TÜRKİ CUMHURİYETLER

Türk Dünyasının Yükselen Yıldızı – ÖZBEKİSTAN 2018
RAPORU

Prof.
Dr. Alaeddin Yalçınkaya

Özbekistan,
jeopolitik konumu, nüfusu, ekonomisi, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle
Türkistan cumhuriyetlerinin merkezinde yer almaktadır. Kazakistan,
Türkmenistan, Afganistan, Tacikistan ve Kırgızistan ile komşu olup yüzölçümü
orta büyüklüktedir. Nüfusu ise diğer Türk cumhuriyetlerinin toplamına yakındır.
Fergana vadisinin de içinde bulunduğu ülkeyi, Türkistan’ın iki deryası Amu
Derya ve Sırı Derya (Ceyhun ve Seyhun) nehirleri besler. Yüzlerce kilometrelik
bir yolculukla biri kuzeyden diğeri güneyden ülkeyi aşarak Aral Gölü’ne dökülür
(ne kadar su kalırsa!). Bu nehirlerden açılan kanallarla on asırdan fazla bir
süredir sulanan uçsuz bucaksız tarım alanları Rus seyyahların deyimiyle bölgeyi
“dünyanın cenneti” haline getirmiştir.

Başta
pamuk olmak üzere her türlü sebze, meyve, hububat tarımı ile hayvancılık
kültürü üzerinde kurulan Buhara, Semerkant, Taşkent, Nemenga gibi şehirler,
Orta Çağın ilim, kültür ve medeniyet merkezleri haline gelmiştir. Bu arada
gerek tasavvuf, hadis ve fıkıh gibi dini ilimlerde gerekse matematik, fizik,
astronomi, tıp gibi alanlarda nice alimler bu coğrafyadan dünyayı
aydınlatmışlardır. Bunlar arasında, İmam Buharî, Şah-ı Nakşibendi, Saduddin
Taftazani, Seyyid Şerif Cürcanî, El-Birûnî, Ali Kuşçu ilk akla gelenler.





1860’larda Rus işgalinden sonra tek ürüne, pamuğa dayalı politikalar, arazileri
çoraklaştırmış, 1960’larda Aral Gölü kurumaya başlamıştır. Sömürgeci
politikaların omurgası kültür emperyalizmi ile halkın kendi değerlerine
yabancılaşması hedeflenmiştir. Başta dil ve din olmak üzere siyasette,
eğitimde, kültürde komşulardan uzaklaşma, her vesile ile çatışma zemini
oluşturmada önemli başarılar sağlanmıştır.

1990-2016
arasında Kerimov, Özbekistan’ın komşularla ilişkilerini asgariye indirirken
ülke, bölgenin istikrar adası haline gelmiştir. Diğer Türk cumhuriyetleriyle
araya âdetâ duvarlar örülmüş ekonomik ve kültürel gelişme de bundan
etkilenmiştir. Eylül 2016’dan beri ülkeyi yöneten Şevket Mirzoyoyev, olağanüstü
hal politikalarına son vererek Özbekistan’ın ekonomik, kültürel, jeopolitik
zenginliklerini öncelikle komşularıyla paylaşarak bölge için büyük bir sinerji
kaynağı oluşturmuştur. Aşağıda AVİM sitesinden derlediğimiz yaklaşık bir yıllık
haber başlıklarının herbirinin Türk dünyası açısından son derece önemli,
ekonomik, siyasal ve stratejik boyutları sözkonusudur.

Belirtmek
gerekir ki bağımsızlık sonrasında gerek Kerimov’a suikast teşebbüsü yüzünden
Türkiye ile gerekse yabancı istihbarat örgütleri kaynaklı bir takım
provokasyonlar yüzünden komşularla ilişkiler son derece kritik hale gelmişti.
Mirzoyoyev ile adım adım bu engeller aşılmaktadır:

·        
Özbekistan ve
Türkmenistan arasında 250 milyon dolarlık iş anlaşması – 32 anlaşma imzalandı

·        
Özbekistan ve
Tacikistan arasında 26 yıl aradan sonra otobüs seferleri

·        
Özbekistan ve
Kırgısiztan, sınır ihlallerinde silahlı müdahaleyi kaldırdı (Bir Kırgız
Özbekistan’a geçmek isterken Özbek görevliler tarafından öldürülmüş, Kırgız
yetkililer ise Kırgızistan’da iken öldürüldüğünü söylemişlerdir. Dört dörtlük
bir KGB, MOSSAD veya CIA operasyonu sözkonusu. Ancak sonraki haber provokasyon
planlarını altüst etti): Özbekistan ve Kırgızistan başbakanları sınır olayını
telefonla görüştü!

·        
Kırgızistan başbakın
Sapar İsakov, Özbekistan’da (Önceki dönemlerde krize yol açabilecek Kırgız
vatandaşının Özbek görevlilerce öldürülmesi hadisesi Kırgızistan başbakanının
Özbekistan’ı ziyaretinden yaklaşık bir ay sonra gerçekleşmiştir)

·        
Özbekistan ile
Tacikistan arasında vizesiz seyahat anlaşması

·        
Kazakistan’da “2018
Özbekistan Yılı” etkinlikleri

·        
Özbekistan,
Afganistan’daki barış sürecinde daha aktif rol almak istiyor

·        
Özbekistan’da
muhalif gazeteci Rozimuradov 19 yıl sonra serbest

·        
Özbekistan’da insan
hakları alanında büyük adım

·        
Özbekistan, onlarca
yeni maden ocağını işletmeye hazırlayacak

·        
Özbekistan ile
Kazakistan arasında askeri-teknik işbirliği (orduların ortak tatbikatını da
öngören böyle bir antlaşma iki ülke tarihinde ilk)

·        
Türkiye ve
Özbekistan’ın Afganistan özel temsilcileri Ankara’da bir araya geliyor

·        
Özbekistan’da 18 bin
kişi “aşırılıkçı dini gruplarla bağlantısı olanlar” listesinden çıkarıldı

·        
Özbekistan ve
Kazakistan habercilkte tek ses olacak

·        
Türk işadamları
Özbekistan’da – Türkiye ile Özbekistan ilişkileri güçleniyor

·        
Özbekistan’da Türk
vatandaşlarına vize muafiyeti

·        
Özbekistan Milli
Güvenlik Servisi Başkanı görevden alındı (Rustom Inoyatov, 1995’ten beri bu
görevi sürdürmekteydi!)

·        
Özbekistan’da yeni
doğal gaz alanları bulundu – Özbekistan’ın en büyük doğalgaz yatağında kuyu
açma çalışması başladı

·        
Özbekistan,
“elektronik vize” için Azerbaycan’ı örnek alacak

·        
Özbekistan ve
Kırgızistan arasında gümrük vergisi tarih oluyor

·        
Özbekistan, Rus
limanları yerine İran limanlarını kullanacak

·        
Özbekistan’da İslam
akademisi kuruldu

·        
Özbekistan, 2018’den
itibaren pamuk ihracatını durduracak (kendi tekstil sektörünü güçlendirecek,
pamuğu işleyerek satacak!)

·        
Özbekistan,
Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattında yük taşımacılığına başlıyor

·        
ASELSAN ilk defa
yapacak! Onay çıktı, Özbekistan’a ihracat başlıyor

·        
Özbekistan’da 10 yıl
aradan sonra bir ilk yaşandı (ezanlar hoperlör ile okunmaya başlandı)

·        
Özbekistan, Türk
zırhlısını tercih etti

·        
Kırgızistan-Kazakistan
krizine Özbekistan’dan arabuluculuk girişimi

·        
Özbekistan ve
Kırgızistan arasındaki “su problem” çözüme kavuştu

·        
Özbekistan’la
yaşanan TIR krizi çözüldü….

Bu
başlıkların herbiri ayrı bir yazı konusu olup, Mirzoyoyev ile başlayan
gelişmelerden sadece bazılarıdır. Kerimov’dan sonra aile mensuplarından birinin
veya ülkeyi yarı açık hapishane haline getirmiş olan Milli Güvenlik Servisi
şefinin ülkenin başına geçmesi beklenmekteydi. Mirzoyoyev gayet hassas
stratejilerle Özbekistan lideri oldu, her sıkıntılı dönemin bir sonu olduğunu
gösterdi. Kardeş cumhuriyete ve yöneticilerine bu başarıların artarak devamını
temenni ederken her fırsatta alınan mutlu haberlere daha fazla yer ayırma
konusunda en azından arzumuzu belirtiyoruz. Bu arada Aral Gölü’nü kurtarma
hamlelerini de bekliyoruz. Bu sevindirici gelişmelerin pusuda bekleyen
sömürgeci provokasyonların oyunlarına kurban edilmemesini ümit ediyoruz.

Öncevatan,

28.05.2018


















































































E-POSTA
: alaeddinyalcinkaya@gmail.com