Hatice ÇELİK
: Korona Virüsünden Çin Dış Politikasına


31 Ocak 2020


2019 yılı Çin
Halk Cumhuriyeti (ÇHC) için gerek ticaret savaşı gerek Hong Kong olayları
nedeniyle çok kolay geçmemişti. Fakat yılın sonuna doğru ortaya çıkan bir başka
sorun 2020 yılının da ÇHC için kolay geçmeyeceğini göstermekte. Aralık ayının
ortalarında ÇHC’nin Wuhan kentinde ortaya çıkan Korona virüsü başta ÇHC’nin pek
çok bölgesi olmak üzere dünyada da onlarca ülkeye yayılmış durumda. Son
verilere göre ölü sayısının 213 olduğu, virüsün tespit edildiği kişi sayısının
ise farklı kaynaklara göre 6000 ile 9000 arasında değişiklik gösterdiği iddia
edilmektedir. Virüsün nasıl ortaya çıktığı, nasıl yayıldığı ve mücadele
yöntemlerinden ziyade bu yazıda Korona virüsünün yol açtığı tablonun
uluslarararası ilişkiler açısından ne ifade edebileceği analiz edilmeye
çalışılacaktır. 


Virüs ortaya
çıktığı andan itibaren kararlı bir mücadele örneği ve çabası gösteren ÇHC’nin
hakkını teslim etmek gerekir. Hızla yapımına başlanılan hastaneler
tamamlanmışken/tamamlanmaya devam edilirken virüs Doğu Asya ülkeleri Güney
Kore, Japonya ve Tayvan’a yayılmış, coğrafi olarak epey uzak olmalarına rağmen
son olarak İtalya’da bile bir vaka olduğu açıklanmıştır. 


Koronanın
ekonomik etkileri üzerine yorum yapabileceğimiz pek çok bilgi bulunmaktadır.
Asya borsalarındaki düşüşler, birçok ülkenin Çin’e olan uçuşlarını geçici süre
ile durdurması, Çinli turistlerin kabulune ilişkin sınırlamalar, vize
kısıtlamaları, hatta bulaşıcı etkisinden duyulan endişe ile internet üzerinden
yapılan alışverişlerin bile azaltılması söz konusu. Bu hal bizzat ÇHC için
ekonomik olarak ciddi kayıplar anlamına gelirken ve yeterince can sıkıcı iken
meselenin politik yönü de azımsanmayacak derecede önem arz etmektedir. Bu da
gerek Çin iç politikası gerek Çin dış politikasının temel meselelerinden biri
olan Tayvan üzerinedir. 


1949 yılından
bu yana ÇHC “tek Çin prensibi” ilkesini kendine ilke edinmiş bir ülkedir. 1912
yılında bugünkü ÇHC topraklarında kurulan Çin Cumhuriyeti, daha sonra yaşanan
iç savaş sırasında milliyetçi cephenin komünistlere savaşı kaybetmesinin
ardından Tayvan adasına çekilen Çan Kay Şek liderliğindeki yönetim burada
devletin varlığına devam etmiştir. Bir başka ifade ile 1949 yılından itibaren
kendine Çin Halk Cumhuriyeti diyen bir anakara Çin ve kendine Çin Cumhuriyeti
diyen bir Tayvan (Çin) devleti ortaya çıkmış bulunuyordu. O tarihten itibaren
de iki Çin’in temel amacı da kendini asıl Çin olarak ulusararası sisteme kabul
ettirebilmek oldu. Tayvan bunu 1971 yılına dek büyük ölçüde başarabilmişken,
1971 yılı itibariyle ÇHC, Birleşmiş Milletler nezdinde kabul edilmiş, aynı
zamanda BM Güvenlik Konseyi kalıcı üyesi olmuştur. ÇHC, 1949’dan bu yana
diplomatik ilişkiler kurmaya çalıştığı ülkelerle sadece kendilerini tanıma ve
Tayvan’ı tanımama şartını vazgeçilmez olarak uygulamaya çalışmaktadır. Bu
yüzden de Tayvan uluslararası pek çok örgütün üyesi değildir ve ÇHC’nin karşı
çıkması neticesinde de üye olamamaktadır. Uluslararası örgütlerin etkinliği ve
yetkinliği ayrı bir tartışma konusu olabilicek iken yine de gerek sembolik
gerek psikolojik gerekse uluslararası tanınmanın yolunu açabilecek olması
itibariyle uluslararası örgütlere üyelik önemli bir husustur. Tayvan bugün
başta Birleşmiş Milletler olmak üzere Dünya Sağlık Örgütü gibi öenmli bir
örgütün de üyesi değildir. Defalarca çabalamalarına rağmen ÇHC bu üyeliği
engellemektedir. Tayvan vatandışı olan ve Hubei bölgesinde ikamet eden 4000
kişiden bölgede kalan 400 kişinin (3500 civarında kişinin Tayvan’a dönebildiği
söylenmektedir) tahliye edilmesi gündemde iken ÇHC, Tayvan’ın vatandaşlarını
bölgeden çıkarma teklifine henüz bir yanıt vermemekte, sessizliğini
korumaktadır. 


Ancak korona
virüsünün dünya çapında yarattığı panik uluslararası ilişkiler alanına da
yansımakta. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan üst düzey bir diplomatın Tayvan’ın
Dünya Sağlık Örgütü’ne alınması yönünde desteklerini açıklamasıyla başlayan
süreç diğer ülkelerden de destek görmektedir. ABD’nin ardından, Kanada
Başbakanı Trudeau, 28 Ocak 2019’da yaptığı konuşmada Tayvan’ın Dünya Sağlık
Örgütü’ne gözlemci olarak kabul edilmesini desteklediklerini ifade etti.
Trudeau açıklamasında çok taraflılığı önemsediklerini, sağlık ile ilgili
böylesi krizlerde ülkeler arasında işbirliği olması gerektiğini de
vurguladı. 


Tayvan’a bir
diğer destek de komşusu Japonya’dan geldi. Japonya Başbakanı Abe de 28 Ocak’ta
Japon meclisinde yaptığı açıklamada: “Tayvan’ın Dünya Sağlık Örgütü’ne
katılması gereklidir. Böylesi salgın hastalık durumlarında ve halk sağlığı söz
konusu olduğunda siyasi duruşlar görmezden gelinmelidir” demiştir. Aksi
takdirde tüm bölgenin sağlığının sürdürülebilmesi ve salgının engellenmesi çok
zor bir hal alacaktır diye de eklemiştir. 


Bir başka
destek de Avrupa Birliği’nden gelmiştir. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik
Politikası Sözcüsü Virginie Battu-Henriksson 30 Ocak’ta yaptığı açıklamada
mevcut sıradışı koşullar değerlendirildiğinde Tayvan’ın önemli teknolojik ve
deneyime sahip olduğu bir konuda çözüme ve Dünya Sağlık Örgütü’ne dahil
edilmesinin gerekli olduğunu söylemiştir.


Bu destek
mesajlarına Tayvan elbette kayıtsız kalmamıştır. 30 Ocak’ta Tayvan Dışişleri
Bakanlığı yaptıpı açıklama ile Kanada ve Japonya Başbakanlarına teşekkürlerini
ifade etmiştir. 


Yetmiş yıldır
“tek Çin prensibi”ni benimseyen ÇHC, 2020 yılının ilk günlerinde yaşadığı
Korona virüsü salgını nedeniyle yeterince zor durumdayken bu mesele bir de
Tayvan’ın durumunu daha görünür ve konuşulur kıldı. Tayvan’ın Dünya Sağlık
Örgütü’ne kabul edilmesi yönünde gelen destek açıklamaları işe yarar mı
bilinmez ancak bu durumun Tayvan’ın uluslararası statüsünün 2020 yılında sık
sık konuşulacağının önünü açacağını söylemek mümkündür. Ve elbette ki bu durum
ÇHC için yeterince keyifsiz olan Korona virüsünün ekonomik etkilerinin üzerine
bir de siyasal bir alan açmış olacak. Bunun da günün birinde mutlaka Tayvan’ın
anakara Çin’e bağlanacağını düşünen, arzulayan ve bunu açıkça ifade eden ÇHC
için kolay kabul edilebilir bir süreç olamayacağı aşikardır. 


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet