 2002
yılında yapılan nüfus sayımı sonucunda 145 milyon 274 bine,[2] en
son 2010 yılında yapılan nüfus sayımına göre 142 milyon 905 bine düşmüştür.[3] Gerekli
tedbirler alınmaz ise, Rusya Federasyonu Ekonomi Gelişim Bakanlığı’nın
tahminlerine göre şu anki nüfus artışı göz önüne alındığında, Rusya’nın nüfusu,
2025 yılında 120 milyona, 2050 yılında 100 milyona,[4] -BM’nin
yaptığı tahmine göre bu rakam 108 milyona,[5]
 Rusya Bilimler Akademisi Sosyal-Politik Araştırmalar Enstitüsünün
tahminine göre ise 83 milyona kadar düşecektir.[6]


Buna göre; Rusya nüfusunun bu denli
azalmasının temel sebebi alkoldür ve alkol yüzünden Rusya’da her yıl
yaklaşık  -çoğunluğu erkek olmak üzere-  600–700 bin[7] kişi
hayatını kaybetmektedir. Rus demografi uzmanlarının tespitlerine göre başlıca
diğer sebebler; halkın gelir seviyesinin düşük olması, sağlıklı yaşam
kültürünün, hayat tarzının ve kişisel sağlığa verilen önemin zihniyet olarak
daha yerleşmemiş olması, sağlık sistemi alt yapısının gelişmemiş ve yetersiz
olması, bazı ölümcül hastalıkların aşırı yaygın olması, kadın nüfusunun 10
milyondan fazla olmasından kaynaklanan sosyal sorunlar, cinayetler, intiharlar
ve trafik kazaları olarak sıralanmaktadır.


Rusya’nın günümüzde en sorunlu yılları diye
artık tarih kitaplarında yerini alan 1990’lı yıllarda ülkenin nüfusu sadece
yaklaşık 2 milyonluk bir azalma göstermişken, diğer taraftan Rusya’nın yeniden
dirilişi olarak ifade edilen son 10-15 yıllık zaman diliminde ise bu dönemde
eski SSCB ülkelerinde yaşayan yaklaşık 25,3 milyon etnik Rus’un,[8] 10 milyondan
fazlasının Rusya’ya göçmesine rağmen nüfusta 4 milyon civarında bir azalma
yaşanmıştır.


Rusya nüfusunun dağılışı bölgeler yönünden ele
alındığında, her ne kadar topraklarının büyük kısmı Asya kıtası içinde
kalıyorsa da (Resim 1), nüfusunun %79,3’den fazlası Ural Dağları’nın batısında,
dolayısıyla da Avrupa kıtası içinde yaşamaktadır. En önemli nüfus toplanma alanları
da Moskova’nın da bulunduğu Merkez ve Volga Federal bölgelerindedir.
Topraklarının  üçte ikisinin bulunduğu Uzak Doğu ve Sibirya Federal
bölgeleri (nüfusun %18,4) ile Ural Federal bölgesinde bulunan Tümen oblast’ını[9] içine alan
Asya kısmında ise nüfusun sadece %20,7’si  yaşamaktadır. 


Tablo 1:
Rusya Nüfusunun Federal Bölgelerine Göre Dağılımı













Federal Bölge
(Federalniy Okrug)

Nüfus miktarı

1989

   (Bin
kişi)

Nüfus miktarı

 2002

   (Bin
kişi)

Nüfus miktarı

   2009

    
(Bin kişi)

Nüfus miktarı

  2010

   
(Bin kişi)

Ülke genelindeki

  Payı 2009 (%)

 

 

Rusya Federasyonu

147,400

145,274

141,903

142,905

100

Merkez

38,115

36,482

37,121

38,438

26,9

Volga

31,805

31,642

30,157

29,900

20,9

Güney

20,666

13,973

13,856

9,7

Kuzey-Batı

15,279

14,259

13,462

13,583

9,5

Ural

12,527

12,520

12,254

12,082

8,5

Sibirya

21.077

20.542

19.545

19.254

13,5

Uzak Doğu

7,941

7,038

6,460

6,291

4,4

Kuzey Kafkasya

8,933

9,496

6,6


Ülke
topraklarının üçte birine tekâbül eden
Rusya’nın Uzak Doğu bölgesinde 
6,4 milyon insan yaşamakta olup, tabloda görüldüğü üzere 2002 yılından günümüze
578 bin, Sibirya bölgesinde ise 997 binlik bir nüfus azalması yaşanmıştır ;
aslında bu rakam daimi ikametgâh adresleri göz önünde bulunarak hesaplanmakta
olup gerçekte bu sayı daha da azdır.[10] [11]


Yaklaşık 102 milyonu Çin’in Kuzey Doğu’sunda
olmak üzere, 300 milyon Çinli ise Rusya ile olan sınırı boyunca yaşamaktadır.[12] Rusya’da
1,5 milyonu legal olmak üzere 6,5 milyon Çinli’nin  yaşadığı tahmin
edilmektedir.[13] Özellikle
Sibirya, Uzak Doğu ve Rusya’nın Kuzey bölgelerinden Merkez bölgeye ekonomik
sıkıntılardan dolayı çok ciddi şekilde nüfus hareketliliği ve iç göç yaşanmakta
olup, Rusların göç ettiği yerlere ise, Çinli’ler yerleşmektedir.


Çin’in böyle bir politika izlemesinin tarihsel
bir yönü vardır. Çin Halk Cumhuriyeti‘nin Kuzeydoğu
bölgesindeki Heyluntszyan, Tszilin ve Lyanin bölgeleri ile Rusya
Federasyonu
‘nun Primorski ve Yahudi özerk
bölgesi, ayrıca Amur bölgesi ve Habaravski Kray’ının bir bölümünü ve
Mogolistanın Doğusunu kapsayan bölgeye Mançurya denilmektedir. Bu bölge tamamen Çin
topraklarında iken, Ruslar 24 Mayıs 1854 yılından itibaren yavaş yavaş bu
bölgeye yerleşmeye başlamışlardır.[14]


Çinin ikinci “Opium” savaşında, İngiliz ve
Fransız’ların Pekin kapılarına dayanmasını fırsat bilen Rus Çarlığı, Çin’in
zayıf olduğu 19. yüzyılda ise şu an Rusya’da kalan ve Çinlilerin Dış Mançurya
diye adlandırdıkları geniş petrol ve doğalgaz rezervlerinin bulunduğu bu
bölgeyi, ilki 16 Mayıs 1858 yılında “Aygun”[15] sınır ve
ticari anlaşması, ikincisi 1-13 Haziran 1858’de “Tyan-Tszin”[16] anlaşması
ve üçüncüsü Rus General N.P Ignatyev başkanlığında 1-14 Kasım 1860 yılında bir
önceki iki anlaşmanın kesin olarak onaylandığı dayatma ek “Pekin”
antlaşmalarıyla ele geçirmiştir.[17]  


Günümüzde Çin bu anlaşmaların adaletsiz olarak
yapıldığını savunmakta ve kabullenmek istememektedir. Çin’de okullarda tarih
kitaplarında “Batı Sibirya (Tomsk bölgesinide içine alacak şekilde) – geçici
olarak kaybedilmiş Çin toprağıdır”  denilmekte olup, bu bölgelerin Çin’e ait
olduğu ve Rusya’nın vermemek konusunda direndiği öğretilmektedir.[18]


SSCB’nin dağılmasından sonra Çinli tüccarlar
Sibirya ve Dış Mançurya ile çok yoğun bir ticari ilişki geliştirdiler. Dış
Mançurya bölgesindeki Vladivastok, Habaravsk kenti ile Sibirya bölgesindeki
İrkutsk, Ulan-Ude, Novosibirsk vb. merkez niteliğindeki kentlerde Çinlilerin
ciddi nüfusu olup,  ticaret ve hizmet sektörünün kontrolünü ele geçirmiş
oldukları iddia edilmekte ve özellikle sınır bölgelerinde ticaret tamamen Çin’e
bağımlı hale gelmiş durumdadır.


Çin Komünist Partisinin ve Çin Halk
Cumhuriyeti’nin kurucularından ve ilk başkanı, ayrıca söylediği sözlerin bir
çoğu Çinde hedef ve slogan olarak kabul edilen Mao Zedong “Rusya haddinden
fazla toprak işgal etmiştir: yaklaşık yüz yıl önce Ruslar ikili anlaşmaları
ihlal ederek, Baykal gölünün ordan Boli (Habarovsk), Hayşenveyem (Vladivastok)
ve Kamçatka yarım adası olmak üzere Doğuya doğru bütün bölgeyi Çinden kopararak
almışlardır. Bu hesabı kapatmak o kadar kolay değil. Biz bununla alakalı
Ruslarla daha hesaplaşmadık” demiştir.[19]


Ayrıca özellikle Sibirya bölgesine yönelik ABD
üzt düzey yetkililerininde kafalarda soru işareti uyandıran bazı açıklamaları
olmuştur. Eski Dışişleri bakanı Madeleine Korbel Albright 2005 yılında “Sibirya
gibi bir bölge, tek bir ülkeye ait ise adalet bunun neresinde, Sibirya’nın
zenginliklerinin sadece Rusya’ya ait olması haksızlık, Sibirya’yı uluslararası
gücün denetimine vermek lazım”,[20] Condoleezza Rice ise Dışişleri
bakanıyken “Sibirya tek bir devletin toprağı olamayacak kadar büyük bir
bölge”  demiştir.[21]


Ural dağları sadece Asya ile Avrupa kıtası
arasında değil, Rusya içindeki bölgelerin gelişmişliklerine göre de suni bir
sınır teşkil etmektedir. Özellikle son dönemde Rusya’nın Orta Asya ülkelerinde
yaşayan etnik Rusları, nüfusu azalan Uzak Doğu ve Sibirya bölgelerine
yerleştirmek için, bu insanlara vatandaşlık verme konusunda bazı kolaylaştırıcı
yasal düzenlemelere gitmiştir. Rusya bu bölgelerin gelişimi ve demografik
sorunlarının çözümü  için bazı önlemler alsa da bunlar yetersiz
kalmaktadır. Bu coğrafyada yaşayanların çogunluğunun kendi istekleri dışında
genelde sürgün veya mecburi atama yoluyla buralara yerleştirildikleri, iklim ve
hayat şartlarının bu bölgelerde zor olmasından dolayı, bu bölgeler yaşam
açısından Ruslara cazip gelmemekte, bu yüzden Moskova buradan Batı bölgelerine
yapılan iç göçün önünü alamamaktadır. Günümüzde Rusya’nın güvenliğini ve
bütünlüğünü tehdit eden en büyük etken demografik sorunlardır diyebiliriz.


Uzak Doğu ülkelerinde zaman dediğimiz birim
farklı işlemekte olup, bizim için artık uzak gibi gözüken I. ve II. Dünya
Savaşı yılları onlar için daha dün olmuş gibi tazeliğini korumaktadır. Çin Halk
Cumhuriyetinin kurucusu Mao Zedong’un dediği üzere, Çin Rusya ile olan hesabını
daha kapatmamıştır. Acaba Rusya’nın 19. yüzyılda Çin’e zayıf olduğu dönemde
uygulamış olduğu benzer bir siyaseti, Çin, Rusya’nın günümüzdeki durumundan
faydalanıp uygulamak ve Rusya topraklarında bulunan Dış Mançurya’yı geri mi
almak istiyor ? Çinin Rusya’nın Sibirya bölgesine yönelik siyasetini
incelediğimizde gözüken, bunun Dış Mançurya’yla sınırlı kalmayacağıdır.







[1] Goskomstat Rossii, “Ob Itogah Vserossiyskoy Perepisi Naseleniya
2002 goda”, http://www.gks.ru/PEREPIS/report.htm


[2] Vserossiyskaya Perepis Naseleniya 2002 goda,  “Naseleniye
Uçtennoye pri Vserossiyskoy Perepisi Naseleniya 2002 goda”, 2002, http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm


[3] Federalnaya Slujba Gosudarstvennoj Statistiki, “Osnovniye İtogi
Vserossiyskoy Perepisi Naseleniya 2002 goda”, http://www.gks.ru/PEREPIS/osnitogi.htm


[4Ministerstva Ekonomiçeskava Razvitiy Rossiyskoy Federatsii. http://www.economy.gov.ru/wps/wcm/connect/economylib/mert/resources/8fc54a004999a7a8b57bb7be213d6ed5/csrc200805040080.doc#TTIT1_6


[5] OON, “Novosti Obyeinennoy Natsii” http://www.un.org/russian/mobile/fullstorynews.asp?newsID=7202


[6] L.L. Rıbalovskiy, “Strategiya Demografiçeskogo Razvitiya Rossii
Na Blijayşiye 20 Let”, İnstitut Sotsialno-Politiçeskih İsledovaniy Rossiyskoy Akedemii
Nauk,
http://www.ispr.ru/Confer/Demopolit/Content/Demopolit_01.pdf


[7] D.A. Korotayev, D.A. Halturina, Alkogolnaya Katastrofa i
Vozmojnosti Gosuderstvennoy Politiki v Preodelenii Alkogolnoj Sverhsmertnosti v
Rossii
, – M. LENAND, 2008, str.67 


[8] Demoskop Weekly, “Natsionalnij Sostav Naseleniya po Respublikam
SSSR”,  http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php


[9] Oblast: bölge


[10] Rusya’da  daimi ikametgah adresinizi başka bir yere
alabilmeniz için kaydınızı almak istediginiz bölgede kendinize ait sizin
evinizin olması gerekmektedir. Mesela Vladivostok şehrinden Moskova’ya göç
edenlerin ev sahibi olmaları kolay olmadığından dolayı, kirada yaşamakta ve
geçici kayıt yapmaktadırlar, nüfuslarını ise geldikleri yerde kayıtlı tutmak
zorunda kalmaktadırlar. O yüzden oradaki göçün gerçek oranı resmi kayıtlara
yansımamaktadır.


[11] Dmitriy Erşov, “Kitayskiy Vopros”, 19.01.2009  http://www.kreml.org/opinions/202880460


[12] Ian Bremmer, “Opasatsya li Nam Antizapadnogo Soyuza Rossii i Kitaya”,
http://www.inosmi.ru/stories/06/02/08/3475/236363.html


[13] Ananitiçeskiy NAMAKON, “Uj Vıbor blizitsa, a Vıbora Vse Net”, http://www.namakon.ru/pic/article45.DOC


[14] Aleksandır Alekseyev, Osvayeniye Russkimi Dalnego Vostoka i Russkoy Ameriki,
Moskva, 1982, str.7-10


[15] ABIRUS, “Aydunskiy Dogovor o Granitsah i Vzaimnioy Torgovle 1858
g.”, http://abirus.ru/content/564/623/626/632/743/11211.html


[16] ABIRUS, “Traktat Mejdu Rossiyey i Kitayem Ob Opredelenii Vzaimnih
Otnosheniy Tyan-Tszin”, http://abirus.ru/content/564/623/626/632/743/11212.html


[17] ABIRUS, “Pekinsiy Dopolnitelniy Dogovor. 1860 g.”, http://abirus.ru/content/564/623/626/632/743/11213.html


[18] Primorskoye Kravayevoye Otdeleniye Kompartii Rossiyskoy
Federatsii, http://www.pkokprf.ru/Info/3402,


[19] Sergey Lavrenov, Igor Popov, Sovetskiy Soyuz,  v Lokalnih Voynah i Konflikta,
Moskva,http://www.milresource.ru/USSR_in_Wars.pdf


[20] Sergey Yevseyev, “Neftegaz”, “Rossiya ne Otdast Sibir Zapadu”,


http://www.neftegaz.ru/analisis/view/6482


[21] Yuriy Voronov, “Problema Sibiri – v Neravnomernom Razvitii”, http://www.kreml.org/opinions/105162368

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet