ÜLKELER BAZINDA ANALİZLER & ÜLKELER DOSYASI

Doç. Dr. Mehmet Şahin

ORSAM Ortadoğu Danışmanı

Gazi Üni. Uluslararası İlişkiler Bölümü

İngiltere merkezli Conflict Armament
Research adlı özel bir kuruluş İran’ın Afrika’ya silah transferini konu edinen
elli sayfalık bir rapor yayınladı.(1) 2012 yılında yayınlanan ve yaklaşık altı
aylık bir çalışmanın sonucunda ortaya çıkan rapora göre, İran Afrika’daki
çatışma bölgelerine silah sağlamaktadır. Raporda ayrıntıları bir şekilde
anlatıldığına göre, İran tarafından transfer edilen silahlar Afrika’da yaşanan
etnik çatışmalarda kullanılmaktadır. İran kamu şirketleri tarafında yasal
olmayan bir şekilde Afrika’ya transferi sağlanan söz konusu silahlar bazen
hükümet güçleri bazense isyancılar/milis güçler tarafından kullanılmaktadır.
Soruşturmacı Jemas Bevan’a göre, İran tarafından transfer edilen silahlar Gine,
Sudan, Fildişi Sahili ve Kenya’da hükümet güçleri tarafından kullanıldıktan
sonra çevre ülkelerdeki isyancı gruplara aktarılmaktadır. Aynı çalışmada,
İran’ın Afrika’daki İslamcı gruplara da silah sağladığı iddia edilmektedir.


 

Söz konusu rapor birkaç bakımdan önemlidir.

 

İlk olarak, İran’ın Afrika’ya olan yakın
ilgisinin ortaya koymaktadır. İran, 1979 İslam Devrimi’nden beri Batı’yla ve
kendi bölgesiyle sorun yaşamaktadır. Kararlı bir şekilde yürütmekte olduğu
nükleer programı sayesinde ise ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalmaktadır.
Üzerindeki yoğun baskıyı azaltmak ve izolasyondan kurtulmak için Afrika’yı kendisi
açısından uygun bir alan olarak görmektedir. İran’ın Afrika’da varlık
göstermesini sağlayan bazı nedenler vardır. Kıtanın sömürgeci geçmişi bunların
başında gelmektedir. Aynı zamanda İran çoğu Afrika ülkesinin de üyesi olduğu
Bağlantısızlar Hareketi ve İslam İşbirliği Teşkilatı’nın üyesidir. Söz konusu
örgütlerin sağlamış kanalları kullanarak bölgenin sömürgeci geçmişinin de
vermiş olduğu motivasyonla İran Afrika’da kendisine yandaş bulabilmektedir.
2000’li yıllarda İran’ın kıtaya olan ilgisi ciddi oranda artmıştır.


 

İkinci olarak, rapor İran’ın uzun zamandır
dillendirile geldiği gibi silahlı grupları desteklediğini ortay koymaktadır.
İran, bazı bölgelerdeki silahlı gruplara silah sağlamadığını söylese de, rejim
ve dış politik çıkarana uygun olduğu yerlerde silahlı grupları desteklediğini
gizleme gereği duymamaktadır. Lübnan’da Hizbullah’a, Gazza’de Hamas’a destek
verdiğini açıkça beyan etmektedir. Bunun yanında, son iki yıldır Suriye’de
yaşanan iç savaşta ise Esad/rejim güçlerine silah dahil her türlü desteği
vermektedir. Tüm bunların ortaya çıkardığı sonuç, İran’daki rejim çatışma
bölgelerine silah sağlamayı dış politikasının bir aracı olarak gördüğünü ortaya
koymaktadır. İran, düşmanlarıyla açıktan bir savaş yürütmenin kolay olmadığını
bildiğinden, mücadelesini hem müttefiklerini hem de düşmanlarıyla savaşanlara
silah sağlayarak yürütmektedir. Bu bağlamda, Ortadoğu dışında Afrika’da İran
açısından düşmanlarıyla mücadele etmenin bir alanı olarak görülmektedir. Bunun
dışında, büyük güçlerle kıyaslanamayacak kadar olmasa da, güçlü bir silah
sanayisi vardır. İran’ın Afrika’ya olan ilgisinin sebeplerinden biride bu
sanayi için Pazar oluşturma çabasıdır.


 

Üçüncü olarak, İran’daki rejim çatışma
bölgelerinde var olmayı ve silahlı güçleri desteklemeyi bir güvenlik meselesi
olarak görmektedir. İster seküler olsun isterse dini olsun her ideolojik devlet
çatışma ortamında beslenir. İdeolojik devletler yakın ve uzak bölgelerindeki
çatışmaları destekleyerek rejimlerini ayakta tutmak isterler. 1979 yılından
beri İran bunu defalarca ispatlamıştır/ispatlamaktadır. Bu bağlamda, Afrika’nın
yeniden rekabet alanı olması, rejim güvenliği ve düşmanlarıyla mücadele
açısından İran’ın Afrika’ya ilgisini artırmıştır.

THE DISTRIBUTION OF IRANIAN AMMUNITION IN AFRICA
















Raporun tam metnini BURADAN indirebilirsiniz.
(İngilizce)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir