• DEVLET KURUMLARI DOSYASI : Türk Tarih Kurumu, 15 Nisan 1931' de "Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti" adıyla kurulmuştu
  • Yayın Tarihi : 18 Nisan 2020 Cumartesi
  • Kategori : BÜROKRASİ & DEVLET KURUMLARI & EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ & BAŞKANLIK & TBMMM

Gazi M.kemal Atatrük'ün öngörüsüyle 15 Nisan 1931' de "Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti" adıyla kurulmuştu. 17 Ağustos 1983’te kurucusunun vasiyetine aykırı  olarak    "Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu"na dönüştürülmüştü.  

Uygar uluslar düzeyine çıkarmak için önce tarihini bilmesi ve bunun içinde onu ilk kaynaklardan kendisinin araştırarak öğrenmesi gerektiğine inan Atatürk'ün direktifleriyle, 16 üye tarafından, 15 Nisan 1931' de "Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti" adı altında kurulan Kurum'un adı 3 Ekim 1935'te Türk Tarih Kurumu'na çevrilir.

****

Türk Ocaklarının 27-28 Nisan 1930'daki kurultayında Aksaray delegesi Afet İnan ve arkadaşları Atatürk'ün emriyle kurultaya bir önerge verilir.

Bu şekilde, Türk Ocaklarına "Merkez Heyeti, Türk tarih ve medeniyetini ilmî bir surette tetkik ve tetebbu eylemek vazifesiyle mükellef olmak üzere bir Türk Tarih Heyeti teşkil..." etme görevi verilmiştir. 

Türk Tarih Heyeti, Türk Ocakları Merkez Heyeti tarafından teşkil edilmiştir. Türk Ocakları Merkez Heyeti Hamdullah Suphi Tanrıöver başkanlığında 16 kişiden oluşan heyetin 4 Haziran 1930'da  yapılan ilk toplantısında yönetim kurulu seçilmiştir.

Türk Tarih Heyetinin diğer üyeleri de dikkat çekici kişilerdir:

1. Afet (İnan): Ankara Musiki Muallim Mektebi Tarih Öğretmeni,

2. İsmail Hakkı (Uzunçarşılı): Balıkesir Milletvekili

3. Hâmit Zübeyir (Koşay): Ankara Etnografya Müzesi Müdürü

4. Halil Edhem (Eldem): İstanbul Müzeleri Genel Müdürü

5. Ragıp Hulûsi (Özdem): Dil Encümeni Üyesi

6. Reşit Safvet (Atabinen): Kocaeli Milletvekili

7. Zâkir Kadiri: Maarif Vekâleti Telif ve Tercüme Heyeti Üyesi

8. Sadri Maksudi (Arsal): Ankara Hukuk Fakültesinde Profesör

9. Mezaroş. Ankara Etnografya Müzesi Uzmanı

10. Mükrimin Halil (Yinanç): Tarih Öğretmeni

11. Vasıf (Çınar): Maarif eski Vekili, İzmir Milletvekili

12. Yusuf Ziya (Özer): İstanbul Hukuk Fakültesinde Profesör

Heyet Başkanı Tevfik Bıyıklıoğlu amaçlarını şöyle izah ediyor:

Meşgul olacağımız mesele millî Türk tarihidir. 

- Bir millî Türk tarihinin yazılması, tesbiti lüzumu hakkında yüksek huzurunuzda söz söylemeyi fazla görürüm. 

- Türk millî tarihi, dünya yüzündeki bütün diğer milletlerin tarihleriyle kıyas edilemeyecek kadar yalnız şanlı şerefli tarih vesikalarıyla değil, fakat aynı zamanda bugünkü beşeriyetin saadet ve refahını temin eden esaslı medeniyet vasıtalarını ilk olarak bulmuş, kullanmış ve neşr ü tamim etmiş olmakla temeyyüz etmiştir. 

- Bu kadar feyizli ve şerefli bir tarihi ihmal etmek bilhassa cumhuriyet devrinde hakikaten büyük günah olurdu.

- Yakın zamanlara kadar şimdiki medeniyetimizin yegâne membaı Yunanistan ve Roma bilinirdi. Halbuki, bugün katiyen tahakkuk etmiştir ki, Yunan medeniyeti orijinal değildir. Yunan dediğimiz İyon medeniyeti, kendisinden daha eski Türk medeniyetlerinin ancak nakilidir.

- “Vatanı düşman istilâsından eski zaman mucizelerini hakikaten gölgede bırakacak bir surette kurtardıktan sonra milletimizi esaslı bir inkılâbın siyasî içtimaî, iktisadî prensipleriyle techiz eden millî kahraman büyük Gazi'nin millî tarihimizle bizzat meşgul olması ve heyetimizi yüksek himayelerine almaları Türk milletinin yüksek talihine, tezimizin ve davamızın doğru olduğuna parlak bir delil ve aynı zamanda bir teminattır."

Türk Ocaklarının kendini feshederek CHP'ye katılmasından sonra Türk Tarih Heyeti , Atatürk'ün direktifiyle ayrı bir dernek olarak çalışmalarına devam etmiş ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti adını almıştır. 

****

12 Eylül 1980 darbesi sonrasında 83 Anayasası kapsamında  17 Ağustos 1983’te Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun kurulmasıyla, Türk Tarih Kurumunun da bu kuruma bağlanması kararlaştırıldı. Halen Ankara’da bulunan kurumun merkez binası yanında bir basımevi ve bir kütüphanesi vardır. Kurum üç ayda bir Belleten adlı dergi yayımlamaktadır. ( 1 )

 

(1 ) 82 Anayasasının 134. maddesi gereğince 2876 sayılı kanunla   17.8.1983 tarihinde Atatürk Araştırma Merkezi ve Atatürk Kültür Merkezi’nin dönüştürüldü.

Anayasa Madde 134- Atatürkçü düşünceyi, Atatürk ilke ve inkılâplarını, Türk Kültürünü, Türk tarihini ve Türk dilini bilimsel yoldan araştırmak, tanıtmak ve yaymak amacıyla; Atatürk’ün manevî himayelerinde, Cumhurbaşkanının gözetim ve desteğinde, Cumhurbaşkanının görevlendireceği bakana bağlı; Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezinden oluşan, kamu tüzelkişiliğine sahip “Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu” kurulur.

Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu için Atatürk’ün vasiyetnamesinde belirtilen malî menfaatler saklı olup kendilerine tahsis edilir.

Atatürk, Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun kuruluşu, organları, çalışma usulleri ve özlük işleri ile kuruluşuna dahil kurumlar üzerindeki yetkileri kanunla düzenlenir.

LİNK : https://www.ayk.gov.tr/s9-hakkmzda/tarihce/