Hasan Ebu Talib /// Çin 5 e bölünmeli : Çin ve dünya liderliği


20
Mayıs 2020


Yeni tip koronavirüsün (Covid-19) dünyayı
etkisi altına almasından bu yana bütün gözler, özellikle de büyük ülkelerin
ekonomik ve teknolojik olarak bu salgınla nasıl yüzleştiklerine ve ne derece
başarılı ya da başarısız olduklarına odaklandı.


Genel ve küresel tartışmalara aynı zamanda
salgından sonra dünyaya kimin liderlik edeceği ve uluslararası ilişkilerin
beklenen şeklinin nasıl olacağı soruları kendini dayattı.


Bu tartışmaların merkezinde, ABD’nin
salgınla mücadelede başarısız olması nedeniyle küresel liderlik rolünün ortadan
kalkmasının ardından Çin’in rolü üstlenmesi gibi bir ihtimal gündeme geldi. Bu
yöndeki beklentiler için -özellikle salgının krizinin henüz sona ermemiş olduğu
göz önünde bulundurulduğunda- henüz çok erken.


Çin başta olmak üzere ilk dalgayı kısmen
kontrol edebilen devletler sonbaharda daha şiddetli bir dalgayla karşı karşıya
kalabilirler. Halihazırda salgınla mücadeledeki istatistikler göz önünde
bulundurularak Çin’in küresel anlamda liderlik rolünün güçleneceği yahut
uluslararası düzenin tepesine yerleşerek ABD’nin yerini alacağı yönündeki
varsayım, büyük ölçüde tartışmalı bir varsayımdır. Bunun için daha kapsamlı
veriler ve gözlemler gerekiyor.


Bu varsayımın öngörülebilir bir zaman
aralığında geçerlilik şansını zayıflatan bir dizi faktör var. Bunlar arasından
en önemlisi ise küresel liderlik rolünün, politik ve değer sisteminin yapısında
yer alan çeşitli değişkenlerden dolayı herhangi bir tarafa verilen tarihsel bir
bağış olmayışıdır. Tüm yükümlülükleriyle birlikte oynanması gereken roller ve
üstlenilmesi gereken girişimlerle dünyaya liderlik etme fikri, Çin’in değil
ABD’nin elinde bulundurabileceği bir şeydir. Aynı zamanda yönetim modeli,
bununla irtibatlı bir değer sistemi, vatandaşa herhangi bir baskı altına
kalmaksızın gerçek bir fırsat sunulması ve sanat, kültür ve dil alanlarındaki
esnek kapasiteler Çin’in çıkarına değildir.


Çin’in korona salgını ile mücadeledeki
görece başarısının ve sosyal ve teknik kontroller altında ülkedeki yaşamın
normale dönmesinin yanı sıra Pekin’in Avrupa ülkelerine, Asya ve Afrika’daki
gelişmekte olan ülkelere yardımlarda bulunması, Çin’in uluslararası liderlik
konumuna yükseleceği anlamına gelmiyor.


Diğer tarafta bu yardımlar, Çin’in yoğun
Amerikan propagandası karşısındaki konumunu iyileştirmesine olumlu katkılarda
bulunabilir.


ABD Başkanı Trump ve bazı Avrupalı
siyasiler önderliğindeki yürütülen ilgili propaganda kapsamında, salgının
küresel planda yayılmasının yükü Çin’e yükleniyor ve etkilenen ülkelere
tazminat ödenmesiyle dengelenmesi gereken ahlaki bir sorumluluktan söz
ediliyor.


Olumlu bir imaj oluşturmak ile
uluslararası düzenin zirvesine ulaşma hedefi arasında büyük bir fark vardır.


Ülkeleri tıbbi yardımla destekleme girişimi,
şüphesiz olumlu bir adım olmakla birlikte Çin’in bağış veya hibeyle değil,
krediler yoluyla kalkınma yardımı sağlama konusundaki kaydını silmez. Bu,
çoğunluğunu kaynak bakımından yetersiz olan ülkelerin oluşturduğu borçlu
ülkeler için büyük bir yük oluşturuyor. Çin hibeleri ve bağışları ise sınırlı
bir yüzdeyi temsil etmektedir. Bu bağışlar da genellikle Çin ürünleri için
kısıtlama olmaksızın kapıların açılması karşılığında borcun bir kısmının veya
faizlerin kaldırılması şeklinde oluyor.


Çin’in gelişmekte olan ülkelere ekonomik
yardımının göreceli önemine rağmen bölgesel anlaşmazlıkları çözme girişimleri
pek de dikkate alınacak düzeyde değil. En iyi ihtimalle mevcut krizin takibi
için Çin tarafından bir temsilci atanır ve çoğu zaman kriz sürecine ilişkin
köklü bir değişiklik meydana gelmez. ABD’nin siyasi ve askeri faaliyetleri söz
konusu olduğunda durum farklıdır. Mutlaka olumlu olmasa da bu faaliyetlerin
bölgesel krizlerin seyri üzerinde ciddi etkileri oluyor.


Çin propagandası, ABD’yi birkaç yıl içinde
dünyanın ilk sırada gelen ekonomik gücü olma konumundan çıkarmanın bir yolu
olarak teknolojik ve endüstriyel üstünlüğüne odaklanıyor. Diğer taraftan iki
ülkenin gayri safi milli hasılası arasındaki fark 6 trilyon sınırındadır.
Çin’in on yıl veya daha kısa bir süre içinde bu arayı kapatabileceği
düşünülüyor. Ayrıca Çin, ABD devlet tahvillerine ve iki ülke arasındaki ticaret
dengesine yatırım yapıyor. Bu, ABD yaptırımları her ne kadar devam ediyor olsa
da Çin’in çıkarınadır. ABD ekonomisinin hacmindeki bir daralma, ülkeler
arasındaki ticaret hacmindeki olası düşüş nedeniyle Çin’in gayri safi millî
hasılasının gerilemesine yol açacaktır.


Bu, gelişmekte olan veya gelişmiş
ülkelerle ticaret yoluyla telafi edilmesi zor olan bir durumdur. ABD yönetimi,
iki ülke arasında açık bir çatışma olması durumunda Çin’in elinde bulunan
devlet tahvillerine el koyabilir veya ödemeleri erteleyebilir.


Koronavirüs krizinden alınacak derslerden
biri de sanayileşmiş ülkelerin yerel olarak üretilebileceklerini Çin’den ithal
etmeye odaklanmaları ve ülke içerisindeki bu endüstrileri kapatmalarıdır.


Büyük ABD’li ve Avrupalı şirketler Çin’in
hakim olduğu tedarik zincirlerini yeniden yapılandırmak için büyük bir çaba
sarf ediyorlar. Beş kıtada birden fazla ülkeye yerleşen şirketler, Çin endüstriyel
üretiminin hacmini diğer ülkeler lehine azaltmaya çalışıyorlar.


Bu durum, Çin’in önümüzdeki 10 yıl
içerisinde ekonomik olarak ilk sırada yer almasını zorlaştırıyor.


İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra inşa edilen
ve ABD’nin liderlik rolünün temel direkleri olan küresel kurumlar sistemine
hızlıca bir bakış, gerek rolleri gerekse de önemleri açısından bu kurumların
rollerini sürdüreceklerini teyit ediyor.


Buna karşılık Çin, Haziran 2001’de Şanghay
İşbirliği Örgütü gibi kurumlar kurdu veya kuruluşunda yer aldı. 50 milyar
dolarlık sermayesi ile Asya Altyapı Yatırım Bankası, hiçbir şekilde Dünya
Bankası veya Uluslararası Para Fonu (IMF) gibi kurumlarla karşı karşıya
gelemez. Bütün bunlar Çin’in dünyadaki liderliği için sağlam birer temel
olmaktan uzaktır.


Hasan
Ebu Talib


Şarkulavsat

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet