MİT’te değişim ne anlama geliyor ?

Türkiye’de MİT’in
Cumhurbaşkanlığına bağlanması ne anlama geliyor? Almanya-Türkiye geriliminde
istihbaratın rolü nedir? MİT eski müsteşar yardımcısı Cevat Öneş, DW Türkçe’nin
sorularını yanıtladı.

 

Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) eski müsteşar yardımcısı
Cevat Öneş, Cumhurbaşkanlığı’na bağlanan MİT’teki değişimi, 15 Temmuz darbe
girişiminin ortaya çıkardığı sorunları ve Türkiye-Almanya geriliminde
istihbarat konularının rolünü DW Türkçe’ye değerlendirdi. MİT’in görev ve
sorumluluklarının evrensel insan hakları ve hukuk prensipleri çerçevesinde
şekillendirilmesi gerektiğini söyleyen Öneş, Türkiye ile Almanya arasındaki
gerilimle ilgili de “Türkiye’nin içinden geçmekte olduğu çok karmaşık süreçte
Almanya siyaseti ve toplumunun Türkiye’deki demokrasi mücadelesine katkısı çok
önemli” diye konuştu.

 

DW Türkçe: OHAL
kapsamında çıkarılan son KHK ile MİT’in Cumhurbaşkanlığına bağlanmasını
nasıl değerlendiriyorsunuz?

 

Cevat Öneş: Türkiye’de anayasa değişikliği
sonrası, hükümet şekli olarak cumhurbaşkanlığı hükümetinin kabul edilmesiyle,
MİT’in cumhurbaşkanına bağlanması zorunlu hale gelmişti. Sadece KHK yerine
2019’da yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimiyle birlikte meclisten uyum
yasalarıyla bu çalışmaların yapılması daha demokratik bir davranış olurdu.

 

DW Türkçe: 15
Temmuz darbe girişimi sonrasında eleştiri okları MİT’e
yöneltmişti. Değişiklikler bu eleştirilere yanıt niteliğinde mi?

 

Öneş: Darbe girişimi Türkiye’de
kurumsal yapıların gerçekten çok yetersiz olduğunu, çok önemli hatalar
yapıldığını ve nitelik yönünden Türkiye’nin ihtiyaçlarına cevap vermekten çok
uzak olduğunu bizlere gösterdi. Ama yetersizliği sadece istihbarat kurumunun
yetersizliği olarak ele almak da doğru değil. Tüm devletin kurumsal yapılarının
yetersizliğinin temel sebebi siyaset yetersizliği. Siyasetin sorunları çözmede
yetersiz kalışı, siyasetin kurumsal yapılara liyakat yönünden verimlilik
kazandırmaması meselesi. Bu bugün de Türkiye’nin bu karmaşık sürecinde,
devletin yeniden teşkilatlanmasıyla ilgili olarak üzerinde önemle durulması
gereken bir konu. Bu Türkiye siyasetçilerin öncelikli sorumluluğu ve görevi.

 

DW Türkçe: Peki
KHK ile MİT ve istihbarat faaliyetlerinde, görev ve yetkilerinde öngörülen
kapsamlı değişiklikleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

 

Öneş: MİT’in cumhurbaşkanına
bağlanmasıyla Türkiye’nin güvenlik konseptinde bir bütünlüklü değişimin
düşünüldüğünü sanmıyorum. Evet cumhurbaşkanı başkanlığında bir Milli İstihbarat
Koordinasyon Kurulu kuruldu ama bunun çalışma tarzı nasıl olacak? MİT iç ve dış
diye ayrılacak mı? Sorunların çözümünün temel hareket noktası nitelikti
demokrasi içerisinde insani istihbarat kavramının hayata geçirilmesidir.

 

DW Türkçe: MİT’in
ve faaliyetlerinin denetimi konusundaki değerlendirmeniz nasıl?

 

Öneş: MİT’in kanununda yapılan son
değişiklikte meclis güvenlik ve istihbarat komisyonu kurulmuştu. Ancak günümüze
kadar yaşanan süreçte bu komisyonun çalışamadığını, istihbarat teşkilatının
denetimi konusunda kamuoyu nezdinde bir şeffaflık yaratamadığını, denetim sorumluluğu
görevini yapamadığını görüyoruz. MİT’in denetlenmesi önemlidir, yeni yapılanma
sürecinde meclis denetimi dışında, istihbarat faaliyetini denetleyebilecek
kurumsal yapılar ortaya çıkartılmalıdır.

 

DW Türkçe: Başkanlık
sistemi nedeniyle hep ABD örnek gösteriliyor. İstihbarat faaliyetlerinin
denetlenmesi bakımından kıyasladığınızda nasıl bir tablo ortaya çıkıyor?

 

Öneş: Türkiye ile ABD’yi mukayese
edemeyiz. Çünkü Türkiye’deki mevcut sistemde ABD’deki gibi çoğulcu demokratik
denetim mekanizmaları bizde henüz geliştirilmiş, kurumsallaşmış değil. Zaten
günümüzün en önemli sorunu Türkiye’nin nitelikli demokratikleşme ve
kurumsallaşma meselesi. Bu yapılamadığı için de otoriterleşmeden, toplumsal
ayrışmadan bahsediliyor, siyasal, sosyal çatışma sürecini yaşıyoruz.

 

DW Türkçe: Yeni
düzenlemelerin ardından tartışılan bir konu da suç teşkil edebilecek ya
da hukuka uygun olmayan bir talimatı yerine getirmek istemeyen
bir MİT çalışanının durumu. Hukuki korumadan yararlanamıyor olmaları…
Siz nasıl değerlendiriyorsunuz?

 

Öneş: Haklı bir hususa değiniyorsunuz.
Bu, devletin hukukun üstünlüğü tarafından şekillendirildiği bir yapı içerisinde
kurumsal yapılara sahip olup olmama meselesi. Henüz Türkiye’de gerçekten
hukukun üstünlüğünün şekillendirildiği bir yapı oluşmuş değil. Onun için
Türkiye’de demokrasi mücadelesi önem kazanıyor. Türkiye’nin devlet yapısının
yeniden hukukun üstünlüğünün şekillendirdiği kriterler içerisinde
yapılandırılması önem kazanıyor. MİT’in de görev ve sorumluluklarının da
evrensel insan hakları ve hukuk prensipleri çerçevesinde şekillendirilmesi
gerekiyor. Bu öncelikle denetim mekanizmalarının nitelikli oluşturulmasıyla
bağlantılı. Yeni yasaların nasıl şekillendirildiğini tabii ki demokratik toplum
takip edecek, taleplerini yükseltecektir. Bugünkü haliyle büyük eksiklikler
sorunlar var.

 

DW Türkçe: Hem
dünyada hem Türkiye’nin bölgesinde çok ciddi gelişmeler yaşanırken içeride
özellikle güvenlik kurumlarında yaşanan bu süreç zaafiyet yaratmıyor mu?

 

Öneş: Nitelikli demokratikleşme
Türkiye’nin öncelikli sorunu olmaya devam ettiği için Türkiye’nin
zaafiyetlerinde süreklilik var. Türkiye’nin demokratikleşme meselesi,
Ortadoğu’dan kaynaklanan bölgesel ve küresel riskler ile Batı dünyası ile
ilişkilerini etkileyen temel mesele. 

 

DW Türkçe: Almanya,
Türk istihbaratının espiyonaj faaliyetlerinden duyulan rahatsızlığı en üst
düzeyde açıkça dile getiriyor, Almanya’nın iç istihbarat kurumunun 2016 yılı
raporunda ilk kez Türkiye’ye İran, Rusya ve Çin gibi ülkelerin yer aldığı
“Espiyonaj” bölümünde yer verildi. Bu noktaya gelinmesini nasıl
değerlendiriyorsunuz?

 

Öneş: Türkiye-Almanya, Türkiye- Batı
ilişkilerini değerlendirirken ben şahsen zorlanıyorum. Çünkü gerek hükümetler
arası gerekse hükümetlerin etkisiyle kurumlar arasında kabul edilmesi, tasvip
edilmesi güç gelişmeler oluyor.  Hele hele Almanya ile Türkiye gibi
toplumlar arası iç içe geçişliğin çok yüksek olduğu bir ortamda… Hükümetler
arası ilişkiler geçicidir denilebilir yalnız bu ilişkilerin gerek Alman gerek
Türkiye toplumunu da etkilediğini görüyoruz ki esas tehlike burada. Ben bu
tartışmaların zaman içerisinde ortadan kalkacağını, tansiyonun düşeceğini umut
etmek istiyorum. Türkiye’nin içinden geçmekte olduğu çok karmaşık süreçte
Almanya siyaseti ve toplumunun Türkiye’deki demokrasi mücadelesine, demokrasi
çalışmalarının devamlılığına katkısı çok önemlidir. Öncelikle Almanya ve diğer
ittifak içerisindeki ülkelerin Türkiye demokrasisine verecekleri destekler
önemlidir.

 

DW Türkçe: Almanya
ve Batı ile gerilimi tırmandırmak sizce Türkiye’nin stratejik çıkarına mı?

 

Öneş: Türkiye’nin dış
politikasının Türkiye’nin çıkarları yönünden iyi yönetildiğini söyleyemeyiz.
Özellikle 2008’li yıllardan itibaren Suriye sorunun ortaya çıkışı ve göç
dalgasının Türkiye’ye, Türkiye’den Avrupa ve Almanya’ya yönelişinden itibaren,
Ortadoğu’daki gelişmeler çerçevesinde Türkiye dış politikasında önemli hatalar
yapıldı. Tabii ki Suriye, Irak ve Ortadoğu’daki gelişmeler, IŞİD tehdidinin
ortaya çıkardığı sorunlar nedeniyle Türkiye gerçekten önemli risklerle karşı
karşıya kaldı ama dış politika bakımından hatalar yapıldı. Özellikle siyasi
iktidarın iç politika yönelişlerini dış politika ile bütünleştirmesi tabii ki
birçok sorunu karmaşık hale getirdi. Bu sorunların çözümü Türkiye’nin nitelikli
demokratikleşmesi, nitelikli kurumsal yapılara sahip olması, Türkiye dış
politikasının da barış eksenli, insan eksenli, eşit demokratik güçler
arasındaki ittifakların güçlendirmesiyle mümkün. Bugün Almanya ile Türkiye
arasında bazı siyasi sorunlar var ama Almanya toplumu ile Türkiye toplumu,
Türkiye demokrasi güçleri ile Almanya demokrasi güçleri arasındaki ittifak
tarihseldir, devamlılığı kalıcıdır. Bu sorunların atlatılarak Türkiye’nin
Almanya ve Batı dünyası ile ilişkilerinin nitelik kazanacağını, dünya barışına
hizmet edeceğini söylemek istiyorum. 

 

Söyleşi: Değer Akal






















































































© Deutsche Welle Türkçe

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet