Çin, koronavirüs salgını nedeniyle tazminat öder mi ??? | Uluslararası
Hukuk ve Uluslararası İlişkiler perspektifinden bakış


KAYNAK : https://gorus21.com/cin-korona-virus-salgini-nedeniyle-tazminat-oder-mi-uluslararasi-hukuk-ve-uluslararasi-iliskiler-perspektifinden-bakis/




10 Mayıs 2020



Çin ve Dünya Sağlık
Örgütü neden suçlandı?


Çin’in Wuhan kentinden ortaya çıktığı öne sürülen
Covid-19’dan milyonlarca insan zarar görmüştür. 26 Aralık 2019 tarihinde, yeni
tip koronavirüsün SARS virüsü ile %87 oranında benzer özellik taşıdığı, ilk
defa Çin medyası tarafından öne atıldı. Wuhan’da görev yapan göz doktoru Li
Wenliang, sosyal medyadan yeni tip koronavirüsü duyurmayı denemiştir ancak
virüse dair bilgilerin yayılmasından endişe eden Çin hükümeti medya ve
doktorlar üzerinde baskı uygulayarak virüse dair bilgilerin yayılmasını
durdurmaya çalışmıştır.


Yapılan tüm baskılara rağmen hastalıkla alakalı vaka
sayısının artmasıyla birlikte, Çin hükümetinin gerçekleri saklaması
ihtimallerin dışına çıkmaya başlamıştır. 31 Aralık 2019 tarihinde, Wuhan
Belediyesi Sağlık Komisyonu virüsün insandan insana bulaşmadığını belirten bir
açıklama yayınlamıştır. Bu açıklamadan 2 hafta geçtikten sonra, Çinli
yetkililer 14 Ocak 2020 tarihinde virüsün insandan insana bulaştığını
açıklamıştır.


Virüsün akıbetine yönelik belirsizlikler devam ederken
Dünya Sağlık Örgütü bu süreçte küresel salgın ilanı yapmayı gerekli
bulmamıştır. Aksine, Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Doktor Tedros Adhonom,
Çin’e karşı sınırlarını kapatan ülkeleri süreci siyasileştirmekle suçlamıştır.
Virüsün ilk defa duyurulmasının ardından geçen uzun süre sonucunda, 11 Mart
2020 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edilmiştir.
Bu süre zarfında virüs dünyanın birçok bölgesine yayılmış ve birçok insan
enfekte olmuştur.


Küresel salgın ilan edilmesinin ardından, dünya
üzerindeki birçok devlet salgının yayılımını durdurmak amacıyla çeşitli
önlemler almaya başladı. Sokağa çıkma yasağı, eğitime ara verilmesi, ulusal ve
uluslararası uçuşların durdurulması alınan bu önlemlerin önemli parçasını
oluşturmuştur. Tüm bu süreçte Çin’in virüse dair bilgileri gizleme arzusu ve
Dünya Sağlık Örgütü’nü geç bilgilendirmesi, Çin’e yönelik suçlamaların yer
aldığı çeşitli tartışmaların başlamasına neden oldu.


Birçok siyasetçinin açıklamalarında ve medya
organlarında yer alan haberlerde, dünyanın çektiği bu sancılı sürecin sebebinin
Çin olduğu ve tazminat talep edilmesi gerektiği ifade edilmeye başladı.
Uluslararası Sağlık Tüzüğünün 6.Maddesine göre, “salgın durumunda devletler
imkân nispetinde sık ve ayrıntılı bilgilendirme yapmalılar. Olay ve ölüm sayısı
en az haftada bir kez bildirilmeli. Hastalığın yayılmasını önlemek için alınan
tedbirleri, özellikle riskli bölgeden ayrılan gemiler, uçaklar, trenler, kara
taşıtları yahut farklı taşıt araçları ile başka ülkelere yayılmasını önlemek
için uygulanan tedbirleri belirtmeleri gerekir”. Bu tüzük devletlerin bu
süreçte şeffaf, dakik ve dürüst olmaları gerektiğinin altını çizmektedir. Ocak
ayı içerisinde, Dünya Sağlık Örgütü, Çin’e salgın izleme desteği gönderme
teklifinde bulunmuş ancak Çin bunu herhangi bir gerekçe belirtmeden
reddetmiştir.


Tüm bunların ardından, Donald Trump, Dünya Sağlık
Örgütü’nü Çin’e güvenmekle suçlamış ve yardım fonlarını keseceğini duyurmuştur.
Koronavirüs yerine ‘Çin virüsü’ ifadesini de kullanan Donald Trump, tazminat
tartışmalarının ortaya çıkmasını da etkilemiştir. Almanya’nın yüksek tirajlı
gazetesi Bild ise Çin’in Almanya’ya 165 milyon dolar tazminat ödemesi
gerektiğini öne sürmüştür.


Uluslararası hukuk perspektifinden tazminat meselesine
bakış 


Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Hukuk Komisyonu
nezdinde, devletlerin fiillerinden dolayı sorumlu oldukları kurallar
bulunmaktadır. Eğer bir devlet uluslararası camiayı etkileyecek şekilde
yükümlülüklerini çiğnerse, kurallara aykırı davranmış olur.


Bu aykırı davranış devletler veya kurumlar arasında
sorunlara yol açabilir. Ortaya çıkan bu problemler, zarara yol açan ve çıkan
zarardan etkilenen devletler için yeni haklar ve yükümlülüklerin ortaya
çıkmasına neden olur.


Suçun atfedilmesiyle birlikte suçlu olan devletin
tazminat ödemesi, aksi durumda zarar gören devletin karşı tedbir alması söz
konusu olur. Suçlu bulunan devletin zararı karşılama yöntemlerinden bir tanesi
verilen hasar kapsamında diğer devletlere maddi tazminat ödemesi yapmaktır. Bu
tazminat ödemesi yapılamıyorsa karşı önlem kapsamında, görülen zararla orantılı
olarak mağdur devlet insan hakları çerçevesinde kendi yaptırımlarını öne
sürebilir.


Bu yaptırımlar devamlı olarak karşılıklı uçuşların
kısıtlanması, ticaret hacminin düşürülmesi veya ürünlerin ithalatına ek vergi
getirilmesi gibi farklı adımları içerebilir. Tüm bunların yanında, geçmişten
günümüze doğru bir bakış atıldığında daha önce salgın hastalık sebebiyle
herhangi bir devletin maddi tazminat ödediği görülmemiştir.


Hastalığın kesin olarak Wuhan’dan çıkıp çıkmadığı,
başlangıç noktasının neresi olduğu, insan yapımı olup olmadığına dair çeşitli
tartışmalar devam etmektedir. Bu minvalde, virüsü doğrudan Çin’e atfetmek ve
yeni tip koronavirüs ile bağlantılı tüm dünyada meydana gelen vakalardan Çin’i
sorumlu tutarak oluşan maddi veya manevi zararları sağlıklı bir şekilde
belirlemek neredeyse imkânsızdır.


Böyle bir tazminatın miktarı ve virüsün kesin kaynağı
bilimsel olarak açıklansa dahi, Çin maddi tazminatı karşılamayı kabul etmediği
sürece yükümlülükleri çiğnemenin yasal bağlayıcılığı bulunmamaktadır; yani
tazminatın ödenmesinin şartlarından bir tanesi Çin’in buna ikna edilmesidir.
Öte yandan, maddi anlamda zararda olan devletlerin Çin’e yönelik karşı bir
önlem alarak çeşitli yaptırımlara gitmesi ise birçok devlet için pragmatik
zeminde faydasızdır. Küresel salgın sonrası ortaya çıkacak ekonomik
sarsıntıların etkisiyle, Çin’in ekonomik gücü, kuvvetle muhtemel olarak zarara
uğrayan birçok devlet için ayağa kalkma reçetesi haline gelecektir.







*Görüş gazetesi, farklı disiplinlerden, farklı görüş
ve iceriklere açık bir platformdur
. Makaleler Görüş gazetesinin editoryal politikasıyla uyumlu olmak
zorunda değildir.







YAZAR : Yunus
Berkay Doğan


Sabancı Üniversitesi Siyaset Bilimi Lisans
öğrencisidir. Bunun yanı sıra Sabancı Üniversitesi Politika Kulübü başkanlığını
yürütmektedir. Merkezi Londra’da bulunan Democratic Progress Institute ve
İstanbul Politikalar Merkezi’nde stajyer araştırmacı olarak çalıştı. Lisans
eğitimimin bir dönemini üniversiteler arası değişim programı kapsamında, Çin’in
Şanghay kentindeki Şanghay Üniversitesi’nde sürdürdü. İyi derecede İngilizce ve
orta derecede Çince bilmektedir.


Referanslar


  1. China Is Legally Responsible for COVID-19 Damage and Claims Could Be
    in the Trillions. (2020, March 23). Retrieved from https://warontherocks.com/2020/03/china-is-legally-responsible-for-covid-19-damage-and-claims-could-be-in-the-trillions/
  2. Collinson, S. (2020, March 20). Just wait for Trump to demand that
    China pay for the pandemic. Retrieved from https://edition.cnn.com/2020/03/19/world/meanwhile-in-america-march-19-intl/index.html
  3. COVID-19 and International Law: Must China Compensate Countries for
    the Damage? (2020, March 31). Retrieved from https://www.justsecurity.org/69394/covid-19-and-international-law-must-china-compensate-countries-for-the-damage-international-health-regulations/
  4. Godement, F. (2020, April 3). Fighting the Coronavirus Pandemic:
    China’s Influence at the World Health Organization. Retrieved from https://www.institutmontaigne.org/en/blog/fighting-coronavirus-pandemic-chinas-influence-world-health-organization
  5. Moore, M. (2020, April 21). Head of China’s CDC defends country’s
    response to coronavirus. Retrieved from https://nypost.com/2020/04/21/head-of-chinas-cdc-defends-countrys-response-to-coronavirus/
  6. Murphy, S. D. (2018). Principles of international law. St.
    Paul, MN: West Academic Publishing.
  7. Salo, J. (2020, April 22). Top German paper demands $165 billion
    coronavirus reparations from China. Retrieved from https://nypost.com/2020/04/22/top-german-paper-demands-coronavirus-reparations-from-china/
  8. The WHO and China: Dereliction of Duty. (n.d.). Retrieved from https://www.cfr.org/blog/who-and-china-dereliction-duty

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet