Elektromanyetik
alanın insan sağlığına etkileri, dünyada ve ülkemizde geniş hayran kitlesi
oluşturan LOST dizisiyle popülerlik kazandı. İnsan sağlığına zarar verebilen bu
elektromanyetik dalgalar, dizinin kahramanlarından Desmond’a etki etmiyordu.
Diğer insanlardan Desmond’ı ayıran fark ise elektromanyetik alanın olumsuz
etkilerine karşı vücudunda özel bir koruma sistemine sahip olmasıydı. Maalesef
gerçek hayatta herkes Desmond kadar şanslı olmayabilir!


Yaşadığımız yüzyılda teknolojinin gelişimine bağlı olarak
elektronik aletlerin kullanımı gittikçe artıyor. Mikrodalga fırından saç
kurutma makinesine, ev içi kablosuz internet ağından onunla kullandığımız
dizüstü bilgisayara, elimizden düşürmediğimiz cep telefonuna kadar hayatımıza
girmiş her türlü elektrikli cihaz elektromanyetik dalga yayıyor. Evimizin
yakından geçen yüksek gerilim hatları ve baz istasyonları da aynı şekilde birer
elektromanyetik alan kaynağı. Dolayısıyla günlük hayatımızda ister istemez
fazla oranda elektromanyetik dalgalara maruz kalıyoruz. Bu elektronik aletleri
üreten büyük şirketler, bunların insan sağlığına zararı olmadığını ileri
sürseler de, elektromanyetik alanın olumsuz etkilerinin olduğunu gösteren
birçok araştırma sonucu var.


Elektrik akımıyla çalışan her araç veya ona enerji
taşıyan kablolar; çevresinde elektrik, manyetik veya elektromanyetik alan
oluşturur. Bu aletlerin çalışması sırasında yakınında bulunan canlıların
elektromanyetik alan etkisinde kaldığı bilinmektedir. Yapılan araştırmalar
sonucunda elektriğin iletimi ve kullanımı sırasında ortaya çıkan manyetik
alanların insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olduğu sık sık ifade
edilmektedir. Bu konuda karamsar bir tablo çizip sizi yanlış yönlendirmek ya da
endişelendirmek istemiyorum. Bu yüzden öncelikle temel bilgiler, daha sonra
yapılmış araştırma sonuçları ve ardından alınabilecek tedbirler konusunda ufuk
açıcı bilgiler verip son kararı size bırakıyorum.


Elektromanyetik radyasyon; iyonlaştırıcı ve
iyonlaştırıcı olmayan radrasyon olmak üzere iki grupta toplanabilir. Radyasyonun
göreceli olarak düşük frekanslı biçimleri olan görünen ışık, kızılötesi
radyasyon, mor ötesi (ultraviyole) ışık ve radyo frekans dalgaları
iyonlaştırıcı olmayan radyasyona örnektir.


İyonlaştırıcı olmayan radyasyon olarak ifade edilen
elektromanyetik radyasyon kaynakları nelerdir?


* Sabit telekomunikasyon cihazlarının (baz
istasyonları ve cep telefonu) antenleri,

* Radyo, televizyon ve telsiz verici istasyonlarının antenleri,

* Elektrik iletim hatları ve trafo merkezleri,

* İndüksiyon fırınları ve indüksiyon kaynak makineleri,

* TV, bilgisayar ekranları,

* Radar sistemleri,

* Uydu iletişim sistemleri,

* Tıpta kullanılan bazı cihazlar,

* Endüstride yüksek radyofrekansta çalışan bazı sistemler,

* Elektrikli ev aletleri (mikrodalga fırın, traş makinesi, saç kurutma
makinesi vb.)


Yüksek enerjili iyonlaştırıcı elektromanyetik
dalgalar, DNA ve genetik malzemeyi içeren biyolojik dokuda hasara yol açabilen
moleküler değişikliklere yol açabilirler. Bu etkinin olabilmesi için dokunun
x-ışınları ve gama ışınları gibi yüksek enerjili fotonlarla etkileşmesi
gerekir. İyonlaştırıcı radyasyonun hücrelerin DNA’sını etkileyerek mutasyon ve
kansere yol açtığı bilinmekle birlikte, radyo frekans dalgalarının benzer
etkiler yaptığı kanıtlanmamıştır. Son yıllarda cep telefonlarının özellikle
beyin tümörlerini arttırıp arttırmadığı konusu gündeme gelmiş, ancak bugüne
kadar yapılan incelemelerde cep telefonu kullanımının kansere yol açtığını
gösterecek kesin deliller bulunamamıştır.


Günlük yaşamda maruz kalınan radyo frekans
seviyelerinin başağrısı ve uykusuzluk gibi sorunlara yol açtığı kesin olarak
gösterilememiştir. Ancak çeşitli çalışmalarda, sınır değerlerin altında mobil
telefon sinyallerinin beynin elektriksel aktivitelerinde ve algılama
fonksiyonlarında (dikkat, hatırlama, tepki verme gibi) kısa süreli değişimlere
neden olduğu belirlenmiştir. Özellikle bebekler ve çocuklar, elektromanyetik
alanın olumsuz etkilerine karşı, gelişim dönemlerini tamamlamamış olmaları
nedeniyle önemli bir risk grubu konumundadır.


Elektromanyetik Alanın İnsan Sağlığına Etkileri Nelerdir?

* Çocukluk çağı kanserlerini inceleyen bir
çalışmada, yüksek gerilim hatlarından 50 metre uzaklığa kadar olan alanlar
içerisinde yaşayan çocuklar incelenmiş ve lösemi oranında artış gözlenmiştir
(Feychting ve Ahlbom, 1993),

* Elektrik hatlarının beyin kanserine neden olduğu saptanmıştır
(Wertheimer, 1982),

* Elektrik hatlarında çalışanların, beyin kanserine yakalanma oranının 7
kat daha fazla olduğu tespit edilmiştir (Şeker, 1993).

* Yapılan epidemiyolojik çalışmalar yüksek gerilim hatları ve elektrikli
ev aletlerinin kanser riskini arttırdığı gözlenmiştir (Markov, 1994).

* Günlük yaşamda maruz kalınan EM alanların beyin tümörlerini; özellikle
erkeklerde, lösemi ve akut myeloid lösemiyi arttırdığı rapor edilmiştir (Frey,
1994),

* Yüksek gerilim hatlarına 100 metrelik mesafe içerisinde yaşayan
yetişkinlerde yapılan incelemede, lösemide artış bulunmuştur (Li, 1997).

* ELF alanlara mesleki olarak maruz kalmanın sonucunda, hem erkek hem de
kadınlarda, akciğer kanserinde artma olduğu tespit edilmiştir (Floderus ve
Stenlund, 1999).

* Kanada’da yapılan bir çalışmada çocukluk çağı lösemi hastalığı ile
elektromanyetik alana maruz kalınması arasında ilişki olduğu görülmüştür (Green
ve Miller, 1999).

* Ortalama 0.4 microT veya daha yüksek manyetik alana 24-48 saat süresince
maruz kalan çocuklarda, eğer toplanan manyetik alanın uzun süreli ölçümleri
yapılırsa, istatistiksel olarak lösemi ve manyetik alan arasında kayda değer
bir etkileşim olduğunun görüleceği belirtilmiştir (Ahlbom, 2000),

* 15-22 hafta boyunca 15 microT’da 50 Hz alana maruz bırakılan farelerde
lösemiye yakalanma oranlarında kayda değer artışlar olmuştur (Vallejo ve Sanz,
2001),

* 72 saat boyunca 60 Hz’de, 1000-2000 microT alana maruz kalan insanlarda
lenf bezinin önemsiz miktarda büyüdüğü tespit edilmiştir (Heredia ve Rojus,
2001).

* Elektrikli battaniye kullanan Afrikalı ve Amerikalı kadınlar üzerinde
yapılan araştırmada, battaniyeden yayılan manyetik alanın göğüs kanserinin
oluşmasında etkili olduğu belirlenmiştir (Zhu, 2003), 

* Norveçli kadınlar üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, elektrik hatlarından
yayılan manyetik alana sürekli maruz kalınmasının göğüs kanserini arttırdığı
kaydedilmiştir (Kliukiene, 2004),

* ELF hatlarına 0-600 metre aralığında oturanlarda lösemiye yakalanma oranında
artış olduğu saptanmıştır (Draper, 2005),

* Hayvanlar üzerinde yapılan bir araştırmada, 2000 microT alana 52 hafta
boyunca haftada 30 saat süreyle maruz kalınmasının deri tümörüne neden olduğu
bildirilmiştir (McLean,1995),

* Terziler ve dikiş diken kişiler üzerinde yapılan araştırmada, dikiş
makinelerinden yayılan alanların bu kişilerde Alzheimer oranını arttırdığı
rapor edilmiştir (Sobel, 1996),

* Alzheimer ile güç kaynakları arasında bir bağ olduğu rapor edilmiştir
(Feychting, 2003; Hakansson, 2003; Harmancı ve Emre, 2003),

* Video, bilgisayar ve monitör kullanan kadınlarda düşük yapma oranının
artabildiği belirlenmiştir (Şeker, 1993).

* Elektromanyetik alanların; doğum ve üreme anomalileri, davranış
değişiklikleri ve nöroendokrin sistemde değişikliklere neden olduğunu
bildirilmiştir (Frey, 1994),

* Yüksek gerilim hatları ile düşük doğum yapma arasında yükselen bir risk
ilişkisi bulunmuştur (Li, 2002; Lee, 2002),

* Elektromanyetik alanın DNA hücrelerinin hepsine olmasa da bazı tiplerine
zarar verdiği rapor edilmiştir (Ivancsist ve Pilger, 2005),

* 50 Hz frekansta 750-1000 microT aralığındaki alana 24 ile 72 saat
boyunca maruz kalmak DNA’da hasarlara neden olduğu görülmüştür (Wolf, 2005),

* Elektromanyetik alanının kalp oranlarını değiştirdiği saptanmıştır
(Sastre, 1998), 

* 15 microT’lık ELF’nin oluşturduğu alanların kalp ritminde küçük düşüşlere
neden olduğu rapor edilmiştir (Sait, 1999),

* Mesleğinden dolayı, 50 Hz manyetik alana maruz kalanlarda ölüm riski
olan akut kalp spazmı arasında zayıf bir bağ olduğu tespit edilmiştir
(Hakansson, 2003),

* Elektromanyetik dalgalara mesleki maruz kalmalar ile kalp spazmı
riskinin artması arasında bir bağ olmadığı rapor edilmiştir (Ahlbom ve
Feychting, 2004),

* Kamu kuruluşlarında elektrikle ilgili bir alanda çalışan erkeklerde güç
frekansı alanları ile intihar arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir (Van
Wijngaarden, 2000),

* 50 Hz frekans altında 100 microT manyetik alana maruz kalan insanlar
üzerinde yapılan incelemede, tepki zamanlarında bir değişiklik olmadığı ancak
hafıza üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğu belirtilmiştir (Podd, 2002),

* Sıçanlar üzerinde yapılan araştırma sonunda, 200 microT manyetik alana
maruz kalan deneklerde hafıza zayıflığı gözlenmiştir (Mostafa, 2002),

* ICNIRP’nin belirlediği sınır değerlerinin altında mobil telefon
sinyallerinin beyin elektriksel aktivitelerinde ve algılama fonksiyonlarında
(dikkat, hatırlama, tepki verme gibi) kısa süreli değişimlere neden olduğu
tespit edilmiştir. Fakat bu değişimlerin insan sağlığı üzerine etkileri
bilinmemektedir (Stewart, 2000).


Yukarıda elektromanyetik alanın canlıların sağlığı
üzerine olumsuz etkilerini gösteren araştırma sonuçları sıralanmıştır. Buna
karşın, elektromanyetik alanın insan sağlığına zararlı olmadığını gösteren
birçok araştırma sonucu da bulunmaktadır. Anlaşılacağı üzere bilim çevrelerinde
bu konu üzerinde ortak bir fikir birliği bulunmamakla birlikte elektromanyetik
alanın insan sağlığına ne gibi etkileri olduğu toplumda önemli bir kaygı ve
merak konusudur.


Türkiye’de 2009 sonu itibariyle toplam 80 bin kadar GSM ve 3G
baz istasyonu bulunduğunu biliyor muydunuz?
 

Baz istasyonlarının yüzde 70 kadarı şehirlerde (yüzde 45’i 3 büyük şehirde),
yüzde 20’si ise İstanbul’da kuruludur. Bu rakam 16 bin adettir. Buna WiFi,
WiMAX ve DECT baz istasyonlarını da eklersek rakam basit bir hesapla ikiye
katlanacaktır. 1980’lerde yeni bir olgu olan kablosuz haberleşme teknolojileri
ısısal etkiler dışında bir denetlemeye tabi tutulamamıştır. Üretici firmalar
izinlerini gerekli sağlık araştırmalarına destek sözü üzerine almıştır. Bir
başka deyişle, mobil teknolojiler test edilmeden pazara sunulmuştur. Nasıl ki
ilk tütün zararı 1950’de yayınlandı ve sigara üreticileri bunu 50 yıl
bastırmayı başardıysa, mobil iletişim piyasasında da benzer bir oyunun oynanacağı
varsayılabilir. Yani insan sağlığına zararları 2030’lara kadar gizlenmeye
çalışılabilir.


Peki, Elektromanyetik Alanın Etkilerinden Nasıl
Korunabiliriz? 


* Bilgisayar, telsiz telefon, cep telefonu,
mikrodalga fırın, saç kurutma makinası gibi gündelik hayatın vazgeçilmez
teknolojik aletlerini mümkünse uzun süreler kullanmamalıyız. 

* Ev ve daire alırken yüksek gerilim hatlarının nerelerden geçtiğine dikkat
edip bu hatlara en az 500 metre uzaklık olmasına dikkat etmeliyiz. Baz
istasyonlarının bulunduğu noktaların tam karşısında veya hemen yanlarındaki
yerleri tercih etmemeliyiz.

* Bilgisayar kullanırken, hem x-ışınlarından hem de elektromanyetik
radyasyondan korunmak için ekrandan en az bir kol boyu uzaklıkta
olmalıyız. 

* Manyetik alanların duvarlardan (metal dahil) geçebileceğini göz önüne
alınarak, yatak odalarımız veya uzun süre oturduğumuz yerlerin yakınında çok
akım çeken aletleri bulundurmamalıyız. 

* Elektrikli tıraş makinesi veya saç kurutma makinesi gibi aletlerin, çok kısa
süreli kullanılmalarına karşın, yaydıkları elektromanyetik radyasyon yüksektir.
Bu nedenle elektrikli tıraş makinesini mümkünse şarjlı kullanmalıyız. Saç
kurutma makinesini uzun süreli kullanmak yerine aralıklarla kullanmalıyız.
Ayrıca uyku düzenimizin bozulmaması için saç kurutma makinesini yatmadan önce
kullanmamalıyız.

* Elektrikle çalışan radyolu çalar saatleri ve cep telefonlarını
yattığımız yerden mümkün olduğunca uzak tutmalıyız. 

* Dinlendirici bir uyku için yatak odasında televizyon ve bilgisayar
bulundurmamalıyız. Özellikle yatarken bu cihazları tamamen kapatmalıyız.

* Açma-kapama düğmelerinden tam olarak kapatılan aletler elektromanyetik
alan yaymaz, ancak fişleri takılı olduğu sürece elektrik alanı oluşturmaya
devam edebilirler. Bu nedenle elektrikli cihazlarımızı ya açma kapama
düğmesinden kapatmalı ya da fişini çekmeliyiz. 

* Geleneksel ampullerin alanları düşüktür; ancak floresan gibi lambalar için
aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Floresan lambalar, en çok elektromanyetik
radyasyon yayan aletler listesinde ön sıralarda yer almaktadır. Halojen ve
floresan gibi ekonomik lambaları kullanmamaya özen göstermeliyiz. 

* Telefonla konuşurken başparmağımızı cep telefonuyla kulağımızın arasına
koyarak telefonumuzun kulağımıza yapışmasına engel olmalıyız. Eğer telefonumuz
çekmiyor ya da düşük anten seviyesinde gösteriyorsa, arama yapmakta ısrar
etmemeliyiz. Çünkü cep telefonu, şebekeyi aramak için çok daha güçlü bir
elektromanyetik alan yayacak, vücudumuz her aramada elektrik yüklemesine maruz
kalacaktır.

* Anne karnındaki bebeklerde bağışıklık (savunma mekanizması) sistemi tam
olarak gelişmediği için vücut koruma sağlayamaz. Bu nedenle anne adaylarının
hamilelik sürecinde uzun süre cep telefonuyla görüşme yapmaması elektromanyetik
dalgalara uzun süre maruz kalmaması açısından önemlidir.


Elektromanyetik alan kirliliğinin gözle
görülemeyişi, etkisinin çoğu zaman doğrudan hissedilemeyişi ve uzun zaman sonra
etkisinin birikerek görülmesi nedeniyle elektromanyetik maruziyetin etkileri
bugüne kadar yeterince önemsenmeyen bir konu oldu. Ancak cep telefonlarının ve
baz istasyonlarının yaygınlaşması sonrasında, elektromanyetik alanın insan
sağlığı üzerinde etkili olabileceği düşüncesi kamuoyunda yavaş yavaş oluşmaya
başladı. İlgili literatür incelendiğimizde, elektromanyetik alanın sinir sistemi
ve beyin fonksiyonları üzerine olumsuz etkilerinin olduğunu gösteren birçok
araştırma olduğunu görüyoruz. Bu araştırma sonuçları elektromanyetik alana
bağlı olası sağlık etkileri yönünden kesin ve tutarlı kanıtlar gösterememekle
birlikte insanların zihninde kuşku ve merak uyandırmaktadır. Bu konuda daha
kapsamlı bilimsel araştırmaların yapılması, sınırlamalara ilişkin yasal
önlemlerin uygulanması, konunun takibi ve toplumun olası etkilere karşı
uyarılması önem kazanmaktadır.


Yrd. Doç. Dr. Faruk
Levent

Medikal Teknik Dergisi, Sayı:278, Yıl:2010


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet