DOĞU AKDENİZ ENERJİ SORUNU DOSYASI /// Doç. Dr. Burak Şakir ŞEKER /// Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği Ekseni : Yunanistan-GKRY’nin Muhtemel Politikalarının Analizi ve Türkiye’nin Tutumu


<tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu>
<tasam.org/tr-TR/Yazar/9064/doc-dr-burak-sakir-seker> Doç. Dr. Burak Şakir ŞEKER /// Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği Ekseni : Yunanistan-GKRY’nin Muhtemel Politikalarının Analizi ve Türkiye’nin Tutumu

27 Mar 2020
Doğu Akdeniz, gerek Ortadoğu için bir ileri mevzilenme noktası olması gerekse çevresinde oluşan uluslararası tehditlere karşı çevreleme yayı konumunda olması hasebiyle barındırdığı hidrokarbon kaynakları ile birlikte cazibesi artırmıştır….
Özet
Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=335> , gerek Ortadoğu <tasam.org/tr-TR/Spektrum/15/orta-dogu> için bir ileri mevzilenme noktası olması gerekse çevresinde oluşan uluslararası tehditlere karşı çevreleme yayı konumunda olması hasebiyle barındırdığı hidrokarbon <tasam.org/tr-TR/Icerik/53530/deniz_alanlarinin_sinirlandirilmasi_hu kuku_ve_dogu_akdeniz> kaynakları ile birlikte cazibesi artırmıştır. Bu sebeple son 15 sene içerisinde keşfedilen Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> doğal gaz kaynaklarının çıkarılması, işlenmesi ve aktarılmasını kapsayan senaryolar hem bölge ülkelerinin hem de küresel aktörler ile uluslararası şirketlerin gelecek planlarını doğrudan etkilemiştir. Ancak kıyıdaş ülkeler arasında ve özellikle Kıbrıs adası özelinde, kıta sahanlığı ile münhasır ekonomik bölge <tasam.org/tr-TR/Icerik/51442/kontrollu_bunalim_yonetimi_suriye_ve_d ogu_akdeniz> gibi deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında uyuşmazlıkların hâlihazırda devam etmesi ve artan enerji <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=347> talebi ile bu anlaşmazlıkların hukuki alana yansımaları bölgenin geleceğini daha da karmaşıklaştırmaktadır. Bu çerçevede, AB tarafından desteklenen Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=335> Boru Hattı (DABH-East Med) projesi, İsrail-Yunanistan-GKRY üçlü görüşmeleriyle giderek somutlaşmış; Türkiye/KKTC-Yunanistan/GKRY tarafları arasında yaşanan anlaşmazlık, bölgenin geleceği için en önemli sorun olarak tanımlanmıştır. Bu çalışmada; Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=335> güvenlik <istanbulguvenlikkonferansi.org/index.php/tr/> doktrini, özellikle enerji <tasam.org/tr-TR/Spektrum/11/enerji> anlayışı ve ülke politikalarının algı ve kapsam boyutlarıyla incelenmiş, yeni keşfedilen enerji <tasam.org/tr-TR/Spektrum/11/enerji> kaynaklarının Türkiye-Yunanistan-GKRY arasındaki ilişkilere nasıl tesir edeceğine değinilmiş ve sonuçta yakın vadede bölge jeopolitiğinin değişeceği vurgulanarak mezkûr ülkelerin tarihin neresinde kalabileceğine dair öngörülerde bulunulmuştur.
Giriş
Devletler kurulmadan var olan güvenlik <millisavunmaveguvenlik.org/index.php/tr/> tanımı ulus <tasam.org/tr-TR/Icerik/52507/deniz_guvenligi_ve_okyanuslar_icin_dog u_akdeniz_anahtari_acilis_konusmasi> devletlerin kurulmasıyla daha büyük önem arz etmeye başlamıştır. Güvenlik <tasam.org/tr-TR/Etkinlik/15178/6_istanbul_guvenlik_konferansi_2020> devletlerin ortaya çıktığı zamandan beri tek bir kalıp halinde anlaşılıp yorumlanmamış, farklı teoriler, okullar tarafından muhtelif çerçevelerden incelenerek çeşitli formlarda ifade edilmiştir. Örneğin, realist kurama göre, devletin var olması güvenliği için savaşlar çıkabilmekte ve bu devletin bekası için zaruri ihtiyaç olmaktadır. Buna karşın inşacılara göre güvenlik devlet merkezli düşünülmemelidir.
Soğuk Savaş <tasam.org/tr-TR/Icerik/55669/insani_guvenlik_dokrini_avrupada_ve_tu rkiyede_> dönemin sonlanmasıyla güvenlik <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=192> kavramı daha geniş kapsamda kullanılmaya başlamıştır. Güvenliğin türevlerinden birisi olan ve uluslararası ilişkilerde çok önemli yere sahip enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> güvenliği petrol krizinden sonra literatüre dâhil edilmiştir. Enerji güvenliği enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> nin sürdürülebilmesi, enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> arzının devamlı ve kesintisiz halde gerçekleştirilmesi gibi önemli noktaları kendinde ihtiva etmektedir. İlaveten enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> nin kesintisiz ve sorunsuz aktarılması için enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> kaynaklarının taşımacılık meselesi en mühim noktalardan biridir. Bu kapsamda özellikle doğalgazın aktarılmasında boru hatları veya LNG santrallerinin doğru rotası enerji <enerjisuvegida.org/index.php/tr/> güvenliğinde dikkat edilmesi gereken en önemli hususlardan biridir.
Son dönem yapılan araştırmalara göre Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> ‘in bazı büyük gaz yataklarına sahip olabileceği ihtimali giderek kuvvetlenmektedir. Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> ‘deki önemli ama dünya doğalgaz <tasam.org/tr-TR/Icerik/50241/abnin_turkiye_hayalleri> rezervinin yalnızca %3,7’lik kısmına sahip olmasıyla kısıtlı hidrokarbon <tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu> yatakları, bölgenin stratejik <tasam.org/tr-TR/Spektrum/104/brains-turkiye-stratejik-hizmetler-pro grami> önemini artırmakla birlikte transit enerji <tasam.org/tr-TR/Icerik/53631/enerji_guvenligi_ve_ulusal_guvenlik_il iskisi> taşımacılığını bir gerek olarak öne çıkarmakta ve kıyıdaş ülkeler arasındaki ilişkilerin doğasını da değiştirmektedir. Bölgesel denklemin yeniden kurulduğu günümüzde, Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> ‘in istikrarsız konumu enerji <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=197> güvenliği açısından çok daha önemli hale gelmiş ve aktörlerin gelişen süreçte konumlarını tekrar değerlendirmeleri gerekmiştir.
Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=335> gazı, Avrupa <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=204> ‘nın enerji <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=347> ihtiyacının çeşitlendirilmesi noktasında bir etken teşkil etmektedir. Tek çözüm olmamakla beraber başka seçenekler ile birlikte değerlendirildiğinde olağanüstü derecede faydalı olabilecektir. Rusya ve Norveç’e bağımlı olan AB’nin, Norveç’in sahip olduğu doğalgaz <tasam.org/tr-TR/Icerik/541/rusya_dogalgazda_opec_benzeri_bir_kartel _kurmayi_basarabilecek_mi> miktarının dramatik bir şekilde azaldığı düşünüldüğünde, Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=335> gazına tamamlayıcı kaynak olarak bakacağı bir gerçektir.
Son yıllarda devam eden Yunanistan-GKRY-İsrail-Mısır görüşmelerinin ana gündem maddesini özellikle bu dört ülkeyi birbirine bağlayan “Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> Doğalgaz <tasam.org/tr-TR/Icerik/50241/abnin_turkiye_hayalleri> Boru Hattı3″ (DABH) oluşturmuş ve bu çalışmada da söz konusu proje kapsamındaki Yunanistan’ın tutumu değerlendirilmiştir. Bu proje ile ilgili olarak; boru hattının hangi ülke tarafından besleneceği, çıkarılan gazın maliyeti, hangi ülke-uluslararası kuruluş-şirket-bankaların destek sağlayacağı, potansiyel müşterilerin kimler olduğu ve gazın son satış fiyatının ne kadar kârlı olacağı sorularının cevapları aynı zamanda önümüzdeki dönemde Doğu Akdeniz <yayinlar.tasam.org/index.php?route=product/category&path=246> stratejilerinin temel taşları olacaktır.
Amerikan Exxonmobil, Fransız Total, İngiliz BP, İtalyan ENI, Hollandalı Shell ve Katarlı QP gibi enerji <tasam.org/tr-TR/Spektrum/11/enerji> devlerinin bölgede faaliyet göstermeleri, bölgenin konumunun stratejik <tasam.org/tr-TR/Spektrum/104/brains-turkiye-stratejik-hizmetler-pro grami> seviyeye çıkmasının tesadüf eseri olmadığını göstermektedir. Öte yandan analizlerin, araştırmaların farklı boyutları olan bir meseledir. Bu noktada da farklı seçenekler bulunmaktadır ve doğalgaz <tasam.org/tr-TR/Icerik/541/rusya_dogalgazda_opec_benzeri_bir_kartel _kurmayi_basarabilecek_mi> miktarı bölge ülkeleri ve şirketlerin ümit ettiği kadar yüksek oranda ise birden fazla seçenek eyleme dönüştürülebilir. Bununla birlikte; Doğu Akdeniz <tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu> ‘de keşfedilen hidrokarbon <tasam.org/tr-TR/Icerik/53530/deniz_alanlarinin_sinirlandirilmasi_hu kuku_ve_dogu_akdeniz> rezervleri ilgili devletler arasında uyuşmazlıkların derinleşmesine yol açmış, bu sorunların hukuki alana yansımaları, bölgede yeni deniz yetki alanları (kıta sahanlığı, münhasır ekonomik bölge <tasam.org/tr-TR/Icerik/51442/kontrollu_bunalim_yonetimi_suriye_ve_d ogu_akdeniz> (MEB)) sınırlandırması uyuşmazlıklarını ortaya çıkarmıştır.
Yunanistan ve GKRY isteklerine ulaşmak için başta Rodos, Meis ve Kıbrıs olmak üzere adaların coğrafi konumlarını ve deniz yetki alanları sınırlandırmasındaki ortay hatlar metodunu suiistimal ederek, Anadolu ile bu adalar arasındaki ortay hatları, sırasıyla Türkiye-Yunanistan ve Türkiye-Kıbrıs deniz yetki alanları sınırı hâline dönüştürmeye çalışmaktadır. Yunanistan ayrıca; Girit, Kaşot, Kerpe, Rodos ve Meis adalarının kıyılarını sınırlandırmada kullanılacak ilgili kıyılar kabul ederek, ortay hat prensibi temelinde Mısır <tasam.org/tr-TR/Icerik/51442/kontrollu_bunalim_yonetimi_suriye_ve_d ogu_akdeniz> , GKRY4, Lübnan ve Libya <tasam.org/tr-TR/Icerik/51442/kontrollu_bunalim_yonetimi_suriye_ve_d ogu_akdeniz> ile sınırlandırma antlaşmaları yapmış/yapma çabasına girmiş,5 Ada’nın kıta sahanlığında hidrokarbon <tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu> araştırılması ve çıkarılması için ruhsatlar vermiş, söz konusu ruhsat sahaları için ihaleler açmış ve sondaj girişimlerinde bulunmuştur. Bu bağlamda, Türkiye <tsv2023.org/> açısından bakıldığında Doğu Akdeniz <tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu> deniz yetki alanları uyuşmazlığının ikiye ayrıldığı görülmektedir. (Tamçelik ve Kurt, 2015, ss. 445-449)
TASAM <e-satis.tasam.org/> Yayınlarının “Yeni Deniz Güvenliği <tasam.org/tr-TR/Icerik/52507/deniz_guvenligi_ve_okyanuslar_icin_dog u_akdeniz_anahtari_acilis_konusmasi> Ekosistemi ve Doğu <tasam.org/tr-TR/Icerik/53563/dogu_akdeniz_enerji_guvenligi_ekseni_y unanistan-gkrynin_muhtemel_politikalarinin_analizi_ve_turkiyenin_tutumu> Akdeniz” isimli kitabından alınmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir