Mithat IŞIK : Çağın Karanlık Orduları Özel Güvenlik Şirketleri


Paralı askerlerin kullanımı dünya genelinde giderek
artıyor. BM tarafından verilen bilgiye göre piyasadaki ticaret her yıl yüzde 8
oranında artıyor. BM paralı asker uzmanı Anton KARTZ, her yıl dünya genelindeki
paralı asker cirosunun 244 milyar Avroyu bulduğunu söylüyor.


Dünyada paralı asker için en fazla para harcayan ülke
ABD her yıl paralı asker çalıştıran şirketlere 138 milyar dolar ödüyor. 2012
yılında IRAK ve AFGANİSTAN’da çalıştırdığı paralı askerlere 44 milyar dolar
ödedi. BM’lerde bu tür özel şirketlere iş veriyor.


Paralı askerlerin kullanımının kontrolü ile ilgili
ortak standartlar belirlenmediği takdirde BM’lerin itibarının zedeleneceğini,
BM’lerin paralı asker uzmanı Anton KARTZ ifade ediyor.


Paralı
Asker  :
  Para
karşılığı tabi olmadığı bir milletin ordusunda görev yapan askerlerdir, diye
tarif ediyor.


Dünyanın en büyük özel güvenlik şirketlerinden biri
olan Blackwater ABD Dışişleri Bakanlığı, Pentagon ve CIA’nın yüzmilyonlarca
dolar değerindeki ihalelerini alarak Afganistan, Irak başta olmak üzere ABD
ordusunun operasyonlarına destek sağlıyor. 1997’de kurulan ve bünyesinde
binlerce paralı asker bulunan şirket, 2006 yılından beri ABD’li diplomatlara
koruma sağlıyor. ABD üretimi silahları PKK’ya verdiği iddia edilen şirket kötü
ürünü gizlemek için ismini 2009’da değiştirdi. Önce exe services 2011’de ise
Academi olarak değiştirdi. Şirket zaman zaman fotoğraflar yayınlıyor. Şirketin
yayınladığı fotoğraflara bakınca AFRİKA ve Ortadoğu’nun başka bölgelerinde de
Pentagon’un güdümünde çalıştıkları anlaşılıyor.


İngiltere’de de güvenlik şirketleri sayısı son birkaç
yılda yüzlerce sayıya ulaştı. Yasal boşluklardan yararlanan bu şirketler
yeterince denetlenemiyor. İngiltere’de güvenlik şirketlerinin büyümesindeki en
önemli etken Irak’ta yatırım yapan petrol ve doğalgaz şirketleri koruma için
paralı askerleri talep ediyor olmaları castle international adlı özel güvenlik
şirketinin paralı askerliğide ABD tarafından Suriye ve Irak’ta kullanılmaktadır.


Afrika’da enerji kaynaklarına sahip ülkeler ve 2011
yılında Kaddafi’nin devrilmesinin ardından enerji kaynakları yabancı ülkeler
tarafından yağmalanan Libya paralı askerlerin en çok kullanıldığı ülkeler
arasında, ayrıca Nijerya’da BAKO Haram’a karşı savaşta Güney Afrikalı paralı
askerlerin, Yemen de ise Sudi öncülüğündeki koalisyonun Husilerle savaşında ise
ABD merkezli Blakwater şirketini (şimdiki adıyla Academi) kullanıyor. Şirket
burada Kolombiyalı kiralık savaşçıları kullanıyor.


Paralı askerlerin tarihi savaşın tarihi kadar eskidir.
Özel askeri şirketler ise 11 Eylül sonrasında ABD’nin terörizme ve kendisine
göre terörizme destek veren devletlere karşı açtığı savaş özel askeri şirketler
içinde bir dönüm noktası olmuştur. BM’nin gücünü yitirdiği ve uluslararası
hukukun geçersizleştiği bir dönemin tamamen kâr amaçlı çalışan özel askeri
şirketlere geriş bir hareket alanı sağladı. Bunlar kâr amaçlı kuruluşlardır ve
savaşla ilgili konularda profesyonel hizmet veriyorlar. Lojistik destek, gizli
istihbarat, operasyonel destek çatışma bölgelerinde savaşma, askeri teknik
yardım, askeri eğitim gibi hizmetler veriyorlar.


Özel askeri şirketler genellikle ABD, İngiltere ve
Güney Afrika kökenli, çalıştıkları bölgeler Afrika, Güney Amerika, Ortadoğu ve
Afganistan gibi savaşların olduğu bölgeler savaş sırasında olduğu gibi savaş
sonrası da özel askeri şirketler için bir altın madeni haline gelmiştir.
Irak’ta Pentagon’dan sonra en büyük gücü özel şirketler oluşturmuştur.


Savaşın özelleşmesi her geçen gün artarak devam etmektedir.
Bu endüstrinin kollarını uzatmadığı, bir çatışma ve savaşın olmadığı
düşünülmüyor. Özel askeri şirketler devletlerden aldıkları paralarla her geçen
gün büyüyor ve güçleniyorlar.


ABD, Orta Asya, Afganistan, Irak, Suriye’ye yönelik
harcamaları yaklaşık 100 milyar dolar. Özel askeri şirketlere ayrılan para 40
milyar dolar. ABD askeri harcamalarının üçte birini özel askeri şirketlere
aktarıyor. Önümüzdeki dönemde içinde paranın ve şiddetin dolaştığı gri
alanların büyüyeceğini gösteriyor.


Bir kısım özel askeri şirketler çatışmalara bizzat
katılmaktadırlar. Bu gibi nedenlerden dolayı özel güvenlik şirketlerinin
tanımlarına ilişkin tartışmalar vardır. Tanımından daha önemli olanı bu
oluşumların neyi temsil ettikleri. BM’ler raportörü hazırlamış olduğu raporda
paralı askerlerin faaliyetleri, son yıllarda halkların kendi kaderlerini
belirleme haklarını kullanmasını engellemektedir. Özel Askeri Şirketler insan
haklarını ihlal etmek için devreye sokulan bir şiddet biçimidir.  Askeri
Şirketler Anonim Şirket haline gelmiş paralı askerlerdir. Bu şirketler zaman
zaman uluslar arası bir operasyonun parçası olmakta ya da bulunduğu bölgelerde
kullandıkları güçler olmaktadırlar. Güçlü devletlere bu şirketler birçok
olanaklar sunuyor.


Bu devletler askeri müdahalenin getireceği maliyet ve
risklerden kurtuluyorlar. Kendi kamuoylarının tepkilerini engellemiş oluyorlar.
İnsan hakları ihlalleri için hesap vermek durumunda kalmıyorlar.


Özel Askeri
endüstriyi doğuran nedenler :


  • Soğuk savaşın
    sona ermesi ile güvenlik piyasasında yaşanan değişimler
  • Savaşın
    yapısındaki değişimler
  • Özelleşmenin hız
    kazanması


Bu değişkenler özel askeri şirketlerin kurulmasına
yönelik global düzeyde talep yaratmıştır. Bu bağlamda;


  1. Etnik çatışmalar
    ve iç savaşlardaki artış güvenliği önemli boyutlarda tehdit edici bir
    unsur olarak ortaya çıktı.
  2. Bu çatışmalar
    başka tür müdahalelere kapı açtı.
  3. Aşırı militarize
    olmaya dayanan soğuk savaştan sonra dünya ölçeğinde orduların küçülmeye
    başlaması.
  4. Teknolojinin
    gelişmesi ile 1990’larda 6 milyondan fazla personel ordudan ayrılmak
    durumunda kaldı.
  5. Bu durum özel
    askeri endüstri için yedek bir güç oluşturdu.
  6. İşlerini
    kaybedenler sadece askerler değildi.
  7. Özel birliklerden
    ayrılanlar kendi güçlerini koruyarak (Sovyet Alfa güçleri, Güney Afrika’da
    32.Recconnaissance Battalion) kendi güvenlik şirketlerini kurdular.
  8. KGB’nin % 70’i
    yeni oluşan endüstri içinde yer aldı.
  9. Kitle silahları
    stoku piyasaya açıldı. Tanklar, tüfekler, kalaşnikoflar hata uçaklar,
    helikopterler parası olanlar tarafından sahip olunacak hale geldi.
  10. Bütün bunlar özel
    askeri şirketlerin ihtiyaç duyduğu personel ve teçhizat için gerekli
    koşulları sağladı.
  11. Düşük yoğunluklu
    savaşların önem kazanması özel eğitim almış yetişmiş profesyonellere olan
    ihtiyacı aratırdı.


Sonuç :


Özel askeri firmalar gelecekte de küresel güvenliğin
önemli aktörlerinden birisi olmaya devam edecektir. Özel askeri güvenlik
şirketlerinin daha ucuz ve daha etkili hizmet sundukları şüphelidir. Firmaların
icra ettiği faaliyetlerin şeffaflığı ve denetimi düzenli ordunun şeffaflık ve
denetimden daha düşük seviyededir.


Ordular ve hükümetler tarafından problemli bölgelerde
kamuoyunun tepkisini daha az hissetmek maksadıyla karanlık görevlerde
kullanılan özel askeri güvenlik firmaları sözleşme yapan ülkeleri daha büyük
problemlerle karşı karşıya bırakabilir. Demokrasinin kontrol mekanizmaları olan
medya ve sivil toplum kuruluşların denetim alanı dışında kalan devlet kurumları
tarafından dahi kontrol edilemeyen askeri güvenlik firmaları daha büyük
problemlerin yaşanmasına sebep olabileceklerdir. Firma çalışanlarının
meşruiyeti yakın gelecekte de tartışılmaya devam edecektir.

Şimdilik yasal boşluklardan yararlanan firmalar, çalışanları ve sahipleri için
yüksek kâr oranlarıyla şeffaflığı ve kontrol edilebilirliği şüpheli bir şekilde
faaliyet sürdürebilmektedirler.


Firmalarla sözleşme imzalayan hükümetlerinde kontrol
ve değerlendirme kurullarında eksiklikleri vardır. Sözleşme şartlarının
yazılması ve kontrolü konusunda yetişmiş tecrübe ve bilgi sahibi personel
eksikliği sözleşmelerde inisiyatifi güvenlik firmalarına bırakmaktadır. Bu
firmaların birinci amacı yapabilecekleri en büyük karı kazanmaktır. Ülkemizde
bu yazıda belirttiğimiz şekilde çalışan askeri güvenlik şirketi mevcut
değildir. Konu ile ilgili bilimsel çalışmaların yapılması yakın gelecekte bu
alanda faaliyet gösterecek Türk firmaları ve bu konuda düzenleme yapacak
hükümet yetkilileri için destek dokümanı niteliği taşıyacaktır. Türk Silahlı
Kuvvetleri’nin profesyonel orduya dönüşmesi ile gelecekte silahlı kuvvetlerden
ayrılan personel sayısını da dikkate aldığımızda ülkemizde de bu tür
şirketlerin kurulması çok muhtemeldir.  Şu anda çok sınırlı sayıda komando
ve özel kuvvetlerden emekli olan bir kısım personel IRAK, AFGANİSİTAN ve
LİBYA’da iş alan Türk ve Amerikan şirketlerinin şantiye sahalarında görev
yapmaktadırlar. Basra Körfezi’nde deniz suyundan elektrik enerjisi üreten,
yabancı gemilerde güvenlik görevi yapan, TSK’dan emekli olan uzman Subay ve
Astsubaylar mevcuttur.