SON DAKİKA

16:21 - JİTEM DOSYASI /// VİDEO : TERÖRİSTLERİN GÖRMEKTEN BİLE KORKTUĞU EFSANE KOMUTANLAR – EŞREF BİTLİS VE EKİBİ

16:05 - HAVACILIK DOSYASI /// ERCAN CANER : En Ölümcül Helikopter Kayıpları

17:07 - JİTEM DOSYASI /// Sedat Peker’in iddiaları : JİTEM davalarında son durum ne ?????

17:13 - HAVACILIK DOSYASI /// VİDEO : ÜCRETSİZ DRONE EHLİYETİ NASIL ALINIR ????? DRONE LİSANS BAŞVURUSU – İHA-1 / İHA-0)

15:25 - HAVACILIK DOSYASI : Pilot Otorotasyon Eğitimi mi Yapıyordu ???

20:32 - HAVACILIK DOSYASI /// E. Hava Pilot Tümgeneral İrfan Sarp : Atatürk Havalimanı eski statüsüne yeniden kavuşturulmalıdır

17:00 - GLADYO DOSYASI /// FERHAT ÜNLÜ : NATO’nun gayrimeşru çocuğu : Gladyo

09:30 - GLADYO DOSYASI /// CEYHUN BOZKURT : GLADYO UNSURLARI ÜLKEMİZDE YENİDEN BİR DİZAYN PEŞİNDE !!

16:24 - HAVACILIK DOSYASI /// ERCAN CANER : Ölümcül Robinson R-44 Kazası

05:26 - HAVAYOLLARI DOSYASI /// VİDEO : Yolculara Asla Söylenmeyen 15 Uçuş Sırrı

15:19 - GLADYO DOSYASI /// FERHAT ÜNLÜ : Kasaturadan kuantum fiziğine Gladyo

15:43 - DENİZLERİMİZ DOSYASI : TARİHİN FIRTINALI SAYFALARINDAN * ERTUĞRUL FIRKATEYNİNİN TRAJİK YOLCULUĞU – (Bölüm I – II – III – IV)

22:30 - GLADYO DOSYASI /// Hikmet Çiçek : BİR GLADYO OPERASYONU KIZILDERE VE SAMANLIKTA SAKLANANLAR !!!

14:15 - KONTRGERİLLA DOSYASI : ÖZEL BÜRO İSTİHBARAT GRUBU “YEŞİL” KOD ADLI MAHMUTT YILDIRIM İLE İLGİLİ 40 YILLIK SIRRI AÇIKLIYOR

09:18 - DUYURU : ÖZEL BÜRO İSTİHBARAT GRUBU’NUN VERDİĞİ BİLGİLER İLE İSTANBUL’DA 2 UYUŞTURUCU ŞEBEKESİ ÇÖKERTİLDİ. İŞTE YAZIŞMALAR !!!!!

08:09 - TAZİYE MESAJI : Teröristler tarafından döşenen el yapımı patlayıcının patlaması sonucu UZM. ÇVŞ. YUNUS EMRE YALMAN adlı askerimiz Şehit oldu. 1 askerimiz yaralandı.

19:00 - TAZİYE MESAJI : Tunceli’de Eren- 7 Operasyonunda yaralanan Jandarma Uzman Çavuş Burak Tortumlu hastanede yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayarak şehit oldu.

18:22 - AK PARTİ DOSYASI /// MÜYESSER YILDIZ : Erdoğan’ın Abisi İsmail Kahraman’ın Başkenti Neresi ???

18:17 - GÜNDEM ANALİZİ /// MÜYESSER YILDIZ : 82’nci Vilayetimiz Kerkük “Bölücü Kebapçılardan” Daha Mı Önemsiz ???

