İslam’da
Tasavvuf inancı Hz. Muhammed (s.a.v)’in Kur’an ışığında İslam dinini yayması
ile başlamıştır. İslam medeniyetinde tasavvuf inancı Allah’ın dinine uygun bir
hayat sürebilmek için günahlardan tevbe ederek Allah’a sığınmak, ihlasla devam
etmek ve hakiki bir takvaya ulaşmak amacı güdülür.1


İslam
tarihinde tasavvufi mistisizmi sürdüren çeşitli kurumsal yapılar ortaya
çıkmıştır. Bu yapılar İslam dininin yeni coğrafyalara yayılmasını
kolaylaştırmış ve kalıcı hale gelmesinde etkili olmuştur. Tasavvufun
kurumsallaştığı yapılar olarak bilinen Tarikatlar zaman içerisinde çok büyük
önem kazanmıştır.  


Tasavvufi
hayat, Abbasiler döneminde oluşmasını, Selçuklu yıllarında kurumsallaşmasını,
Osmanlı Hanedanı döneminde ise yayılmasını gerçekleşmiştir.2


Asıl
konumuz olan Halvetilik/Halvetiyye tarikatına gelecek olursak tarikat, 14.
yüzyılda Azerbaycan ve İran coğrafyasında ortaya çıkmıştır. Halvetiyye
tarikatının temeli Harezm’de Ahi Muhammed tarafından atılmış ve kurucusu ise
Ahi Muhammed’in yeğeni ve halifesi olan Ebu Abdullah Siraceddin Ömer Ekmeleddin
Lahci Halveti’dir 3 (kısaca Ömer-ül Halveti olarak
bilinir).4 Doğum tarihi net olarak bilinemeyen Şeyhin ölüm
tarihi 1397-98 olarak düşünülmektedir. Halvet sıfatı ise dervişin veya müridlerin
dar bir mekana, hücreye veya bir alana çekilip orada ibadet, murakabe, zikir,
fikirle meşgul olmasına verilen isimdir. Tekkedeki halvethanelere çilehane
denildiği bilinmektedir. Ömer-ül Halveti hazretlerinin 40 sene üst üste bir
ağaç kovuğunda Halvet çıkardığı, halvethanesinden çıkıp dervişleriyle buluşmaya
giderken ise halvet ağacının da arkasında yürüdüğü ve acıklı sesler çıkardığı
anlatılan menkıbelerdendir.5 Halvetilik tarikatını bir diğer
önemli ismi de tarikatı sistemleştirip geliştiren Pir Seyyid Yahya Şirvani’dir.6


13.
yüzyılla beraber Balkanların Türkler tarafından peyderpey fethedilmesi ve bu
topraklara Müslüman Türk ahalinin iskan edilmesiyle birlikte Müslüman nüfus
artık gözle görünür bir biçimde artmıştır, Horosan Erenleri diye tabir edilen
Hoca Ahmet Yesevi dervişleri, Anadolu’ya ve Balkanlara gelerek bu topraklarda
manevi öncüler olmuş kurdukları kurumlarla insanların gönlünü kazanmıştır. Bu
dervişlerin bazıları doğrudan fetih hareketlerine katılıp gaza ederken diğer
dervişler de gittikleri topraklarda tekke ve zaviyeler kurmuşlar bölgenin
sosyal, kültürel ve dini hayatı üzerinde doğrudan etkili olmuşlardır.7
İslam dininin yayılmasına gayret sarf eden dervişler, Nasreddin Hoca Efendi’nin
deyimiyle göle maya çalmıştır. O maya tutmuş büyük bir İslam medeniyeti bu
topraklarda yeşermiştir. Arnavutlar, Boşnaklar, Pomaklar gibi milletler İslam’ı
kabul etmiştir.


Bu
nedenlerle Balkanlara gerçekleştirilen fetihlerin sadece Türk ordularının
yetenekli ve güçlü olmalarıyla açıklanamaz. Fetihlerin gerçekleşmesi ve Osmanlı
idaresinin uzun soluklu bir idare kurmasının arka planında yatan gerçeklik
Türkistan’dan Anadolu’ya oradan da Balkanlar’a gelmiş olan tasavvuf, tarikat
ehlileridir. İrşad ve tebliğ faaliyetleri yürüten Erenler bölgenin
İslamlaşmasında ve Türkleşmesinde en büyük altyapıyı ve maneviyatı
hazırlamıştır.


Kosova,
Makedonya ve Arnavutluk başta olmak üzere Rumeli Müslümanlarının gönlüne zühur
eden tarikatların başında gelen Halvetilik bu topraklarda Ömer-ül Halveti’nin
müridleri ve halifeleriyle yayılmış ve güçlü bir dini kurum haline gelmiştir.
Kosova’ya Halvetilik, tarikatın Ahmediyye Şubesi’nin Ramazaniyye kolu
vasıtasıyla sirayet etmiştir.8


Geçmişe
bakıldığında Balkanlar’da en çok tekke ve zaviyeye sahip olan Halvetilik’in
bugün maalesef tekke ve zaviye sayısının muazzam bir şekilde azaldığı
görülmektedir.9 Bunun en önemli sebebi ise Osmanlı idaresinin
getirdiği istikrar ve barış ortamının zayıflayarak yıkılması, din savaşlarının
bölgede büyük acılara sebep olması görülebilir. Ancak Kosova gibi Müslüman
nüfusun hakim olduğu bölgelerde yıkım ve savaşlara rağmen bu kültür korunmaya
çalışılmıştır.


Halveti
Ramazaniyye’nin Kosova’daki merkezi, Prizren şehrindeki Bistrica nehrinin
yanında bulunan tekkedir. Şeyh Pir Osman Baba (ö. 1164/1747) tarafından 1712
yılında kurulmuştur. Şeyh Osman Baba’nın kurmuş olduğu bu tekke Arnavut
bölgelerinde kurulan tekkelerin ilkidir ve merkezi konumuna oturmuştur.10


Prizren
Saraçhane Halveti Tekkesine Şeyh Osman Baba’dan sonra Şeyhin oğullarından olan
şu isimler Şeyhlik makamına oturmuşlardır: Şeyh Ahmed b. Şeyh Osman (ö.
18.yüzyılın ikinci yarısı), Şeyh Sinan b. Şeyh Osman (1808-09), Şeyh Hüseyin b.
Şeyh Sinan (ö. 1803-04), Şeyh Cemaluddin, Şeyh Sihabuddin, Şeyh Alaüddin
(ö.1918), Şeyh Hüseyin (ö.1926), Şeyh Hasan (ö. 1955),11 Şeyh Necati
(ö. 2001) tekkenin şeyhlik makamında bugün Şeyh Necati’nin oğlu Şeyh Abidin
Oturmaktadır.12


Kosova’nın
diğer önemli tekkelerden birisi de Rahovça kasabasına Şeyh Süleyman Efendi
tarafından kurulan 1732 yılında Halveti tekkesidir. Rahovça kasabasının en
büyük ve en eski tekkesi olma özelliğine sahip olmakla birlikte zengin el
yazmaları barındıran bir kütüphaneye sahiptir. Bu eşsiz kıymetlere sahip olan
tekke devlet koruması altına alınmıştır. Şeyh Süleyman Efendi de Şeyh Osman
Baba’dan icazet alarak bu makama sahip olmuştur. Alışılmış bir halveti tekkesinin
bütün özelliklerini içinde barındıran bu tekke büyük bir semahaneye, halvet
odalarına ve kahve ocağına sahiptir.13


Kosova’nın
diğer Halveti tekkeleri şu şekildedir:14


Kosova
Kameniçesi köylerinden Topanica’da 1754 yılında Şeyh Zeynelabidin, bir tekke
açmıştır. Rakovça köyünde de Şeyh Begzad bir tekke açmıştır, bu tekkenin II.
Dünya Savaşı’nda yıkıldığı bilinmektedir.


İpek
şehrinde ise Şeyh Süleyman tarafından 1893 yılında bir Halveti tekkesi
kurulmuştur. Pir Osman Baba’nın halifelerinden Şeyh İbrahim’de Damyan’da bir
halveti tekkesi kurmuştur.


Mitroviça
şehrinde bugün hala faal olduğu bilinen Halveti tekkesini 19.yy de Şeyh
Muhammed açmıştır. Bir Halveti tekkesi de Yakovalı Şeyh Halid tarafından Deçan
kasabası yakınlarındaki Nevrokoz köyünde açılmıştır.


Prizren
yakınlarında Lukinje köyündeki Halveti tekkesini de Şeyh Bekir açmıştır. Şeyh
Osman tarafından Yumnik’de de bir tekke kurulmuştur.


Kosova’da
Halvetilik’in Ahmediye Kolunun Sinaniye şubesine ait bir tekke de Prizren’de
17.yüzyılın başlarında Horosanlı Kutub Şeyh Musa tarafından açılmış ve 19.
Yüzyılın sonlarına kadar faaliyetlerini sürdürmüştür. Yine Prizren’de Sinaniye
şubesine ait bir tekkede Şeyh Ali Recep Koro tarafından 1768 yılında inşa
edilmiştir.15


Kosova’nın
Halveti tekkeleri bu şekildedir. Bu tekkelerden işler halde olanların bugün
dahi Kosova toplumu üzerinde hakim bir gücü vardır, manevi öncüler olarak
bilinen bu kimseler halk arasında yeri geldiğinde bir kamu gücü, yeri
geldiğinde ise bir sosyal vakıf gibi hareket edebilmektedir. Bu ilgi çekici
özellikleri sebebiyle ünlü Alman düşünür ve sosyolog Max Weber’de derviş/tekke
kültürünü incelemiştir.


Halvetiyye
sosyal, dini ve kültürel hayatta olduğu gibi siyasal alanda da kendini
göstermiştir. Öyle ki II. Bayezid’ı Cem Sultan’a karşı destekleyen Halvetiyye,
Bayezid’in saltanatında saraydan büyük yardım görmüş, zengin vakıf ve tekkeler
kurmuştur. Yine bu dönemde Osmanlı Sultanlarının ve yüksek dereceli idarecilerinin
mensup olduğu gözde tarikatlar arasında olmuştur. Sultan ve saray eşrafından
bir çok kimse bu tarikatlara bağlanmıştır.16 Halvetilik, bir dönem
için tarihi doğrudan yönlendirmiş, kolonizatör dini, kültürel ve siyasal bir
güç olmuştur.


Balkan
Araştırmaları Merkezi Stajyeri


Cihan ÖZKAN


1.      Dilaver
Selvi, Kaynaklarıyla Tasavvuf 2, Semerkand Yayıncılık, İstanbul 2002, s. 20


2.      Tuna, T.
(2003). Halvetiyye Tarikatının Balkanlara Yayılması ve Günümüzde Halveti
Tekkeleri. O. Söyelmez, A.İçli (Haz.). “Kafkasya’dan Anadolu’ya Kültür
Köprülerimiz” Uluslararası Seyyid Yahya Şirvani ve HalvetilikSempozyumu: 21 –
22 Kasım 2013 Eskişehir, 24 – 26 Kasım 2013 Bakü – Eskişehir:
Bildiriler(s.369-382).Eskişehir: Eskişehir Valiliği


3.      Tuna,
A.g.e., s. 370


4.      Bu
yazıda, Ömer-ül Halveti şeklindeki hali ile kullanılmıştır.


5.      Tuna,
A.g.e., s. 371


6.     Tuna, A.g.e.,
s. 371


7.     İdris Türk,
“Kosova ve Makedonya’da Halvetilik,” İnternational Journal of Science Culture
and Sport (IntJSCS)Dergisi, sy.11 (2015), s. 431


8.     Türk, a.g.e.,
s. 432


9.     Nedim Bakırcı,
Hüseyin Kürşat Türkan, “Tekke ve Zaviyelerin Balkanlar’daki Rolü ve Önemi,”
Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi (TÜRÜK), y.1, sy.1
(2013), s. 152


10.Türk, a.g.e., s. 433


11.Türk, a.g.e., s.433


12.Eyüp Salih, “Balkanlarda Halvetiyye ve Halveti Tekkeleri,” http://www.balturk.org.tr/balkanlarda-halvetiyye-ve-halveti-
tekkeleri
/, e.t. 21.05.2016


13.Türk, a.g.e., s. 433


14.Nedim Bakırcı, Hüseyin Kürşat Türkan, “Tekke ve Zaviyelerin
Balkanlar’daki Rolü ve Önemi,” Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları
Dergisi (TÜRÜK), y.1, sy.1 (2013), s.153-154


15.Eyüp Salih, “Balkanlarda Halvetiyye ve Halveti Tekkeleri,” http://www.balturk.org.tr/balkanlarda-halvetiyye-ve-halveti-
tekkeleri/, e.t. 21.05.2016


16.Halil İnalcık , “Osmanlı Tarihinde İslamiyet ve Devlet,” İş
Bankası Yayınları, İstanbul 2016, s. 115.


Kaynakça


·        
İnalcık, H. (2016). Osmanlı
Tarihinde İslamiyet ve  Devlet. İstanbul: İş Bankası Yayınları.


·        
Selvi, D. (2002). Kaynaklarıyla
Tasavvuf 2. İstanbul: Semerkand Yayıncılık


·        
Tuna, T. (2003). Halvetiyye
Tarikatının Balkanlara Yayılması ve Günümüzde Halveti Tekkeleri. O. Söyelmez,
A.  İçli (Haz.).  “Kafkasya’dan Anadolu’ya Kültür Köprülerimiz”
Uluslararası Seyyid Yahya Şirvani ve Halvetilik Sempozyumu: 21 – 22 Kasım 2013
Eskişehir, 24 – 26 Kasım 2013 Bakü – Eskişehir: Bildiriler(s.369-382).
Eskişehir: Eskişehir Valiliği


·        
Bakırcı, N. ve Kürşat Türkan, H.
(2013). Tekke ve Zaviyelerin Balkanlarda Rolü ve Önemi. Dil, Edebiyet ve
 Halkbilimi Araştırmaları Dergisi (TÜRÜK), 1, 145-160.


·        
Türk, İ. (2015). Kosova ve
Makedonya’da Halvetilik. İnternational Journal of Science Culture and Sport
(IntJSCS), 11, 429-441.


·        
Bal-Türk. Balkanlarda Halvetiyye ve
Halveti Tekkeleri. http://www.balturk.org.tr/balkanlarda-halvetiyye-ve-halveti-tekkeleri/
adresinden erişildi. (E.T: 20.06.16)



Halvetilik,
Halvetiliğin Balkanlara Etkisi ve Kosova Halveti Tekkesi Tarihi ve Günümüz
Üzerine
yazısı ilk önce TUİÇ Akademi
üzerinde ortaya çıktı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet