Cialis 20 Mg Cialis Viagra Satış Cialis 5 mg Viagra sipariş elektronik sigara


Zeki
Sarıhan : TONGUÇ’A SOSYALİST PARTİ Mİ KURDURACAKLARDI ?
 

Köy
Enstitülerinin baş mimarı ve 1935-1946 yılları arasında İlköğretim Genel
Müdürlüğü yapan İsmail Hakkı Tonguç’un Türkiye’nin köy eğitimi davasına ne
kadar çok zihin yorduğu ve çaba gösterdiği bilinen bir gerçektir. Sade yaşamı
ve mütevazı kişiliği ile de Enstitü öğrencilerinin kalplerini fethetmiş ve
onlar tarafından “Tonguç Baba” olarak anılmıştır. Hakkında pek çok makale ve
kitap da yazılmıştır.




Onun
sağ kolu olan şube müdürü Ferit Oğuz Bayır, geçen hafta ölümünün 20. Yılında
bir toplantıyla anıldı. Bu vesileyle onun 1971’de basılan Köyün Gücü kitabını
yeniden okurken, şimdiye kadar dikkatimizi çekmemiş bir paragrafa takıldım.


Kitabın
272. Sayfasında “İsmet İnönü-Hakkı Tonguç, Sosyalist Parti” ara başlığı altında
şunlar yazılıyor:
 

“Yazmak lazım: Talim ve Terbiye Dairesi Ankara’da
Yüzbaşı apartmanında çalışıyor. Hakkı Tonguç, ilk öğretim umum müdürlüğünden
Talim ve Terbiye üyeliğine kaydırılmış. Onun yanına gidip gelen tanışları var.
Ondan (Hakkı Tonguç’tan) uzaklaşma havasının daha esmediği günlerden bir gün,
Hakkı Tonguç’un üyelik odasında yanındakilerle seçim sonrası havasına deygin
konuşmalar geçiyor.




Bu arada Hakkı Tonguç, odadakilere İnönü’yü kast
ederek “İster misiniz Sosyalist Parti’yi başkasına kurdursun?” demişti. Bu,
söyleşmelerin sonu oldu. Benim bu son cümleden çıkardığım, sezinlediğim
İnönü’nün Hakkı Tonguç’ta sosyalist bir partiyi kendisine kurduracağı sanısını
uyandırmış olacağı izleniminden ibarettir. Başkaca kesin bilgim yoktur.”
 

Şimdiye
kadar üzerinde durulmamış bu bilgiler, gerek Türkiye’nin sosyalist partiler
tarihi, gerekse Tonguç’un siyasi kişiliği açısında irdelenmeye değer.




TONGUÇ
BİR SOSYALİST MİYDİ?
 

Oğlu
Engin Tonguç’un bana anlattığına göre İsmail Hakkı Tonguç, hep CHP’ye oy
vermişti. 24 Haziran 1960’ta öldüğüne göre onun sağlığında zaten seçime
girebilen bir sosyalist parti olmadığından bu doğaldır. Ancak Tonguç’un
sosyalist ruhlu bir aydın olduğu yaptığı işlerden ve kişiliğinden bellidir.




İçinde
ağasından eşrafına, memurundan gazeteci ve yazarına kadar her meslekten ve
faşist eğilimler taşıyanlardan demokratına kadar her siyasetten insanın
bulunduğu 1923-1950 yıllarının iktidar partisi ve 1925-1945 döneminin tek
partisi CHP’nin içinde sosyalistlerin de bulunabileceğini kabul etmek gerekir.
 

Tonguç’un
sosyalizm ideolojisinden etkilenmesi için yeteri kadar sebep de vardı. O
Bulgaristan’da bir köylü çocuğu olarak 1893’te doğmuştu. Çocukluk ve ilk
gençlik yıllarının geçtiği Bulgaristan’da sosyalizm akımı özellikle öğretmenler
arasında çok yaygındır. Tonguç İstanbul’a geldiğinde rüştiye öğrencisidir ve 21
yaşındadır. Kastamonu öğretmen okulunu bitirdikten sonra Almanya’ya
gönderildiği ve burada kaldığı 1918-1920 yıllarında da Almanya’da sosyalim akımı
çok güçlüdür. Spartaküstlerden etkilenen Türk öğrencilerinin de 1919’da yurda
dönünce bir sosyalist hareket başlattıkları biliniyor. 1921’de yeniden
Almanya’ya gönderilen Tonguç, 1922’de Kastamonu’da öğretmendir. 1919-1921
yıllarında da Türkiye’de aydınlar arasında sosyalizm rüzgârı esmekteydi.




Onun
köy eğitimi ile ilgili hayata geçirmeye başladığı kurumlar, ilköğretim müdürü
yapıldığı 1935’ten sonra Köy Öğretmen Okulları, Eğitmen Kursları ve nihayet
1940’ta açılan Köy Enstitüleridir.
 

SOSYALİST
PARTİ İÇİN GÖREVLENDİRME?




Ferit
Oğuz Bayır’ın “Yazmak lazım” diyerek ip ucunu verdiği konuşma çok partili
hayata geçildi bir devrenin başında, 1946’da geçiyor. Cumhurbaşkanı İsmet
İnönü, onu İlköğretim müdürlüğünden alıp bir sosyalist parti kurmaya teşvik
etmesi de Atatürk’ün 1930’da en yakın arkadaşlarından Fethi Okyar’a kurdurduğu
danışıklı Serbest Fırka olayını hatırlatıyor. Böylece yoksulluk ve baskıdan
bunalmış kitlelerin tepkisi ölçülmeye çalışılmıştı. Bu partinin hızla gelişmesi
ve İsmet Paşa’nın başında bulunduğu hükümete rakip olması, partinin gene bir
emirle kapatılması ile sonuçlanmıştı.
 

Tonguç’un
Talim Terbiye Kurulu odasında arkadaşlarına söylediği o cümle, İsmet Paşa’nın
sosyalist parti kurma işiyle onu değil de bir başkasını görevlendirme duyumunun
alındığını düşündürüyor. Bu parti kurma işi Tonguç ile İsmet Paşa arasında
yalnızca görüşülmüş müdür, yoksa kararlaştırılmış mıdır açık değil. Tonguç’un
bu fikri bir kalemde reddetmediği de anlaşılıyor.




KURSAYDI
NE OLURDU?
 

Tonguç
böyle bir partinim başında bulunsaydı ne olurdu? Partinin hükümet denetimde
olduğu gerçeği gizli kalamaz ve sosyalistler böyle bir partiyi benimseyemezdi.
1946’da kurulan iki sosyalist parti Esat Adil Müstecaplıoğlu’nun Türkiye
Sosyalist Partisi ile Şefik Hüsnü Değmer’in başında olduğu (yeniden
canlandırdığı) Türkiye İşçi Çiftçi Sosyalist Partisi, çok geçmeden sıkıyönetim
Komutanlığı tarafından kapatılmıştır. Tonguç Talim Terbiye kurulundan da
alınacak ve iyice itibarsızlaştırılacaktır. Gerek CHP iktidarının son
yıllarında, gerek Demokrat Parti’nin iktidarında Enstitü mezunları bile onu
evinde ziyaret etmekten çekinir olmuşlardır. O koşullarda sosyalist bir parti
başkanı olmayacağı açık olduğu gibi CHP içinde bile bir görev alamazdı.




Sonuç
olarak eğer doğruysa Tonguç’a bir sosyalist parti kurdurulması niyetinin
sonuçsuz kalması kendisi ve Türk sosyalizmi için iyi olmuştur. Güdümlü bir
parti itibarlı bir parti olamazdı. Tonguç da bu parti ile itibarını
koruyamazdı. Bu parti zaten kapatılırdı. Zira ABD’nin yardımla ayakta tuttuğu bir
ülkede, sosyalist partiye göz yumması beklenemezdi.
 

1956’da
böyle bir parti kurmayı Hikmet Kıvılcımlı denedi ama parti hükümet tarafından
kapatıldı. Sosyalistler Demokrat Parti döneminde siyasi arenaya çıkamamışlar,
bu ancak 1960 İhtilalinden sonra mümkün olabilmiş fakat onlar da
yaşatılmamıştır.  (15 Kasım 2018)




Diğer
yazılar için: zekisarihan.com


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

deneme bonusu veren siteler | hd film izle | film izle | film izle | 4k film izle | bets10 giriş

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet novagra satın al viagra satış