Yurtsever ve Açık Bilgi Platformu | Özel Büro İstihbarat Grubu Özel Buro

ABAZA-ÇERKES-ÇEÇEN-KABARDEY-DAĞISTAN-GÜRCÜ

ÇERKES TOPLUMU DOSYASI /// Ekrem Hayri PEKER : Kırım Hanları ve Çerkesler

ABAZA-ÇERKES-ÇEÇEN-KABARDEY-DAĞISTAN-GÜRCÜ
Bu haber 24 Eylül 2020 - 9:32 'de eklendi.
Whatsapp Paylaş Telegram Paylaş


Ekrem Hayri PEKER : Kırım Hanları ve
Çerkesler


30 Mart
2018


Altınordu’nun
dağılma sürecinde Çerkesya bağımsızlığına kavuşmuştu. Kırım Hanlığı’nın kuruluş
döneminde Taman Yarımadası ve Kırım’a yakın bölgelerde yaşayan Çerkesler ister
istemez hanlığın etki alanına girdiler. 1380 yılında Altınordu Hanı Çerkes
Bek’tir. Adı Cenevizlerle yapılan bir antlaşmada adı geçer.  Bu hanın
hükümdarlığı kısa sürmüştür.


Kırım’ın Osmanlı
hâkimiyetine girmesi ve Fatih’in Kefe’yi almasından sonra (1475) Çerkes
kabileleri Osmanlı Devleti’ne bağlanmak istediler. Bu amaçla İstanbul’a heyet
gönderdiler. Ancak Fatih Sultan Mehmet’in 1481 yılında ölümünden sonra tahta
geçen oğlu II. Beyazıt, Çerkesya’yı Kırım Hanlığına bağladı.


Bu olayı Cevdet Paşa
Tarih-i Cevdet’te şöyle yazar, “…Rusların Kabarda’yı işgali bu tarafta yaşayan
kabileleri perişan etti. Onlar Devlet-i Aliyye’de sığınma ve himaye aramak
zorundaydılar. O sırada Besleney kabilelerinin reisi Kızıl Bek namına Hacı
İsmail, Timurkoy kabileleri Aslan Bek namına Hacı Muhammed adındaki kişiler
Bab-ı Âli’ye gelerek şu beyanda bulundular: ‘Kabarda ve diğer Çerkes kabileleri
Devlet-i Aliyye’nin kadim hizmetkârlarıdır. Onlar, Sultan Beyazit Veli zamanına
kadar daimi olarak savaş ve barış zamanlarında süvari adıyla hizmette
bulundular. Daha sonra Koca Hacı Giray Han, Beyazıt Han’dan adı geçen
kabilelerin kendi hizmetine verilmesi talebinde bulunduğunda, o da bu talebi
kabul etti ve o günden beri bu kabileler Kırım hanlarının hizmetindedirler.”


(Tarih-i Cevdet,
III/156-157, Osmanlı Döneminde Kırım Hanlığı, V.D. Simirnov, s,168)


Kırım’a yerleşmiş
Çerkeslerler hanlıkta önemli görevler aldılar.  Onun dışında Çerkesler
Kırım Tatarları için köle ve haraç kaynağı idiler. Taman Yarımadası’na yakın
Çerkes Jane Kabilesi en fazla saldırıya maruz kalan kabileydi. Hanların ilişki
kurduğu diğer kabile ise Besleneylerdi.


Kırım hanları
Çerkes kabileleriyle “atalık” ilişkilerinin yanı sıra siyasi ilişki kurdular.
Taht mücadelesini kaybeden veya hayatını tehlikede gören hanzadeler Çerkeslere
sığındılar.


Tarihi Peçevi’de
Kafkas dağları için Çerkes dağları ifadesini kullanır, “Deşt denilen bölgenin
Güney sınırlarında Astrahan Gölü ve Karadeniz yer alır. Eğer Çerkes dağları
olmasa bu iki deniz birbiriyle bitişirdi.”(a.g.e.s, 64)


Altınordu
Devletine son darbeyi Mengli Giray indirmiştir. Altınordu Devleti’ne karşı
Ruslarla ittifak yapan Mengli Giray, Altınordu hanları Seyyid Ahmet ve Şeyh
Ahmet’i bozguna uğratmış, 1502 yılında Altınordu başkenti Saray kentini yakıp
yıkarak bu devlete son vermiştir.


Kırım’daki Kefe
şehri şehzade sancağı haline getirildi. Önce Şehzade Mehmet, o ölünce Şehzade
Selim’in oğlu Süleyman sancak beyi oldu.


Rus kaynakları
1500’lü yılı nisan ayında Mengli Giray’ın adamlarıyla Kiev’deki Çerkeslerin
çarpıştığı yazılıdır. Kırım Hanlığı Çerkesya’ya giden yolu kontrol etmek için
bir hisar kurmuşlardır. Mengli Giray’ın Altınordu ile savaşırken ordusunda
Çerkesler de bulunuyordu.


Giray hanedanıyla
Çerkesler’in Besleney kabilesi arasınbir atalık ilişkisi bulunuyordu. Hazarfen
Hüseyin Efendi, “Telhisû’l Beyan fi Kavanin Âl-i Osman” adlı eserinde “…Taman
kazasında sakin olan Çerkes taifesinin ki nihayeti Jane Çerkesi’ne müntehidir.
Bunlarda ahkâm-ı şeriyye fi’l-cümle icra olunur. Bunlardan istikâh olunmaz
(köle alınmaz). Jane’den Kabartayi Çerakise’ne varınca harbi lerdir.
İstirkâhları sahihtir (köle edinilmesi caizdir). Böyle olmaları ile yine
hanlara havfen mütidirler (handan korktukları için itaat ederler). Hatta
‘üzerimize sefer etmesin deyü, beher sene han hazretlerine ve kalgay, Nurettin
sultanlara pişkeş namına Çerkes esirleri ihda (hediye) iderler. Silahdar Ağa,
han tahtına varis olarak doğan her çocuk için üçyüz Çerkes çocuğu verildiğini
yazar.(a.g.e.s,222)Besleney prensesleri de Kırım hanzadeleriyle evleniyorlardı.
Han Canıbek’in annesi Çerkesti.


Kırım hanlarının Çerkes kabilelerine köle için
saldırmalarının sebeplerinin başında kendini tahta oturtan, kollayan Osmanlı
vezir ve beylerinin Çerkes Cariye ve kölelere olan düşkünlüğüydü. Oysa
hanlıktaki taht kavgaları sırasında giraylar Çerkes kabilelerine sığınıyorlardı.
II. Gazi Giray Kırım tahtına çıktığında kardeşi Mübarek Giray Çerkesya’ya kaçtı
ve ölene kadar orada yaşadı.  Kırım hanlarının Çerkeslerin üzerine yaptığı
seferlere Kefe’deki Çerkesler de katılıyorlardı. (a.g.e. s,230) Babasına isyan
eden Şehzade Selim, yenilince Kefe’ye, oğlunun yanına kaçtı. Tarihçi Remmal
Hoca, Şehzade Selim’in köle ele geçirmek için Jane Çerkeslerine saldırdığını
yazar.


Hanlardan Sahip
Giray, Osmanlı’da olduğu gibi kapıkulu oluşturdu. Bu kapıkulları içinde
Çerkesler de vardı. Devlet Giray döneminde Kefe Sancakbeyi Kasım Bey’in
önderliğinde Don ve İtil’i birleştirmek için yapılan seferde Çerkesler Devler
Giray’ın ordusunda görev aldılar.


Kırım tahtına
Gazi Giray’ı geçirmek isteyen Osmanlı yöneticileri Kırım’ı i,yi bilen Çerkes
Handan ağa’yı görevlendirdiler. İslam Giray’ın döneminde Devlet Giray’ın
çocuklarından Şahin Giray Çerkesya’ya kaçtı. Daha sonra Anadolu’ya geçerek
Celali isyancılarına katıldı.  Tarihçi Peçevi’nin yazdığına Gazi Gazi
giray döneminde Çerkesya’yı kontrol etmek, çıkan isyanları bastırmak için bir
kale kurmuştur. İslam Giray’ın hanlığı döneminde Kefe Beylerbeyi İslampaşazade,
Çerkesya’da halka zülüm ettiği için idam edilmiştir.


Bahadır Giray
zamanında 1637-1641) Jane Çerkesleri ikiye bölünür. Bahadır Giray’ın küçük oğluna
Antonak adında bir bey atalık olur. Kabile yönetiminin kardeşine verileceğini
düşünen abisi Hakşumak, kardeşinin üzerine yürür ve onu mağlup eder. Bunun
üzerine Kırım hanı üzerine yürür ve Hakumak Azak beyine sığınır. Han,
Hakumak’ın topraklarını işgal eder ve ona tabi Çerkeslerden çok sayıda esir
alır.


Mehmet Giray Han,
Bab-ı Âli tarafından azledilince Çerkesya’ya kaçtı. Oradan da Dağıstan’a geçti
ve ölünceye kadar orada yaşadı.


I.Selim Giray
zamanında Ruslar’ın elindeki Çihrin kalesini kuşatan Osmanlı ordusunda Abaza
Kör Hüseyin Paşa adında bir komutan da vardır.


Mirzalar hanlık
tahtındaki II. Hacı Giray’a (1683-1684) isyan ederler. Han, birkaç Çerkes
kölesiyle Mankup’a kaçtı.


I.Selim Giray’ın
ikinci saltanatı sınıra dayanan Rus ordusunu, hanın Tatar, Çerkes ve
Kumuklardan oluşan ordusuna yenildi.


  1. Safa Giray’a (1691-1692) ordusuyla Osmanlı ordusuna katılması
    için Kapıcılar Kethüdası Çerkes Yusuf Ağa gönderilir. Selim Giray’ın
    üçüncü hanlığında (1692-1699)Kırım Rus tehditi altındadır. Savaşa
    katılamayan han, kendisine karşı oluşacak tepkiyi hafifletmek için Bab-ı
    Âli’ye Çerkes kız ve gulamlarından oluşan hediye gönderir.
  2. Devlet Giray’ın (1699-1702) hanlığı sırasında hayatını
    tehlikede gören Selşm Giray’ın oğlu Şahbaz Giray, Besleney beyi Timur
    Pulat’ın evine sığınır. Burada yaşarken Saadet Giray’ın gönderdiği
    Çerkesler tarafından öldürülür. İsyan eden hanzade Gazi Giray’ın ordusunda
    Çerkesler de vardı.


O dönemde
İstanbul’da silahtarlık ve kaymakamlık görevinde bulunan Osman Paşa, vaktiyle
Selim Giray’ın Bab-ı Âli’ye hediye ettiği Çerkeslerdendi. II. Selim Giray’ın
dördüncü saltanatı sırasında Özi beylerbeyi Çerkes Yusuf Paşa’ydı.


Selim Giray’ın
hanlığında Devlet Giray, Nogayların desteği ile isyan edince hanın kalgayı
Saadet Giray Çerkesya’ya kaçmıştı.


III. Gazi Giray
(1703-1709), Rus tehditine karşı Nogaylar ve Çerkeslerle birlik olması
gerekirken tersine bir tutum sergiledi.  Karlofça Antlaşması ile Ruslardan
ve Lehlerden alınan haraç gelirlerinden mahrum kalan hanlar ve Kırım beyleri
gözlerini Çerkesler dikmişti.


Kaplan Giray’ın hanlığında (1707-1708) Kırım
baskısından bunalan Kaberdeyler, Beştav’dan kaçıp Necan Dağı’nın olduğu bölgeye
göç etmişlerdi. Han, kalgay görevini yürüten kardeşi Mengli Giray’ı göndererek
Çerkesleri eski topraklarına dönmeye çağırdı. Çerkes aullarını dolaşan Mengli
Giray Çerkesleri ikna edemedi. Han bunun üzerine bir ordu topladı. Bab-ı Âli,
Kefe beylerbeyine bir ferman göndererek hanın seferine katılmasını emretti.


Üzerine gelen
ordudan çekinen Kaberdeylerin beyi Kurguk Bey, hana bir elçi göndererek
kendilerine dokunulmaması şartıyla büyük miktarda esir ve değerli eşyalardan
oluşan vergi ödemeyi teklif etti. Ordusuna güvenen han, bu teklifi reddetti. Bu
Çerkesleri çok öfkelendirdi. Gerisini Tarihçi Raşid Efendi’nin Muhtasar Tarihi
ve Silahtarağa Tarihi’nden okuyalım; “Kırım’a her yeni han atanışında Çerkes
beyleri geleneğe uygun olarak hediye adı altında 300 köle sunarlardı. Fakat
Kaplan Giray, bu miktarı az bularak ‘Üç binden azını kabul etmem’ dedi. Bunun
üzerine Çerkes beyleri kendi aralarında iştişare ettikten sonra şöyle dediler.
‘Bu miktarda köle hediye etmek adet haline geldiğinde her 15-20 yılda bir han
değişirdi. Şimdi ise her yıl bir han değişiyor. Biz kimin çocuklarını
vereceğiz? Şimdi Çerkeslerin önemli bir kısmı Müslüman olmuştur. Her köyde, her
aulda mescitler ve medreseler kuruluyor. Ve gençler beş vakit namaz kılıyorlar
ve medrese eğitimi alıyorlar. Şeriatın emrine uyarak gavurlarla cihat etmeye
giden bu gençleri sıkıştırmaya rızası olur mu? Lütfen bizi anlayışla
karşılayın, öbür türlü elimizden gelmez’. Sonra bu kararlarını cevap olarak
hana gönderdiler.


Kaplan Giray,
ordusuyla Taman’a geçti ve Kabardey topraklarına geldi. Çerkes beyleri
kurnazlık yoluna saparak ‘Size istediğiniz miktarda esir vereceğiz, siz de
Tatarları dizginletin ve bize üç gün süre verme lütfunda bulunun’. Onların bu
etkinliğini kabul eden han, bir vadiye yerleşerek işretle vakit geçirmeye
başladılar. Bir gece Çerkesler baskın yaptı ve kesebildikleri kadar Tatarı
kesip ortadan kayboldular. Kırım’ın eli silah tutan becerikli çoğu hayatını
kaybetti. Canını güçlükle kurtaran han birkaç adamıyla Nogaylar’a sığındı.


Bu yenilgi
üzerine kırımlılar, olup biteni Bab-ı Âli’ye bildirerek yeni bir han
istediler.  Bab-ı Âli, bunun üzerine II. Devlet Giray’ı ikinci kez han
olarak tahta atadı. (a.g.e.s, 449-450) Kaplan Giray’ın ikinci kez tahta çıkması
üzerine (1713-1716) Devlet Giray’ın oğullarından Bahadır Giray, Çerkesya’da
isyan başlattı. İsyan fazla büyümeden bastırıldı.


III: Saadet Giray
zamanında Kırım Hanlığı’nın zayıfladığını gören Çerkesler, köle ve vergi
ödemeyi kestiler. Bunun üzerine Saadet Giray, Çerkesler üzerine sefer
düzenlemek için Bab-ı Âli’den izin istedi. Bab-ı Âli, izin verdiği gibi
Kırım’daki Osmanlı birliklerinin  de bu sefere katılması için ferman
gönderdi. Han, kalabalık bir orduyla Kabardey’e girdi ve iki yıl orada kaldı.
Kaytuk Bey’in oğulları Kabardey halkıyla Canbulatoğlu’na sığınmak için Kaşka
Dağ denen yere kaçtılar. Han, bu seferden bir netice elde edemedi. Çerkesler,
bir miktar köle vererek hanın dönmesini sağladılar. Bazı kaynaklarda Saadet
Giray’ın Çerkeslere esir düştüğü yazılsa da kesin değildir.


Saadet Giray’ın
getirdiği esirlerin dağıtmasını beğenmeyen mirzalar, hanı Bab-ı Âli’ye şikâyet
ettiler. Saadet Giray’ın yerine II. Mengli Giray han oldu. Bunun üzerine Mengli
Giray karşıtları Çerkesya2ya kaçtı.


Devlet Giray’ın
oğlu Bahtı Giray, babasının tahtına oturabilmek için kuvvet toplamak amacıyla
Çerkesya’ya gitti. Oradan da Kalmuklara sığındı. Dostu Can Timur üç yıl kadar
Şapsuğlar arasında yaşadı. Daha sonra Kırım’a döndü. Bahtı Giray, Çerkesler
tarafından öldürüldü.


Kaplan Girayîn
üçüncü hanlık döneminde (1730-31)  Osmanlı Devleti İran’a savaş açtı.
Savaşa 80 bin kişilik orduyla katılan han, yolda Osmanlı Sultanı adına Çerkes
beylerine Sancak, davul, kürk ve para dağıttı. Han, kışı Kaberdey’de geçirdi.


  1. Selim Giray (1743-1745) saltanatında Kalgay Şahin Giray,
     Çerkesya’ya sefer yaptı ve 700 esirle döndü. Han, bu esirleri cariye
    ve gulam olarak Bab-ı Âli’deki önemli zevata gönderdi.
  2. Aslan Giray (1748-1756)zamanında bazı hanzadeler Çerkesya’ya
    kaçtılar.


Kırım Hanlarından
Giray Han, Bab-ı Âli’ye bir rapor göndererek  “Rusların Kaberdey
topraklarını ele geçirip Gürcistan’a yol açmak için Kaberdey sınır boylarındaki
kale ve mevzileri silahlandırdığını”yazdı.


Kırım Giray’ın
azledilme yol açan süreç Çerkesler’e karşı düzenlediği başarız sefer oldu.


Osmanlı Devleti’nin
1768-1774 yılları arasında Ruslarla yaptığı savaşta Kırım Ruslar tarafından
işgal edildi. Rus ordusunun ateş gücü karşısında hafif süvari olan Kırım
güçleri dağıldı. Kefe’deki Osmanlı kuvvetleri komutanlarının kaçması üzerine
Rus ordusuna teslim oldular.


Küçük Kaynarca
Antlaşmasıyla Kırım bağımsızlığına kavuştu ve Rus desteği ile Şahin Giray Han
ilan edildi. Ancak Ruslar işgal ettikleri şehirlerde garnizon bulundurmaya
devam ettiler. Şahin Giray, Rus kuvvetlerinin çekilmesini istediyse de teklifi
reddedildi.


Şahin Giray,
İstanbul’a bir heyet göndererek antlaşmayla Osmanlı Devleti’ne bırakılan Bucak
Tatarları, Çerkesler ve Abazalar’ın Kırım’a bırakılmasını istediyse de bu
teklifi reddedildi. Çerkeslerin üzerine düzenlediği sefer de başarısız oldu.


Çerkesler.
Osmanlı Devleti’ne bağlandı. Çerkesya’ya gönderilen Ferah Ali Paşa, Anapa
kalesini güçlendirdi ve Kırım’dan bölgeye gelen Nogaylar’ı dörde bölüp, Çerkes
topyaklarına yerleştirdi.


Şahin Giray’ın
yapmak istediği reformlara, ayrıcalıklarının kaldırılmasına isyan eden şirinler
ve mirzalar ayaklandılar. Bunun üzerine Ruslar Kırım’ı 1783 yılında ilhak etti.


Kırım tahtından
indirilenlerin bir kısmı Rodos Adası’na sürülürken, çoğunluğu Yanbolu, Burgaz,
Silivri, Çatalca, Vize, Pınarhisar, Filibe ve Fındıklı’ya sürgün edilmişlerdir.

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.

TÜM KATEGORİLER
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER