KİLİSE & HAVRA & SİNAGOG & PATRİKHANE

İstanbul Ermeni kiliseleri 

Les églises arméniennes à Istanbul



İstanbul Ermeni Patrikliği’nin kuruluşundan (1461) sonra 55 Ermeni
Kilisesi inşa edilmiştir. Bunlardan 30 kadarı halen ibadete açıktır.



Halen ayakta kalan kiliselerin en eskileri, İstanbul’un fethinden sonra yerli
Rum halkından alınarak Ermenilere verilen kiliselerdir. Bu kiliselerin başında
Kumkapı’daki Surp Asdvadzadzin Patriklik, Samatya’daki Surp Kevork eski
Patriklik ve Balat’taki Surp Hreşdagabed Kiliseleri gelir. İlk inşa tarihleri
çok eski olmakla birlikte, ahşap ve az dayanıklı yapı malzemelerinden
yapıldıklarından, deprem ve yangınlara karşı koyamamışlar, birçok kez farklı
planlarla yeniden inşa edilmişlerdir.



Ermeni kiliselerinin çoğu 18-19. yy’larda inşa edilmiştir. Bugün yaşayan
kiliselerden 15’inin ilk tesisi bu döneme rastlar. Daha önce inşa edilen
kiliseler de bu dönemde büyük onarımlar geçirmişlerdir.



Geleneksel mimari uyarınca, ibadethane bir haç planı üzerine oturur. Başka bir
diğer plan şekli ise baziliktir. Bu yönden İstanbul’da tipik Ermeni kilise
mimari planına uygun bir kilise bulmak oldukça zordur. Yapının doğu ucunda
sunak vardır. Çatı örtü sisteminde yaygın olan merkezi kubbedir. Osmanlı
döneminde kubbe yapımına yazısız bir yasak olduğundan ya hiç uygulanmayarak bir
tonozla geçiştirilmiş ya da Beşiktaş’taki Surp Asdvadzadzin Kilisesi’ndeki gibi
kırma çatının altına dışardan görülmeyecek şekilde uygulanmış ya da
Kuzguncuk’taki Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi’nde olduğu gibi yalnızca bir kez
uygulanmıştır.




Cumhuriyet Dönemi




Cumhuriyet döneminde kilise yapımı yasaklanmıştır. İstisna olarak bu
dönemde Karaköy’deki Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi yeniden inşası dikkat
çekicidir. Bir de Balıklı Ermeni Mezarlığı’ndaki Surp Sarkis Şapeli’nin yapımı
kayda değer (1985). 

İstanbul’da günümüzde varlığını koruyan Ermeni Gregoryen kiliseleri şöyle
sıralanabilir:     



Surp
Hovhannes Avedaraniç Kilisesi (Gedikpaşa),

Surp Tateos-Partoğomeos Kilisesi (Yenikapı),

Surp Hovhannes Avedaraniç Kilisesi (Narlıkapı),

Surp Nigoğayos Kilisesi (Topkapı), 

Surp Hreşdagaberdatz Kilisesi (Balat),

Surp Yeğya Kilisesi (Eyüp-Nişanca),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Eyüp-İslambey),

Surp Pırgiç Şapeli (Yedikule),

Dzınunt Surp Aasdvadzadzin Kilisesi (Bakırköy),

Surp Harutyun Kilisesi (Kumkapı),

Surp Istepanos Kilisesi (Yeşilköy),

Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Surp Istepanos Kilisesi ile-Karaköy), 

Surp Istepanos Kilisesi 

Surp Yerrortutyun Kilisesi (Surp Minas Şapeli’ni kapsar-Beyoğlu),

Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi (Surp Toros Ayazması ile-Kumkapı),

Surp Kevork Kilisesi (Surp Hovhannes Mıgırdiç Ayazması ile-eski
Patriklik-Samatya),

Surp Hagop Kılkhatir Kilisesi (Altımermer),

Surp Sarkis Şapeli (Balıklı),

Surp Harutyun Kilisesi (Taksim),

Surp Hripsimyantz Kilisesi (Büyükdere),

Surp Takavor Kilisesi (Kadıköy),

Surp Haç Kilisesi (Üsküdar-Selamsız),

Surp Vartanantz Kilisesi (Feriköy),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Beşiktaş),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Ortaköy),

Yerevman Surp Haç Kilisesi (Kuruçeşme),

Surp Santuht Kilisesi (Rumelihisarı),

Surp Yeritz Mangantz Kilisesi (Boyacıköy),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Yeniköy),

Surp Garabet Kilisesi (Üsküdar-Yenimahalle),

Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Kuzguncuk),

Surp Yergodasan Arakelotz Kilisesi (Kandilli),

Surp Nigoğayos Kilisesi (Beykoz),

Surp Nişan Kilisesi (Kartal),

Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Kınalıada). 

Ermeni Katolik kiliseleri:

Anarad Hığutyun Kilisesi (Pangaltı),

Surp Andon Kilisesi (Tarabya),

Anarad Hığutyun Kilisesi (Samatya),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Beyoğlu-Sakızağacı),

Surp Levon Kilisesi (Kadıköy),

Surp Yerrortutyun Kilisesi (Beyoğlu),

Surp Boğos Kilisesi (Büyükdere),

Surp Hovhannes Mıgırdıç Kilisesi (Yeniköy),

Surp Hovhan Vosgeperan Kilisesi (Taksim),

Surp Asdvadzadzin Kilisesi (Büyükada),

Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi (Ortaköy),

Surp Hisus Pırgiç Kilisesi (Galata). 

Ermeni Protestan kiliseleri: 

Avedaranagan Amenasurp Yerrortutyun Kilisesi (Aynalıçeşme-Beyoğlu),

Emanuel Kilisesi (Fincancılar-Eminonü),

Gedikpaşa Protestan Kilisesi,

Halıcıoğlu Protestan Kilisesi ve Üsküdar Şapeli vardır.
 

5.Bölge: Anadolu Ermeni
Kiliseleri. Bu bölgeye bağlı 6 kilise vardır.

1-Kayseri Surp Krikor Lusavoriç
Ermeni Kilisesi

2-Diyarbakır Surp Giragos Ermeni
Kilisesi (Burada Surp Sarkis Ermeni Kilisesi ve Surp Hagop Şapeli’de
bulunmaktadır)

3-Derik Surp Kevork Ermeni
Kilisesi

4-İskenderun Surp Karasun Manuk
Ermeni Kilisesi

5-Kırkhan Surp Krikor Lusavoriç
Ermeni Kilisesi

6-Vakıflıköy Surp Asdvadzadzin
Ermeni Kilisesi   

6.Bölge: Girit Adası. Bu bölgede
de bir kilise vardır:

Armenian Churc of. St. John the
Paptist (Vaftizci Aziz Hovhannes Ermeni Kilisesi)

Akdamar Adası, Surp Haç
Kilisesi  VAN


































Kaynak : http://team-aow.discoform.info

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir