ALİ ŞAHİN : İran’da Dini Liderlik Makamı ve Geleceği



KAYNAK
: https://siyahcizgi.wordpress.com/2016/06/28/iranda-dini-liderlik-makami-ve-gelecegi/


Akşam
saatlerinde haber ajanslarına İran’ın dini lideri Ayetullah Hamaney’in öldüğü
haberi düşmüştür. Bu haberden sonra İran’dan yalanlama gelmiştir. Fakat 77
yaşındaki Ayetullah Ali Hamaney’in sağlık problemleri olduğu bilinmektedir.

Bununla birlikte haberden sonra herkesin kafasında İran’daki dini liderliğin
konumu sorgulanmaya başlanmıştır. Zira İslam devriminden sonra İran’ın yönetim
mekanizması değişmiştir. Humenyi tarafından geliştirilen doktrin ile din ve
siyasetin ayrılamayacağı bu yüzden İran siyasi otoritesinin en tepesine dini
liderin oturtulacağı bir sistem getirilmiştir. Böylelikle İran’daki dini lider
ülkedeki iç ve dış politikaları da denetimi altında tutmaktadır. Bununla
birlikte Humeyni hem devletin siyasi lideri hem de dini lider olmuştur. Bununla
birlikte Humeyni ölmeden kısa bir süre önce İran anayasasında revizyona giderek
bazı değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikler neticesinde egemenliğin, yasama,
yürütme, yargı organlarının dini liderin gözetimi altında kullanılacağı ifade
edilmiştir. Humenyni’nin ölümünden sonra liderliğe Ayetullah Ali Hameni
seçilmiştir.


Dini
liderlik müessesi ömür boyu sürmektedir. İran’da dini lider başkomutan olarak
savaş açma hakkına ve barış yapma hakkına sahiptir. Cumhurbaşkanını alma
yetkisini de elinde bulundurmaktadır. Yargı ve polis onun elindedir. Orduya
atanacak komutanları da o seçmektedir.


İran’da
dini lideri seçen kurum uzmanlar meclisidir. Bu meclis 88 kişiden oluşup, halk
tarafından seçilmektedir. Ayrıca uzmanlar meclisi, dini lideri denetleme ve
azletme hakkına da sahip tek kurumdur. Uzmanlar meclis dini lidere daha çok
dini konularda danışmanlık yapmakla görevlidir. Bu yüzden tamamı din
adamlarından oluşmaktadır. Bu meclis ülkenin dini liderini seçtiği için
meclisin başkanının siyasi görüşü önemlidir.


Ayrıca
İran geçtiğimiz Şubat ayında kritik bir seçim geçirmiştir. Bu seçimde
reformcular muhafazakarları hezimete uğratarak büyük zafer kazanmıştır. Ayrıca
88 sandaleyden oluşan uzmanlar meclisinin 52’sin kazanarak büyük avantaj elde
etmiştir. Seçimden önce meclis başkanlığı muhafazakarların elinde bulunurken,
seçimden sonra reformistlerin eline geçme eğilimindedir. Ayrıca meclis
başkanlığı için en kuvvetli adayın Rafsancani olduğu göze çarpmaktadır.


Muhafazakar
zihniyetli olan Ayetullah Hamaney’in reformist kanatla bir türlü anlaşamadığı
ve sürekli ters düştüğü medyaya yansımıştır. Hatta Hamaney, Ruhani’nin
Avusturya ziyaretlerini erteletmesinde etkin olmuştur. Bununla birlikte birkaç
konuda sağlık sorunlarını bahane etmiştir. İran’ın batıya entegrasyonuna karşı
olan Hamaney, Ruhani’nin sağlıklı çalışmasına engel olmaktadır.


Seçimden
sonra uzmanlar meclisinin çoğunluğunu elinde bulunduran reformistler Hamaney’in
vefat etmesi halinde ülkenin yeni liderinin seçilmesinde baş aktör olacaktır.
Reformistler yeni lider seçiminde muhtemelen Haşimi Rafsancani’yi
destekleyeceklerdir. Bununla birlikte eski cumhurbaşkanı olan Haşimi
Rafsancani, devrimden sonra İran’a yeni bir soluk getirmiştir. Liberal bir
zihniyete sahip olan Rafsancani İran’ın batıya açılmasında soluk olmuşutur.
İran’da burjuva sınıfı oluşturmuş, İran’ın dünyaya açılmasında kilometre taşı
olmuştur. Haşimi Rafsancani’nin dini lider olması halinde bugünlerde batıya
entegre olan İran’ın ve Ruhani’nin işini kolaylaştıracaktır.