SAĞLIK & PSİKOLOJİ & SOSYOLOJİ

Şizofreni nedir ?
Kimlere Şizofreni denir ?

Kaynak : https://npistanbul.com/sizofreni

Şizofreni; kişinin
düşüncesini, hareketlerini, duygularını ifade şeklini, gerçeği algılamasını
çarpıtan ve kişinin diğerleriyle ilişkilerini bozan ciddi bir beyinsel
rahatsızlıktır. Şizofreni hastaları çoğunlukla toplumda, işte, okulda ve
ilişkilerde problem yaşarlar.

Şizofreni hayat boyu süren bir hastalıktır, doğru tedaviyle
kontrol altına alınabilir.

Yaygın inanışın
aksine şizofreni bölünmüş kişilik değildir. Şizofreni kişinin neyin gerçek
neyin hayali olduğunu anlayamadığı bir zihinsel hastalık, bir psikozdur. Zaman
zaman psikotik rahatsızlığı olanlar gerçekle ilişkilerini kaybederler. Dünya
kafa karıştırıcı düşünceler, görüntüler ve sesler karmaşası gibi görünebilir.
Şizofrenlerin davranışları çok garip hatta şok edici olabilir. Hastalar
gerçekle ilişkilerini kaybettiklerinde oluşan ani kişilik ve davranış
değişikliklerine psikotik epizod adı verilir. Şizofreninin şiddeti kişiden
kişiye değişir. Bazıları hayatlarında tek epizod yaşarken, diğerleri birkaç
tane epizod yaşar, bu epizodlar arasındaysa nispeten normal bir yaşam sürerler.
Şizofreni belirtileri nüksetme (relaps) ve duraksama (remisyon) olarak bilinen
döngüler esnasında kötüleşebilir ve azalabilir.

ŞİZOFRENİ
TÜRLERİ

Paranoid şizofreni:

Paranoid şizofreni
hastaları zulüm gördükleri ya da birileri tarafından cezalandırıldıkları ile
ilgili yanlış inançlara (sanrılar) sahiptirler. Fakat düşünceleri, konuşmaları,
duyguları oldukça normaldir.

Hebefrenik Şizofreni:

Hebefrenik şizofreni
hastalarının zihni karışık ve tutarsızdırlar, konuşmaları karma karışıktır.
Dışarıdan bakıldığında davranışları duygusuz veya yüzeysel veya uygunsuz, hatta
şapşalca ve çocuksu görülebilir. Çoğunlukla duş almak veya yemek hazırlamak
gibi normal günlük işlerini yapma becerilerini bozan düzensiz davranışları
vardır.

Katatonik Şizofreni:

Bu türün en çarpıcı
semptomları fizikseldir. Katatonik şizofreni hastaları genelde hareketsizdir ve
çevrelerindeki dünyaya karşı reaksiyon vermezler. Genellikle çok katı ve sert
olurlar ve hareket etmeye isteksizdirler. Ara sıra yüzlerini buruşturmak veya
biçimsiz duruşlar yapmak gibi garip hareketler yaparlar. Veya başkasının
söylediği bir kelimeyi veya cümleyi tekrar edebilirler. Yetersiz beslenme,
bitkinlik ve kendilerini yaralama riskleri çok yüksektir.

Ayrışmamış Şizofreni:

Kişinin semptomları
yukarıdaki üç türden birine net olarak uymadığında bu tanı konur.

Kalıntı (Rezidüel) Şizofreni:

Bu türde şizofreni
semptomlarının şiddeti azalmıştır. Halüsinasyonlar, delüzyonlar veya diğer semptomlar
hala vardır, fakat şizofreni tanısı konduğu zamanki kadar şiddetli değildir.

ŞİZOFRENİ
BELİRTİLERİ

Şizofreni
hastalarında beceri ve kişilik değişliklerini içeren birçok semptom vardır, ve
değişik zamanlarda farklı davranışlar sergileyebilirler. Hastalık kendini ilk
kez gösterdiğinde semptomlar genellikle ani ve şiddetlidir. En yaygın şizofreni
belirtileri üç grupta toplanabilir: pozitif belirtiler, dezorganize belirtiler
ve negatif belirtiler.

Pozitif belirtiler:

Burada “pozitif” iyi
anlamında kullanılmaz, sadece şizofreni rahatsızlığı olmayan insanlarda
görülmeyen belirgin belirtiler anlamında kullanılır. Bu belirtilere bazen
psikotik semptomlar da denir, bunlar;

·        
Delüzyonlar: Gerçeğe dayanmayan, gerçeğe dayalı bilgilerle izah edilse
bile kişinin vazgeçmeyi kabul etmediği garip inançlardır. Örneğin kişi
başkalarının düşüncelerini duyabildiğini, kendisinin Tanrı veya şeytan olduğunu
veya başkalarının kafasına düşünceler yerleştirdiğine inanabilir.

·        
Halüsinasyonlar: Gerçekte olmayan şeyleri görmek, sesler duymak,
garip kokular duymak, ağızda “tuhaf” tat hissi ve bedenine dokunan olmasa da
temas hissi gibi gerçek dışı şeyler algılanır. Şizofreni hastalarında en yaygın
olanı sesler duymaktır. Sesler kişinin davranışları hakkında yorumlar
yapabilir, kişiyi taciz edebilir veya emirler verebilir.

Dezorganize belirtiler:

Bu semptomlar
kişinin net olarak düşünme ve doğru reaksiyon verme becerisinin olmamasını
kapsar. Dezorganize semptomlara örnek olarak:

·        
Kişinin iletişim kurmasını ve konuşmaya katılmasını zorlaştıran
anlamsız kelimeler kullanması ve hiçbir anlamı olmayan cümleler kurması

·        
Çabucak bir düşünceden diğerine geçmek

·        
Yavaş hareket etmek

·        
Karar verme yetisinden yoksun olmak

·        
Aşırı fakat anlamsız şeyler yazmak

·        
Bazı şeyleri unutmak veya kaybetmek

·        
Daireler çizerek yürümek gibi tekrarlanan hareketler

·        
Günlük görüntü, ses ve duygulardan anlam çıkarmada problem
yaşama

Negatif belirtiler:

Negatif kelimesi
şizofreni hastalarındaki belirli normal davranışların eksikliğini yansıtır.
Negatif semptomlar:

·        
Duygu ve duygu ifadesi eksikliği veya duruma uymayan duygular,
düşünceler ve ruh hali (örneğin; bir şakaya gülmek yerine ağlamak)

·        
Aileden, arkadaşlardan ve sosyal aktivitelerden uzaklaşma

·        
Düşük enerji

·        
Motivasyon eksikliği

·        
Yaşamdan zevk almama ve yaşama karşı ilgi eksikliği

·        
Temizlik alışkanlıklarının kötü olması

·        
Okulda, işte ve diğer aktivitelerde problemler

·        
Dengesizlik (çok mutlu veya çok üzgün olmak veya ruh hali
oynamaları)

·        
Katatoni (çok uzun bir süre kişinin aynı pozisyonda hareketsiz
kalması)

Şizofreniye ne sebep olur? (Şizofreni nedenleri)

Şizofreninin tam
nedeni kesin olarak bilinmemektedir, fakat kanser ve diyabet gibi biyolojik
bazlı gerçek bir hastalık olduğu bilinmektedir. Bu hastalık kötü ebeveynlik
veya kişilik zayıflığı sonucu oluşmaz. Araştırmacılar şizofreni gelişiminde rol
oynayan bazı faktörleri açığa çıkarmıştır, bunlar;

·        
Genetik (kalıtım): Şizofreninin ebeveynden çocuğa geçme olasılığı
vardır.

·        
Beyin kimyası: Şizofreni hastalarında beyindeki belirli
kimyasallarda bazı dengesizlikler vardır. Ya dopamin adı verilen
nörotransmitere karşı hassastırlar ya da çok fazla dopamin üretirler. Dopamin
dengesizliği beynin ses, koku, görüntü gibi belirli dürtülere karşı verdiği
reaksiyonu etkiler ve bu da halüsinasyonlara ve delüzyonlara yol açabilir.

·        
Beyin anomalisi: Yeni araştırmalar şizofreni hastalarında
anormal beyin yapısı ve fonksiyonu saptamıştır. Yine de bu tür bir anormallik
tüm şizofreni hastalarında görülmez ve şizofreni hastası olmayan kişilerde de
bu tür anormallikler görülebilir.

·        
Çevresel faktörler: Araştırmalar viral enfeksiyon, zayıf sosyal
etkileşimler veya yüksek stresli durumlar gibi sosyal faktörlerin kalıtımsal
olarak şizofreniye meyilli insanlarda hastalığı tetikleyebildiğini göstermiştir.
Şizofreni genellikle buluğ çağı ve gençlik dönemlerinde bedende hormonsal ve
fiziksel değişiklikler oluşurken yüzeye çıkar.

Kimlerde şizofreni görülür?

Herkes şizofreni
hastası olabilir. Dünyadaki tüm ırk ve kültürlerde bu hastalığa rastlanır. Her
yaştan insanda görülebilir, genellikle ilk olarak 20’li yaşlarda ortaya çıkar.
Erkekleri ve kadınları eşit derecede etkiler. Fakat kadınlara (20’li yaşlar
30’lu yaşların başı) nazaran erkeklerde genellikle daha erken yaşlarda ortaya
çıkar (buluğ çağında veya 20’li yaşların başında). 5 yaş üstündeki çocuklarda
da görülebilir, fakat buluğ çağından önce oluşan bu durum çok nadirdir.

Şizofreni teşhisi nasıl konur?

Eğer şizofreni
belirtileri varsa, doktor tıbbi geçmişi inceleyip hastayı tam bir fiziksel muayeneden
geçirecektir. Özellikle şizofreni teşhisi için kullanılan bir laboratuvar testi
yoktur. Doktor, bu belirtilere sebep olabilecek başka bir rahatsızlık olup
olmadığını kontrol etmek için, röntgen ve kan testleri isteyecektir. Bundan
sonra doktor hastayı mental hastalıklar alanında uzmanlaşmış bir psikolog veya
psikiyatriste gönderir. Psikiyatristler özel olarak dizayn edilmiş testlerle
hastayı psikotik hastalık açısından değerlendirir. Terapist hastanın tavır ve
davranışlarını gözlemleyerek bildirilen semptomlara göre teşhisini koyar. Bir
kişiye şizofreni teşhisi konması için semptomların en az 6 ay boyunca görülmüş
olması gerekir.

Şizofreni nasıl tedavi edilir?

Şizofreni
tedavisinin hedefi belirtilerihafifletmek ve nüksetme (tekrarlama) 
riskini azaltmaktır.

Şizofreni Tedavisinde Kullanılan Yöntemler:

İlaç tedavisi: Şizofreni
tedavisinde kullanılan ilaçlara antipsikotikler denir. Bu ilaçlar şizofreniyi
ortadan kaldırmaz, fakat delüzyonlar, halüsinasyonlar ve düşünme problemleri
gibi semptomları hafifletmeye yardım eder. Eskiden beri kullanılan ilaçlar;
Thorazine, Prolixin, Haldol, Navane, Stelazine, Trilafon ve Mellaril, yeni
ilaçlar ise; Abilify, Clozaril, Geodon, Invega, Risperdal, Saphris, Seroquel ve
Zyprexa’dır . Psikososyal
terapi: 
İlaçlar belirtileri hafifletmeye yardımcı olurken,
çeşitli psikososyal tedaviler de hastalıkla alakalı davranışsal, psikolojik,
sosyal ve mesleki problemlerde faydalı olabilir. Terapi yoluyla hastalar
semptomlarını kontrol etmeyi, erken uyarı işaretlerini fark etmeyi ve nüksetmeyi
önleyici bir plan yapmayı öğrenebilirler. Psikososyal tedaviler şunları kapsar:

·        
Rehabilitasyon: Şizofreni hastalarının toplumda faaliyette
bulunmalarına ve mümkün olduğunca bağımsız yaşamalarına yardım etmek için
sosyal beceriler ve meslek eğitimine odaklanır

·        
Bireysel psikoterapi: Kişinin hastalığını daha iyi anlamasına,
başa çıkmayı öğrenmesine ve problem çözme becerisini geliştirmesine yardımcı
olur.

·        
Aile terapisi: Ailelerin şizofreni hastası olan yakınlarına daha
iyi yardımcı olmalarını ve onlarla daha etkin bir şekilde ilgilenmelerini
sağlar.

·        
Grup terapi/destek grupları: Karşılıklı yardımın sürekliliğini
sağlar.


























































































































Hastaneye
yatma: 
Şizofreni hastalarının çoğu ayakta tedavi edilir. Bununla
beraber şiddetli semptomları olanlar veya kendilerine ya da diğerlerine zarar
verme tehlikesi olanların durumlarının dengelenmesi için hastaneye
yatırılmaları gerekebilir. Elektrokonvulsif
Terapi (EKT)
: Bu kişinin kafasına yüzeysel elektrotların
yerleştirilerek bir dizi elektrik şokunun beyne gönderildiği bir prosedürdür.
Şoklar beyinde nörotransmitterlerin salınmasına sebep verir. Bu tedavi şekli
günümüzde şizofrenide nadir olarak kullanılır. İlaçlar yetersiz geldiğinde veya
katatoni veya depresyon hastalığın tedavisini zorlaştırdığında, EKT faydalı
olabilir. Beyin cerrahisi: Beyindeki
belirli sinir bağlantılarının kesilerek ayrıldığı lobotomi önceleri şiddetli,
kronik şizofreni hastalarında kullanılıyordu. Günümüzde ise çok nadir
durumlarda kullanılır, çünkü bu ameliyat ciddi kişilik değişikliklerine yol
açabilir ve esasen daha iyi sonuçlar genellikle daha az şiddetli ve tehlikeli
işlemlerden elde edilebilir.

Şizofreni
hastaları tehlikeli midir?

Kitaplar ve filmler
çoğunlukla şizofreni hastalarını tehlikeli ve vahşi gösterir. Oysa bu her zaman
geçerli değildir. Çoğunlukla çevrelerinden uzaklaşmayı ve yalnız olmayı tercih
ederler, fakat hastalığın yanında madde veya alkol bağımlılığı olanlar tehlike
ve şiddet içeren davranışlarda bulunabilir. Öte yandan şizofreni hastaları
kendilerine zarar verebilir. Şizofreni hastaları arasında genç yaşta ölümün
birinci nedeni intihardır. Doğru tedaviyle şizofreni hastaları psikiyatri
hastaneleri yerine, aileleriyle veya toplum içinde üretici bir hayat
yaşayabilirler.






* WebMD’den
çevrilmiştir. Ayrıntılı bilgiye ulaşmak için WebMD web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir