Mithat IŞIK : Kafkasya’nın Geleceği için Stratejik Düşünce


Kafkasların
coğrafi konumu: Doğuda Hazar denizi, batıda Azak Denizi ve Karadeniz, Kuzeyde
Kuban ve Kuma nehirleri, Güneyde Türkiye ve İran’la çevrilmiş olan bölgeye
Kafkasya denilmektedir.


Kafkasya’nın
genel görünümüne baktığımızda iki tarafını çevreleyen Karadeniz ve Hazar Denizi
sebebi ile Kuzey Güney hattı doğrultusunda bir kara boğazı görüntüsü
çizmektedir. Bu kara boğazı Avrupa-Orta Asya ve Ortadoğu arasında bir kilit
nokta görevi görmektedir.


Bölgenin en
belirgin özelliği dağlık olmasıdır. Bölgenin en büyük yükseltisi Doğu-Batı
doğrultusunda bölgeyi ikiye bölen büyük Kafkas dağlarıdır. Bu aşılması güç
coğrafi engel bölgeyi Kuzey Kafkasya ve Güney Kafkasya (Trans Kafkasya) olmak
üzere ikiye ayırır.


KUZEY KAFKASYA


Rusya
Federasyonuna bağlı otonom bölgeleri içinde barındırır. Bunlar sırası ile
Adıgey, Karaçay, Çerkes, Kabardin, Balkar, Çeçenistan, Kuzey Osetya, İnguşya ve
Dağıstan Cumhuriyetleridir. Rusya Federasyonu Kuzey Kafkasya’daki ayrılıkçı
hareketlerle yoğun bir şekilde uğraşmaktadır. Huzurlu gibi görünen bu bölge
beklenmedik bir zamanda çatışmaların başlayacağı bir alan haline gelebilir.
Bölgede başlayacak bir çatışma daha çok gerilla savaşı taktik ve tekniklerinin
uygulanacağı Gayri Nizami Harp Savaşı alanına düşecektir.


GÜNEY KAFKASYA


Azerbaycan,
Ermenistan, Gürcistan bağımsız devletlerini içinde barındıran Güney kuşağıdır.
Coğrafi olarak Kuzey Kafkasya Avrupa, Güney Kafkasya Asya kıtasına, siyasi
olarak Kafkasya’nın tamamı Avrupa kıtasına dâhildir.


Transkafkasyanın Jeopolitik ve Jeostratejik Önemi


Kafkasya
bölgesi coğrafi konumu sebebi ile Asya ile Avrupa’yı Güney ile Kuzey’i Türklük
ile Slavlığı, Müslümanlık ile Hristiyanlığı birbirinden ayıran doğal bir dağlık
geçit ve köprüdür.


Bölge bu
özelliği ile tarih boyunca önemli ticaret ve göç yollarının geçiş noktası
olmuştur. Bu nedenle büyük güçlerin ilgisini çekmiş, uğruna uzun süreli
mücadelelerin verildiği bir bölge haline gelmiştir. Asya’ya açılan bir kapı
olması, Karadeniz’e açılma imkânı sağlaması, dolaylı olarak Basra Körfezini
alanına alma şansı küresel güçlerin veya küresel güç olmak isteyen devletlerin
her zaman ilgisini çekmiştir.


Mackinder’in
kara hâkimiyet teorisi ve Spykman’ın kenar kuşak teorisi bölgenin önemini
açıklamak için bize yardımcı olabilir. Bölgeye hakim olan Asya’ya, Asya’ya
hakim olan bütün dünyaya hükmeder. Önemli politik, ticari ve kültürel geçiş
noktası olan Kafkasya üç önemli imparatorluk (Osmanlı, Çarlık Rusya, İran)
tampon bölge görevi görmektedir. Bölgenin kültürel geçiş noktası olması en çok
Türk dünyasını ilgilendirmektedir. Türk dünyasını bir vücut olarak düşünmemiz
gerekirse, Transkafkasya bu vücudun boğazıdır. Trans Kafkasya olmadan Türk
dünyasının bütünlüğünde bahsedilemez. Transkafkasya bölgesi sahip olduğu yer
altı zenginlikleri ile küresel güçleri cezbetmektedir. Zengin petrol ve
doğalgaz yatakları enerji sıkıntısı çeken ABD, Çin ve AB gibi devletleri bu
bölgeye yoğunlaşmaya bölge ile ilgili politikalar üretmeye zorlamıştır.


KAFKASYANIN DEMOGRAFİK YAPISI


Transkafkasya
birçok kavimlerin göç yolları üzerinde bir geçiş noktası olduğu için farklı
kültür ve etnik kökende kavimler bölgeye yerleşmiştir. Bölgenin dağlık olması
farklı kavimlerin birbirlerinden etkilenmeden kültürlerini koruyarak öncelikle
doğal sonradan siyasi sebeplerle izole olmasına sebep olmuştur. Bu durum
bölgenin dışarıdan gelen müdahalelerine açık, sorunların Kafkasya içerisinde çözümlenmemesine
neden olmuştur. Trans Kafkasya’yı oluşturan etnik yapılar karışıktır. Her
devlet bünyesinde çeşitli etnik ve dini grupları barındırmaktadır.


Kafkasya Özellikle Üç nedenden Dolayı Önemlidir


  1. Jeostratejik alamda Orta Asya’nın giriş kapısıdır.
  2. Orta Asya bakımından batı pazarlarına açılan bir geçittir.
  3. Orta Asya ile bir bütün olarak ele alındığında ise bölge önemli
    miktarda petrol ve doğalgaz rezervlerine sahiptir.


KAFKASYADAKİ ANLAŞMAZLIKLAR


Kafkasya’daki
bugünkü problemlerin tohumları 1936 yılında Stalin tarafından atılmıştır.
Stalin demografik düzenlemeler yoluyla bölgede Rusları öne çıkarmak istiyordu.
Bu hedefine ulaşmak için daha sonraları çok karmaşık etnik sorunlara zemin
hazırlayacak olan bir dizi özerk Cumhuriyet oluşturmuştur.


GÜNEY KAFKASYADAKİ SORUNLU ALANLAR


  1. Azerbaycan-Ermenistan arasında; Dağlık Karabağ sorunu
  2. Gürcistan-Abhazya arasında; Abhazya sorunu
  3. Güney Osetya sorunu
  4. Gürcistan Aceristan arasında Acaristan sorunu


KUZEY KAFKASYADAKİ SORUNLU ALANLAR


Kuzey Kafkasya
için şimdilik en önemli taşıyan problem Çeçenistan sorunudur. Ancak zaman
içerisinde başka sorunlara da hassas bir etnik yapı mevcuttur.


TÜRKİYE AÇISINDAN KAFKASYANIN ÖNEMİ


Türkiye
dünyanın en önmeli üç kriz bölgesinin ortasında yer almaktadır. Kafkaslar,
Ortadoğu, Balkanlar. Bu bölgelerden özellikle Kafkaslar ve Ortadoğu sahip
oldukları enerji kaynakları ile dünya devletlerinin ilgi alanı içinde
bulunmakta ve bu devletlerin rekabet sahası olmaktadır. Kafkasya coğrafi konum
itibari ile Türkiye ile aynı coğrafyanın bir uzantısı olarak düşünülmektedir.
Nitekim Anadolu ve Kafkaslar için, Küçük Asya, Ön Asya tanımlarının
kullanılması bunu bir göstergesidir. Kafkaslardaki her olumlu ve olumsuz
gelişme Türkiye’yi yakından etkileme özelliği taşımaktadır.


TÜRKİYENİN ÇOK YÖNLÜ OLARAK İLGİLENMEK ZORUNDA OLDUĞU
KAFKASYA:


  1. Doğu Anadolu’nun güvenliğini sağlar.
  2. Orta Asya ve İdil Ural bölgesindeki Türk ve Müslüman ülke ve
    topluluklar ile irtibatını sağlar ve ilişkileri güçlendirir.
  3. Stratejik yeraltı zenginlikleri ve petrol yatakları nedeni ile uygun
    hammadde ve pazar olanağı oluşturur.
  4. Rusya Federasyonunun güneye, sıcak denizlere ulaşmasını engeller ve
    Türkiye için tehdit olmaktan çıkarmak için avantaj sağlar.
  5. Türkiye’nin milli menfaatleri ile milli güvenliğini etkileyen
    jeopolitik ve jeostratejik açıdan önemli bir bölgedir.
  6. Bölgede yaşayan halkların yüzde altmışı Türk’tür. Kafkasya Türkiye ile
    Orta Asya Türk Cumhuriyetleri arasında bir köprü görevi görür. Bu köprünün
    atılması Türkiye’nin, Türk Dünyası ile irtibatını koparır.
  7. Bölgenin zengin yeraltı kaynaklarının Türkiye üzerinden dünya
    pazarlarına açılması Türkiye’nin stratejik öneminin artmasını sağlıyor.
  8. Bölgedeki Türk varlığının bağımsızlık ve egemenliğinin devamı için
    olumlu bir ortam oluşturuyor.
  9. Türk ekonomisinin güçlenmesi için karşılıklı çıkar ilişkisini korumak
    kaydı ile bölgenin ekonomik potansiyelinden faydalanma olanağı sağlar.
  10. yy güvenlik sadece askeri anlamlar taşıyan bir kelime olmaktan
    çıkmıştır. Güvenlik, askeri olmanın dışında ekonomik, siyasi, sosyal,
    kültürel, bilimsel, teknolojik anlamlar kazanmıştır. Türkiye kendi ulusal
    güvenliği için çevresinde güven ve istikrar sağlamak zorundadır. Bunun
    için de çevresindeki ülkelerin ekonomik olarak refah ve siyasi açıdan
    istikrar içinde olması önemlidir.
  11. Türkiye Güney Kafkasya ile olan ilişkilerini bu açıdan görmeli ve
    değerlendirmelidir. Bu düşünce ile jeopolitik değişimleri yakından takip
    ve yönlendirmelidir. Türkiye Güney Kafkasya’da barış ve istikrarın kalıcı
    bir şekilde tesis edilmesi için bölgede mevcut yukarı Karabağ- Abhazya-
    Güney Osetya gibi problemleri Azerbaycan’ın Gürcistan’ın egemenliği ve
    toprak bütünlüğü çerçevesinde barışçıl yollardan çözümünü savunmaktadır.