TÜRKİ CUMHURİYETLER


Ahmet B.
ERCİLASUN

bercilasun@hotmail.com

LİNK : http://www.yenicaggazetesi.com.tr/alfabeye-stalinden-daha-buyuk-kotuluk-44425yy.htm

Alfabeye Stalin’den daha büyük kötülük..

Kazakistan’ın Latin alfabesine geçmesi haberini
sevinçle karşıladık. Bunu hem bir medeniyet projesi, hem de Türk dünyası
alfabelerinin birbirlerine yaklaştırılması adımı olarak değerlendirdik. Zaten
akıllarına, bilgilerine, açık düşünceli olmalarına güvendiğimiz Kazak
aydınlarının, Kazak politikacılarının ve Kazakistan’ın başkanı Nazarbayev’in
böyle bir adımı mutlaka atacaklarını da düşünüyorduk.

Fakat gündeme gelen yeni alfabe tasarısı bizi hayal
kırıklığına uğrattı. Bu tasarıyla ilgili haberin doğru olmadığına inanmak
istiyorum. Yine de gündemdeki tasarıyla ilgili düşüncelerimi açıklamaya
çalışacağım.

Kazakistan Parlamentosu’na sunulduğu belirtilen yeni
alfabe 25 harfli olacakmış ve içinde
gh, sh, ch, zh, ae, oe, ue gibi harfler varmış. Yani bu harfler, Türkiye’deki
alfabe ile karşılaştırırsak sırasıyla ğ, ş, ç, j, (açık) e, ö, ü
harflerinin karşılığı olacakmış.

Bir başka ifadeyle tek ses için iki harf
kullanılacakmış. Bunun sebebi de noktalı ve çengelli harfler istenmemesi imiş.
Noktalı ve çengelli harfler teknolojiye uygun değilmiş.

Görüşlerimizi
madde madde sıralayalım:

1. Latin harflerine geçmenin bir sebebi medeni
dünyaya adım atmak ise bir sebebi de akraba olan Türk halklarının alfabelerini
yaklaştırmaktır. Stalin 1937-1940 yılları arasında bütün Türk halklarını Kiril
alfabesine geçirtti. Stalin’in amacı Türk halklarını birbirlerinden uzaklaştırmak
idi. Bu sebeple alfabelerine de çok ayrılıklar koydurdu. Aynı ses, Türk
halklarında farklı farklı harflerle gösterildi. Yeni Kiril alfabeleri,
Stalin’in ayır buyur politikasının sonucu idi. Şimdi Kazakistan; Türkiye’den,
Azerbaycan’dan, Türkmenistan’dan tamamen farklı bir alfabe kabul ederse bu,
Türk halklarına Stalin’den daha büyük kötülük olur.

2.  Noktalı ve çengelli harflerin teknolojiye
uygun olmadığı doğru değildir. Bu fikir, teknolojik gelişmelerin gerisinde
kalanların fikridir. Bugünkü teknoloji, noktalı, çengelli, çizgili… her türlü
harfi çok kolay üretebilen bir teknolojidir.

3. Çağdaş medeniyetin temsilcileri oldukları
düşünülen Batı ülkelerinin alfabelerinde de noktalı ve çengelli harfler vardır.
İngilizcenin küçük harfleri arasında i, j; Fransızcada i, j, ç, é, è,
ê;
Almancada i, j, ä, ö, Polonya alfabesinde ą, ć, ę,
i, j, ł, ń, ó, ś, ź, ż
harfleri bulunmaktadır. 

4. İngiliz, Fransız, Alman alfabelerinde tek sesin
iki veya üç harfle gösterilmesine çok rastlanır. Bunun sebebi, bu alfabelerin çağdaş
olması değil, tam tersine tarihî alfabeler olmasıdır. Yüzyıllarca önce
kullanılmaya başlanan bu alfabelerde iki veya üç harf, o dillerde yüzyıllarca
önceki telaffuzu gösterir. Mesela bugün Fransızlar mösyö dedikleri hâlde
mon sieur yazarlar. Çünkü yüzyıllarca önce öyle söylüyorlardı ve bu da
“benim efendim” anlamına gelmekteydi. Tarihî alfabelerin özelliği,
söyleyiş değiştiği hâlde yazılışın değişmemesidir.

5. Çağdaş bir alfabe yapılırken, Batı ülkelerinin
yüzyıllarca önce kullanmaya başladığı tarihî (ve bugün için artık ilkel)
olan alfabelerin örnek alınması mantıksızdır. Çağdaş bir alfabede her ses için
ayrı bir harf olması çok daha mantıklı ve kullanılışlıdır.

6. Kazaklar da çağdaş bir alfabe yaptıklarına göre “tek sese tek harf
prensibini benimsemelidirler. Bu prensibe göre iki sesli oldukları hâlde
bugünkü Kazak Kiril alfabesinde tek harfle gösterilen И ve y harflerine
gerek yoktur. Bunlar iki sesli diftonglar olduğu için yeni Latin harfli yazıda
iy / ıy / y ve uw / üw / w olarak gösterilmelidir.  

7. Tek sese tek harf prensibi yanında diğer Türk
halklarına yaklaşmak da önemli bir prensip olmalıdır. Bunun için Türkiye ve
Azerbaycan’daki seslerle aynı olan Kazakça sesler için bu alfabelerdeki
harflerin aynısı kabul edilmelidir: ç, ğ, i, j, ö, ş, ü. Kazakçada olup
da Türkiye’de olmayan sesler için Azerbaycan ve Türkmenistan’ın yeni
alfabelerinde bulunan q, ñ harfleri; onlarda da olmayan çift dudak v’si
için w harfi kabul edilebilir. Açık e için ya Azerbaycan’ın kabul
ettiği ә, ya da Alman alfabesindeki ӓ kabul edilmelidir.

Gündemde olan 25 harfli tasarı haberinin yanlış
olduğunu ümit ediyor; Kazakistan’daki bu önemli reformda aklıselimin galip
geleceğine inanıyorum.


































































NOT: Bu makale, 27 Eylül 2017’de, Abay adlı Kazakça
haber portalında “Ankara’dan Ulaşan Ses – Harflere Stalin Afeti”
başlığıyla yayımlanmıştır.