Kosova’nın
NATO Süreci ve Ülkenin Güvenlik Eksenli Dış Politikası


İnsanlık, tarih boyunca birçok savaşa şahit olmuştur. Baktığımızda
iki büyük dünya savaşının başlangıç yeri olarak ise Balkanlar coğrafyasını
görmekteyiz. Balkanlar ayrıca kendi içinde de birçok etnik, kültürel ve dinsel
farklılıklar barındırması sebebiyle savaşlar yaşamıştır.


Sırp ve Arnavutların yaşamakta olduğu Kosova toprakları da bu
savaşların kanlı bir şekilde yaşandığı yerlerden biridir. [1]
Yaklaşık 2 milyon nüfusun %92’sini Arnavutlar’ın oluşturduğu Kosova’da Sırplar
günümüzde çok az bir Hristiyan kısmı temsil etmektedir.[2]
Durum böyle olmasına karşın Arnavutlar ve Sırplar tarih boyunca sürekli karşı
karşıya gelmişlerdir. Her ne kadar Kosova’daki gerilimler çok eskiye
dayandırılabilse de, 2008’de bağımsızlığı getiren olaylar bütünü Mart 1989’da
Sırbistan’ın askeri ve polis gücüyle Kosova’ya girerek özerkliğini elinden
almaya çalışmasıyla başlamıştır diyebiliriz.[3]
1989 yılında Kosova’nın özerkliği, Sırbistan’da yapılan bir referandum ile
kaldırılmıştır. Arnavutça yasaklanmış, Priştine Üniversitesi’nde de Arnavutça
eğitime son verilmiştir. Eğitim sistemi, ekonomi, mahkemeler Sırp Hükümeti
tarafından kontrol edilmeye başlanmıştır. Temmuz 1990’da ise Kosova
Parlamentosu anayasaya aykırı bir şekilde toplanarak Kosova’nın bağımsızlığını
ilan etmiştir.


Ardından radikal milliyetçi Arnavutlardan oluşan Kosova Kurtuluş
Ordusu (KKO) adlı örgüt kurulmuştur. İlk eylemlerine 1993’te başlayan KKO, üç
Sırp polisin ölümüne sebep olmuştur. 1990’ların sonuna kadar KKO’nun eylemleri
devam etmiş, halktan da destek bulmuştur. [4]
Karşılığında Sırplar tarafından Arnavutlara yönelik etnik temizlik
başlatılmıştır.[5] Bu olaylar, çatışmaların hat safhaya
ulaştığı Haziran 1998’de savaş halini almıştır. Birleşmiş Milletler (BM) ve
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)’nın ve bireysel devletlerin
çağrılarına rağmen durdurulamayan savaşa Mart 1999’da NATO (Kuzey Atlantik
Antlaşması Örgütü) dahil oldu. [6]


NATO müdahalesi ile fiili olarak Kosova Sırp yönetiminden
ayrılmış; Kosova’nın sivil yönetimi UNMIK (UN Misssion in Kosovo) ile BM
kontrolüne, güvenliği ise KFOR (Kosova’daki Barışı Koruma Gücü) ile NATO
kontrolüne alınmıştı.[7] NATO’nun olaya dahil olması birçok
tartışmayı da beraberinde getirmiştir. İnsani gerekçelerle yapıldığı savunulan
müdahale, uluslararası toplumun bazı kesimlerince, BMGK (Birleşmiş Milletler
Güvenlik Konseyi) kararı olmadan başlaması nedeniyle hukuki açıdan meşru kabul
edilmedi. Ayrıca sivil kayıpların çok olması nedeniyle de insani açıdan
başarılı kabul edilmedi.[8] NATO, BM Güvenlik Konseyi’nde BM
Antlaşması VII. Bölümü kapsamında askeri güç kullanımına ilişkin bir kararın
oylanmasında Konseyin daimi üyelerinin vetosu ile karşılaşma riskini almak
istememiştir.


Kosova krizinin, Bosna krizinden sonra NATO için ikinci bir test
olduğu belirtilmiştir. Bu bağlamda Bosna krizinde müdahale için geç kalınması
ve NATO’nun devreye geç sokulması, bir insani felaketin yaşanmasına sebep
olması nedeniyle aynı şeylerin tekrar yaşanmaması için Kosova krizinde NATO,
krizin başlangıcından itibaren etkin bir şekilde krizin yönetim sürecinde yer
almıştır.[9] 1999’daki NATO müdahalesi ile Sırbistan
idaresinden kurtulan Kosova, Sırbistan ve Karadağ’ın 2006’da bağımsızlıklarını
ilan etmesinden sonra 17 Şubat 2008’de bağımsızlığını ilan etmiş ve ilk etapta
Yunanistan, Güney Kıbrıs ve Rusya’nın aksine; Türkiye ve ABD başta olmak üzere
birçok ülke tarafından tanınmıştır.[10]


Arnavutlarla Sırplar arasında çatışmaların devam ettiği dönemde
Kosova’nın bağımsızlığıyla ilgili temkinli bir tutum takınan Türkiye,
Kosova’nın ayrılmasıyla ilgili uluslararası hukuka aykırılık tartışmaları devam
etmesine rağmen, bu ülkeyi bağımsızlık ilan etmesinden sadece bir gün sonra
tanımıştır.[11] Uluslararası kurumlar ile öncelikle
güvenlik esaslı ilişki kuran Kosova, doğal olarak NATO ile daha yakın işbirliği
imkanları elde etmiştir. Kosova’da NATO, savaş boyunca ve sonrasında barış ve
istikrarı yeniden inşa için önemli aktörlerden biri olmuştur. Kosova’nın
bağımsızlığından sonra da NATO, ülkede Kosova Barış Gücü (KFOR) ismiyle
varlığını sürdürmüştür. Kosova’nın en önemli dış politika hedeflerinden birinin
de NATO üyesi olmak olduğunu belitmiştik. Fakat Kosova, Birleşmiş Milletler
üyesi olmaması sebebiyle henüz NATO üyeliğine başvuramamaktadır.


Şu aşamada Kosova’yı tanımayan dört NATO üyesi İspanya,
Yunanistan, Romanya ve Slovakya da Kosova’nın NATO üyeliği önünde bir engel
olarak durmaktadır.[12] ABD’nin, Kosova’nın NATO üyeliğine tam
desteği olmasına rağmen, Kosova şimdiye dek sadece Mayıs 2014’te NATO
meclisinde “gözlemci”
statüsü alabilmiştir.[13] Yine, AB üyesi 5 ülkenin Kosova’nın
bağımsızlığını tanımaması, Kosova’nın AB üyelik hedefini de olumsuz
etkilemiştir. Kosova, tanınma sorunundan dolayı vize muafiyetinden
yararlanamayan tek Balkan ülkesidir.[14]


AB, Kosova’da varlığını EULEX (AB Kosova Misyonu), AB Özel
Temsilcisi ve AB üye devlet temsilcilikleri ile sürdürmektedir. EULEX; BM Genel
Kurulu 1244 sayılı kararı şemsiyesi altında, Şubat 2008’de kurulmuş olup, en
büyük AB misyonu olma özelliğini taşımaktadır. 2016 yılı itibarıyla görev
süresi iki yıl daha uzaltılmıştır. [15] AB ayrıca Kosova ve Sırbistan’ın ilişkilerinin
normalleşmesini sağlamak maksadıyla 2012-2013 yılları arasında yürütülen
diyalog sürecinde arabuluculuk yaparak çok kritik bir rol oynamıştır.
Kosova’nın NATO ile ilişkileri AB’den daha farklı bir düzlemde olmuştur.


NATO destekli bir yöntemle bağımsızlığına kavuşan Kosova’nın dış
politikası da batı eksenli şekillenmiş, komşu devletlerle sorunsuz, işbirliğine
açık, barışçıl bir anlayış benimsenmişken, batılı devletlerin arasında siyasi,
ekonomik ve askeri alanlarda yer alma hedefi ile ittifaklar sistemine katılarak
varlığını sürdürme ile öncelikle BM nezdindeki ülkeler tarafından tanınmayı
sağlamak, NATO’ya ve AB’ye katılım temel hedefler olarak belirlenmiştir.[16]


Balkan Araştırmaları Merkezi Stajyeri


Mahbube Gündoğan


Notlar


Kosova’nın
yeni dış politika yol haritası için; http://www.mfa-ks.net/?page=2,98


Kosova’yı
tanıyan ülkelerin listesi için; http://www.kosovothanksyou.com/


1.    
ACAR, Zeynep
Selin, Doktrinleşme Sürecindeki İnsani Müdahale: Nato’nun Kosova Müdahalesi ve
Koruma Sorumluluğu Kavramı, Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2015, s.
113-131


2.
ADIYAMAN, Şeyma ,
KOSOVA’NIN BAĞIMSIZLIK SÜRECİ VE AB İLE İLİŞKİLERİ, www.bilgesam.org , 2011


3.
ATASOY, İlknur, Uluslararası Adalet Divanı’nın Kosova Kararı Üzerine
Bir Değerlendirme, Orta ve Doğu Avrupa Stratejik Araştırmalar Grubu, 2013


4.
AYATA, Ali , “KOSOVA: SONUN BAŞLANGICI”, Akademik Hassasiyetler Dergisi, 2015,
s.136


5.
COŞKUN, Birgül Demirtaş, Kosova’nın Bağımsızlığı ve Türk Dış Politikası
(1990-2008), Uluslararası İlişkiler, 2010,  s. 51-86.


6.
ÇEVİKBAŞ, Ahmet, Müttefik Güç Harekâtı İnsani Müdahalelerin Bir İstisnası
mıdır? NATO’nun Kosova’ya Yönelik Harekâtının Uluslararası Hukuk ve Askeri
Bakış AçılarındanDeğerlendirilmesi, Savunma Bilimleri Dergisi, 2011,  s.
18-57.


7.
Metin AKSOY, Armand POLİSİ, Mehmet BÜYÜKÇİÇEK, ”Kosova: Kimin Barışı?”,
BarışıKonuşmak: Teoride ve Pratikte Çatışma Yönetimi, Odtü Yayıncılık, Ocak
2013, s.s. 261-270


8. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html


9. http://file.setav.org/Files/Pdf/20141017111147_42_kosova_web.pdf


10. http://www.dunyabulteni.net/haber/294655/kosova-natoda-gozlemci-oldu


11. http://www.aljazeera.com.tr/haber/kosovanin-hedefi-abden-vize-serbestisi


12. http://www.dunyabulteni.net/balkanlar/367667/eulex-iki-yil-daha-kosovada


[1]
Ali AYATA, “KOSOVA: SONUN BAŞLANGICI”, Akademik Hassasiyetler Dergisi, 2015,
s.136


[2] https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html


[3]
Ali AYATA, “KOSOVA: SONUN BAŞLANGICI”, Akademik Hassasiyetler Dergisi, 2015,
s.137


[4]
Metin AKSOY, Armand POLİSİ, Mehmet BÜYÜKÇİÇEK, ”Kosova: Kimin Barışı?”,
BarışıKonuşmak: Teoride ve Pratikte Çatışma Yönetimi, Odtü Yayıncılık, Ocak
2013, s.s. 261-270


[5] Şeyma ADIYAMAN,
KOSOVA’NIN BAĞIMSIZLIK SÜRECİ VE AB İLE İLİŞKİLERİ, www.bilgesam.org , 2011


[6]
Zeynep Selin ACAR, Doktrşnleşme Sürecindeki İnsani Müdahale: Nato’nun Kosova
Müdahalesi ve Koruma Sorumluluğu Kavramı, Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi,
2015, s. 113-131


[7]
İlknur ATASOY, Uluslararası Adalet Divanı’nın Kosova Kararı Üzerine
Bir Değerlendirme, Orta ve Doğu Avrupa Stratejik Araştırmalar Grubu, 2013


[8]
Zeynep Selin ACAR, Doktrinleşme Sürecindeki İnsani Müdahale: Nato’nun Kosova
Müdahalesi ve Koruma Sorumluluğu Kavramı, Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi,
2015, s. 113-131


[9]
Ahmet ÇEVİKBAŞ, Müttefik Güç Harekâtı İnsani Müdahalelerin Bir İstisnası mıdır?
NATO’nun Kosova’ya Yönelik Harekâtının Uluslararası Hukuk ve Askeri Bakış
Açılarından Değerlendirilmesi, Savunma Bilimleri Dergisi, 2011,  s. 18-57.


[10] Şeyma ADIYAMAN,
KOSOVA’NIN BAĞIMSIZLIK SÜRECİ VE AB İLE İLİŞKİLERİ, www.bilgesam.org , 2011


[11]
Birgül Demirtaş COŞKUN, Kosova’nın Bağımsızlığı ve Türk Dış Politikası
(1990-2008), Uluslararası İlişkiler, 2010,  s. 51-86.


[12] http://file.setav.org/Files/Pdf/20141017111147_42_kosova_web.pdf


[13] http://www.dunyabulteni.net/haber/294655/kosova-natoda-gozlemci-oldu


[14] http://www.aljazeera.com.tr/haber/kosovanin-hedefi-abden-vize-serbestisi


[15] http://www.dunyabulteni.net/balkanlar/367667/eulex-iki-yil-daha-kosovada


[16]
Metin AKSOY, Armand POLİSİ, Mehmet BÜYÜKÇİÇEK, ”Kosova: Kimin Barışı?”,
BarışıKonuşmak: Teoride ve Pratikte Çatışma Yönetimi, Odtü Yayıncılık, Ocak
2013, s.s. 261-270



Kosova’nın NATO Süreci
ve Ülkenin Güvenlik Eksenli Dış Politikası
yazısı ilk önce TUİÇ Akademi üzerinde ortaya çıktı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet