Guam Örgütü : Özbekistan
ve Gizli Perde ABD


Yeni bir Demokrasi ve Ekonomi Kalkınma Örgütü GUAM Doğuyor


ABD eski Sovyet coğrafyasında Rusya ve
Çin’in etkisini dengelemek adına NATO’nun BİOprogramının yanı sıra demokrasi politikaları
çerçevesinde GU(U)AM örgütünü desteklemiştir. Bütünleyici
Plüralizm düşüncesinin uygulama örneğini oluşturan 1997 yılında kurulmuş
Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü Guam, üye ülkelerinin baş harflerinden
dolayı GUAM adını almıştır. Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan ve Moldova’dan oluşan
örgüt üyeleri coğrafi konum açısından Rusya’nın güneyindeki kuşak
görünümündedir. 1999 yılında bu kuşağa Orta Asya’dan bir halka eklenmiştir.
Azerbaycan ve Gürcistan gibi Rusya’nın başını çektiği KGAÖ’den 1999 yılının
Nisan ayında ayrılan Özbekistan, GUAM’a üye olmuş ve örgütün ismi GUUAM
olarak değiştirilmiştir.


Eski sovyet cumhuriyetlerinin
bağımsızlığının ve egemenliğinin güçlendirilmesine yönelik siyasi, ekonomik ve
stratejik ittifak olarak kurulan bu örgütün temelleri, 1996 yılında Viyana
toplantısında devlet heyetlerinin ve 1997 yılında Strasburg’da devlet
başkanlarının bir araya gelmesiyle atılmıştır.


Hedefler Belirleniyor


18 Mayıs 2000 tarihinde Radio Free Europe’un
sponsorluğu ve Senato’nun Dışişleri Komitesi’nin desteği ile Washington’da
düzenlenen bir seminerde GUUAM üyesi ülkelerin büyükelçileri örgütün
hedefinin eski Sovyet cumhuriyetlerinin bağımsızlığının ve egemenliğinin olduğu
tekrarlanmıştır. Bu toplantıda örgütün önündeki dört hedef Doğu-Batı
ticaretinin ve ulaşım koridorunun genişletilmesi, Avrupa-Atlantik Ortaklık
Konseyi ve NATO BİO programı çerçevesinde işbirliğinin arttırılması, bölgede
kitle imha silahlarının önlenmesi ve üye ülkelerde uyuşturucuya karşı mücadele
edilmesi olarak belinlenmiştir. Bu hedeflerin ilk ikisi ABD’nin bölgedeki
çıkarlarına paralellik gösterirken, diğer ikisi ise dünyada hiçbir ülkenin
karşı çıkamayacağı küresel niteliktedir. Burada bu oluşumdan rahatsız olan
Rusya kastedilmektedir. Zira bu hedefler doğrultusunda örgüt çatısı altındaki
üye ülkeler, ekonomik işbirliğinin arttırılmasını, Sovyetler döneminden kalan
ve Rusya’nın müdahalesine imkan sağlayan ‘’dondurulmuş çatışmaların’’
çözülmesini, böylece Rusya’nın etkinliğinin bölgede asgariye indirilmesini
istemişlerdir.


ABD Orta Asya Politikasında Söz Sahibi!


İnsan hakları ve özgürlük konusunda en
çok eleştirilen Özbekistan, GUAM’a üye olduktan sonra bu konuda ABD’nin baskısı ile
birkaç girişimde bulunmuştur. ABD’li yetkili Jones’un, 11 Şubat 2002 tarihinde
Orta Asya turnesinden sonra verdiği demeçteki verilere göre, 2002 yılında
Kerimov’un ABD ziyareti ve ABD devlet yetkililerinin karşılıklı ziyaretlerinden
sonra Taşkent yönetimi birkaç hafta arayla önce 2000, sonra da 800 kişiyi
serbest bırakan siyasi af getirmiştir. Aynı yıl ilk defa 1996 yılından beri
ülkede faaliyet gösteren insan hakları dernekleri kayıt altına alınmıştır.


Ancak ABD’nin bu baskıları,
Özbekistan’ı 2002 yılında örgütteki üyeliğini dondurmaya itmiştir. Özbek lider,
2005 yılının Nisan ayında Kişinev Zirvesi’ne katılması konusunda kendisini ikna
etmek için gelen Gürcistan Başbakan Zurab Nogaideli’yi oldukça soğuk karşılamıştır. Kerimov
bu tutumuyla ABD destekli ‘’Gül Devrimi’’ hükümeti Başkanına Özbekistan’da
yapılacak 2006 yılındaki Cumhurbaşkanlık seçimleri öncesinde, devrim hazırlığı
yapılan sıradaki ülke lideri olmadığını göstermek istemiş ve zirveye
katılmamıştır.


Moldova Cumhurbaşkanı Voronin,
‘’Kişinev Zirvesi’nin Baltık Denizi’nden Karadeniz’e kadar demokrasinin inşası
için büyük önem taşıyacağını’’ belirtmiştir. ‘’Devrimci’’
Gürcistan lideri Saakashvili
 ise bu zirvenin, Avrupa’nın
kalan diğer kısımlarını da kapsayacak olan ‘’üçüncü dalga’’devrimleri
için bir hamle olacağını söylemiştir. Zirvenin ardından Kerimov, ABD’nin
kendisine iktidarda kalacağına dair eksin bir garanti vermeyeceğini anlamıştır.


Özbekistan Yeni Sahalar Peşinde


2005 yılının Nisan ayında örgütten
çekildiğini açıklayan Özbekistan, ülkede cereyan eden Andican
olaylarından
 sonra kendisine destek veren Rusya’nın başı
çektiği AEO’ya,
sonra da KGAÖ’ya
katılmıştır. Böylece örgüt(ve arkasındaki ABD), Orta Asya’ya giden bir
‘’köprüyü’’ kaybetmiştir. Örgüt yetkililerinin, örgüte üye ülkelerin AB ve ABD
desteği ile batı yapılarına entegre olma olmak amacıyla ortak hedefler
çerçevesinde birleşmekte olduğunu vurgulamaları, Özbekistan’ın benzer hedefleri
paylaşmadığı yönünde yorumların yapılmasına sebep olmuştur.


H. Anıl Tezsehen


Link : https://www.stratejikortak.com/2018/09/guam-orgutu-ozbekistan-gizli-perde-abd.html