AB’nin Kafkasya Politikası ve Bölge
Üzerindeki Etkileri

Büyük güçler dendiğinde akla gelen 3 önemli büyük güç; Rusya,
Çin ve ABD’dir. Fakat AB’nin de Kafkasya Bölgesi üzerindeki etkisi azımsanamaz.

AB’nin politikasını
incelerken, özelde Kuzey Kafkasya yerine genelde Kafkasya’ya yönelik bakış
açısını ele almak daha doğru olmaktadır. Çünkü Kuzey Kafkasya’da bulunan
devletler Rusya Federasyonu’na ait özerk cumhuriyetlerdir ve bölgeye yönelik
yapılacak olan politikalar Rusya Federasyonu’nun egemenlik alanına girmektedir.
Bu ancak bir şekilde aşılabilir: o da insan hakları ihlalleri söz konusu olduğunda.

1990’dan önce AB,
Kafkasya Bölgesi ile hiç ilgilenmemiş hatta İngiltere ve Fransa sömürge için
Afrika’ya, Uzak Asya’ya kadar gitmelerine rağmen Kafkasya’da sömürge bile
kurmamışlardır. Bunun en önemli nedeni Kafkasya’ya yakın iki önemli gücün bulunmasıdır.
Bilindiği gibi bölge, önce Osmanlı himayesinde bulunmaktaydı ve daha sonra 1917
Bolşevik İhtilali ile Ruslar bölgeye hakim olmuşlardır.[1]

1990 sonrası Doğu
Bloku’nun yıkılması ve Kafkas ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanması ile Batı
Avrupa, Kafkasya Bölgesi ile ilgilenmeye başlamıştır. Ve daha sonra bir kurum
olarak AB, uluslararası alanda daha fazla söz sahibi olmak için Kafkasya’ya
olan ilgisini büyük güçlerden gizlemeden belli etmiştir.

AB’nin eskiden uzak
saydığı bölgeye olan ilgisinin nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

Gül Devrimi

Asıl sebebi;
Gürcistan ekonomisinin hiçbir gelişme göstermemesi ve ülkenin Avrupa
standartlarına göre fakir kalması olan 2003-2004’te gerçekleşen bu devrim
demokrasi ve reformun yayılması için kapı aralamış ve bölgeyi AB için önemli
kılmıştır.[2]

 Enerji Kaynakları

Rus gazına büyük
oranda ihtiyaç duyan Doğu Avrupa 2009 yılında Rusya-Ukrayna gaz savaşı yüzünden
Doğu Avrupa 2009 yılında günlerce gazsız kalmış ve bölge, enerji açısından AB
için gerekli hale gelmiştir.

Güvenlik Sorunu

Güney Osetya,
Abhazya, Dağlık Karabağ sorunlarının neticesi olan ‘güvenlik durumu’ bölgeyi
AB’nin ilgi alanına girmesine sebep olmuştur. Çünkü buralardaki olası bir
güvenlik sorunu doğrudan veya dolaylı olarak Avrupa Bölgesi’ni de etkileme
potansiyeline sahiptir.[3]

AB’nin Kafkasya
politikasının temelini 1999’da yürürlüğe giren ‘Ortaklık ve İşbirliği
Anlaşması’ oluşturmaktadır. Anlaşmanın esası ekonomik ve teknik konulardır.
Anlaşmanın temel mali aracı da TACIS (Technical Asistance to Commonwealth of Independent
States) yani ‘Bağımsız Devletler Topluluğu’na Yönelik Teknik Yardım Programı’
dır.[4]

TACIS ile Sovyet
tipi sosyalizmden, Batı tipi serbest pazar ekonomisine dayanan liberal
rejimlere geçiş ve sürekliliğinin sağlanması amaçlanmıştır. Program kapsamında
Kafkasya Bölgesi’nde eğitime, enerjiye, ulaştırmaya, gıda üretimi ve
dağıtımına, sanayi ve ticari işletmelere destek sağlandı.[5] Kısacası; AB,
TACIS ile Kafkasya’da batı yanlısı rejimler oluşturulmasına ve ülkenin
modernleşmesine katkıda bulunarak, kendi güvenliğini garanti altına almaya
çalışmıştır.

AB’nin bölgeye
yönelik bir diğer programı da yine TACIS kapsamında olan INOGATE (Enerji
Kaynaklarının İşletilmesi ve Transfer Edilmesi) Projesidir. Bu proje ile AB,
bölgedeki enerji kaynaklarının kullanılması ve dağıtılmasında söz sahibi
olmuştur.[6]

TACIS kapsamında, AB
tarafından organize edilen bir diğer program Transport Coridor Europe Caucasus
(TRACECA)’dır. Bu program kara, hava ve deniz ulaşımının entegrasyonunu
sağlamak amacıyla Avrupa-Asya-Kafkasya yani doğu-batı ulaşım koridoru
projesidir.[7] Yeni İpek Yolu da denmektedir bu projeye.

AB’nin Kafkasya
üzerinde tam anlamıyla etkili olması Aralık 2003’te Avrupa devlet ve hükümet
başkanları tarafından kabul edilen ‘Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Stratejisi’
ile başlamıştır.[8]

Güvenlik
Stratejisi’nden sonra AB, Güney Kafkasya ülkelerine politik ve ekonomik
reformların gerçekleşmesi hususunda yardımda bulunmak, uyuşmazlıkları önlemek,
çözüm yollarını desteklemek, mülteciler ve yurtiçi göçe maruz kalmış kişileri
geri dönüşüne katkıda bulunmak, AB’nin Güney Kafkasya’daki faaliyetlerinin
tutarlı olmasını sağlamak için Finli Diplomat Heikki Talvitie’yi özel temsilci
olarak bölgeye atamıştır.[9]

14 Haziran 2004’te
toplanan AB Dış İlişkiler Konseyi, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’ın
‘Komşuluk Politikası’ kapsamına alınmasına karar vermiştir. Bu tarihten sonra
AB’nin Kafkasya’da izlediği politika; ‘Komşuluk Politikası’dır.[10]

2007’de Romanya ve
Bulgaristan’ın AB’ye üye olmasıyla komşuluk politikasında daha ileri
gidilmiştir. Çünkü bundan sonra AB’nin ilgisi Karadeniz’e yoğunlaşmış ve bu da
Karadeniz Sinerjisi’ni doğurmuştur. Bununla birlikte iki bölgeye yönelik
politikalarını birbiriyle ilişkilendirmiştir.[11]

AB, 2008’de Ukrayna,
Moldova, Güney Kafkasya ülkelerinden oluşan ‘Doğu Ortaklığı’ adında yeni bir
girişimi başlatmıştır.[12] Bu ortaklık girişimiyle de komşuluk politikasındaki
tutarsızlıklarını ve eksikliklerini gidermek istemiştir. Bu yetersizliğini
kısaca anlatmak gerekirse; yaptığı eylem planlarında Azerbaycan’ın toprak
bütünlüğünden bahsederken, Ermenistan Eylem Planı’nda ülkenin durumunu self
determinasyon ilkesiyle bağdaştırdığını ve kendisine olan güveni sarstığını
söylemek mümkündür.

Bu Eylem Planları
2006’da kabul edilmiş olup, AB 2007-2010 Dönemi için Azerbaycan’a 92 milyon
avro değerinde mali destek sağlamıştır. Bu planda yardımın gerekçesi eylem
önceliği olan 10 konuda toplanmıştır:[13]

·        
Dağlık-Karabağ
sorununun çözümü,

·        
Demokrasinin
güçlendirilmesi, seçimlerin adil ve şeffaf olması,

·        
İnsan hakları, temel
özgürlükler ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi,

·        
İş ve yatırım
koşullarının iyileştirilmesi, yolsuzlukla mücadelenin güçlendirilmesi,

·        
Gümrük mevzuatının
yenilenmesi, gümrük idaresinin güçlendirilmesi,

·        
Sürdürülebilir
ekonomik kalkınmanın sağlanması, maliye ve para politikasının düzenlenmesi,

·        
Ekonomi alanında
yasama ve yürütme pratiklerinin uyumlaştırılması,

·        
2004’teki Bakanlar
Konferansı doğrultusunda enerji ve ulaşım sektörlerinde işbirliğinin
güçlendirilmesi,

·        
Adalet, güvenlik ve
sınır kontrolleri alanında işbirliğinin artırılması,

·        
Karadeniz ve Baltık
gibi bölgeler arasında işbirliğinin artırılması.

Bu Eylem Planı’na
rağmen; AB, Kafkasya’daki ve Azerbaycan’daki sorunlara çözüm üreten bir konuma
gelememiştir. Daha çok altyapı çalışmalarına yönelik mali yardımlarla bölgenin
rehabilitasyonu üzerine yoğunlaşmış görünmektedir. Bu sayede, örneğin göç
sorunu ve bu sorunu tetikleyen nedenlerin sona erdirilmesi düşünülmüştür.
2013’teki seçimlerin uluslararası normlara uygun olmasını sağlamıştır.[14]

Sonuç olarak

Rusya, ABD gibi
güçler karşısında sönük kalsa da Kafkasya ülkeleriyle kurduğu bağlantılar
sayesinde küresel bir aktör olmaya devam edecektir.

Sultan CEYLAN

1.     http://www.hazar.org/UserFiles/yayinlar/MakaleAnalizler/AmandaPaul.pdf

2.    
http://www.hazar.org/UserFiles/yayinlar/MakaleAnalizler/AmandaPaul.pdf

3.    
 http://www.hazar.org/UserFiles/yayinlar/MakaleAnalizler/AmandaPaul.pdf

4.    
 Haydar ÇAKMAK, AB’nin Kafkasya Politikası, s.:140.

5.    
 http://acikarsiv.ankara.edu.tr/browse/3241/4095.pdf?show

6.    
Haydar ÇAKMAK, AB’nin Kafkasya Politikası, s.:141.

7.    
http://www.21yyte.org/tr/arastirma/avrupa-birligi-arastirmalari-merkezi/2012/04/27/6582/avrupa-birliginin-kafkasyadaki-varligi

8.    
http://www.21yyte.org/tr/arastirma/avrupa-birligi-arastirmalari-merkezi/2012/04/27/6582/avrupa-birliginin-kafkasyadaki-varligi

9.    
 http://www.bilgesam.org/en/kategori/13/-bolgeler-kafkaslar

10.http://www.uidergisi.com.tr/wp-content/uploads/2014/12/Avrupa-Komsuluk-Politikas%C4%B1nda-Sorunlu-Alanlar.pdf

11. http://eu-un.europa.eu/articles/en/article_11895_

12.http://www.academia.edu/1326998/The_Eastern_Partnership_ENP_plus_for_Europes_Eastern_neighbors

13. http://ec.europa.eu/environment/enlarg/pdf/enp_action_plan_azerbaijan.pdf


































































































14. Sinem KOCAMAZ, The Journal of Central Asia and
the Caucasus, s.:59-63.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet