Agnotoloji: Menfaat gereği cehalet yaymayı
inceleyen bilim. Kişiler ve şirketler menfaatleri gereği nasıl cehalet ve
yanlış bilgi yayıyor?


Bugün
dünyada kanserden sigaranın zararlarına, iklim değişikliğinden genetiği
değiştirilmiş organizmalara kadar pek çok alanda gerçek ile gerçek olmayan
arasında toplumun manipülasyonunun alabildiğine sürdüğü bir dönem yaşıyoruz. Bu
da “Agnotoloji” denilen bilimin dünyada ve ülkemizde önemli bir uygulama
alanı bulduğunu gösteriyor aslında…


Agnotoloji kısaca bilgisizlik
bilimi demek. Menfaat gereği cehalet yaymanın arkasındaki sis
perdesini aralayan bir bilim dalı.  Agnotoloji  ya bir ürünü satmak
ya da çıkar elde etmek için kasıtlı olarak kafa karışıklığı ve yalan bilgi
yaymanın incelenmesi oluyor.


Sözcük
1995 yıllarında Bilim Tarihi Profesörü Robert Neel Proctor tarafından ilk kez
kullanıldı. Bu sözcük ve bilimin ortaya çıkması elbette ki öncesinde
gerçekleşen ve hayati bir önem taşıyan toplumsal sömürüleri içeren bir dizi
olayla birlikte oldu. Örneğin 1979 yılında sigara ve tütün şirketlerinin
kullandığı gizli bir talimat gün yüzüne çıktı. 1969 yılında ise Brown &
Williamson tütün şirketi tarafından yayımlanan “Sigara ve Sağlık Önerileri”
başlıklı yazıda, sigara karşıtı kampanyaların üstesinden gelmek için büyük
tütün şirketlerinin uyguladığı taktiklerden söz ediliyordu. Bu makaledeki
önemli bölümlerinden birinde sigaranın kitlelere nasıl pazarlanması gerektiğine
değiniliyordu:


“Genel kamuoyunun düşüncesinde olgusal gerçeklerle başa çıkmanın
ve bu konuda ihtilaf yaratmanın en iyi yolu şüphe yaratmaktır.”


Söz
konusu skandal bilgilerin kamuoyuna sızdığı dönemde Stanford Üniversitesi’nden
tarih bilimci Robert Neel  Proctor tütün şirketlerinin uygulamaları ve
sigara içmenin kansere yol açıp açmadığı konusunda kafa karışıklığı yaratma
yani “şüphe” girişimlerini araştırmaya koyuldu. Robert Proctor, tütün
sanayisinin, tüketicilerin sigaranın zararlarını öğrenmesini istemediği ve
sigara içmenin sağlık üzerindeki zararlı etkileri konusundaki gerçekleri
bulandırmak için milyarlar harcadıklarını ortaya çıkaran bilim insanı oldu.


Robert
Proctor, bu çalışmaları sırasında, araştırmalarının temel aldığı kavrama da
1995 yılından sonra 1999 ve 2000 yılında yayımlanan iki farklı kitapta  da
Agnotoloji, Türkçeye çevirisiyle Bilgisizlik Bilimi adını ortaya koydu.
Agnotoloji sözcüğünün etimolojik kökeni, Neoklasik Yunan dilinde “agnosis” “bilgisizlik”,
ontoloji ise varlık felsefesi anlamına geliyor. Robert Proctor cehaletin sadece
henüz öğrenilmemiş olanla ilgili olmadığını, aynı zamanda siyasi bir manevra,
sizin bilgi sahibi olmanızı istemeyen güçlü kurumlar tarafından yaratılan bir
bilgisizlik olduğunun altını çiziyor. Robert Proctor, bu alandaki çalışmalarını
daha önce yapmış olsa da agnotoloji kelimesini 1995 yılında Berkeley
Üniversitesi’nden dil bilimci Iain Boal ile birlikte oluşturdu.


Agnotoloji
bilimine tarihin hemen her döneminden örnek gösterilebilir. Elif Şahin bu
kelimeyi Antik Çağ’da arayıp 
Roma Dönemi’nin meşhur hamamları üzerinden agnotolojik bir
inceleme yapmış:


‘’Romalının
olduğu her yerde hamamların da mutlaka olduğu bilinen bir gerçektir. Bu
hamamların içerisinde imparatorların yaptırdığı ve bazen kendilerinin de bizzat
kullandığı halk hamamları vardır. Romalıların da büyük zevk ile hemen her gün
gittiği ve bolca vakit geçirdiği hamamların “her şey senin için…” ya da “hayır,
her şey yolunda…” agnotolojisinin uygulandığı yerlerden birisi olduğu bu
çalışmada gösterilmeye çalışılmıştır.


Söz
konusu manipülasyon, kasıtlı olarak yapılan ve belirli kişiler tarafından
uygulanan stratejilerdir. Bunun yanı sıra toplumun da oluşturduğu doğal bir
cehalet kültürünün olduğunu da söylemek mümkündür. Çalışmada bu iki hipotez
üzerinden bunlara dayanak oluşturabilecek kaynaklar, veriler özellikle antik
kaynaklardan ve konu üzerine yapılan araştırmalar üzerinden temellendirilmeye
çalışılmıştır.


Proctor
tarafından, cehalet, bilginin içine çekildiği, adeta bir tür sonsuz
boşluğa benzetiliyor. Bilginin bu boşluğu hep doldurmaya çalıştığı söyleniyor.
Günümüzde cehaleti ortaya çıkarma  ya da boşlukları doldurma
çabaları, özellikle burada açıklanmaya çalışılan agnotoloji bilimi ile
daha da belirginleşmektedir. Roma Dönemi’nde de oluşturulmaya çalışılan sonsuz
boşlukları görenler ve farkında olanlar vardı. Bunun hamamlar ile bağlantılı,
en güzel örneklerinden birini Seneca’nın satırlarında görmekteyiz. Aynen şu
şekilde bir ifade kullanıyor: “Şimdi yepyeni hamam işletmeleri kuruldu ama insanlar geçmişte
olduğundan çok daha kirliler!” 


CEHALET AYRICALIKLI SINIFIN ELİNDE USTACA KULLANDIĞI BİR SİLAHTIR
(K.Marx)


Agnotoloji
bugün de Proctor’un sigara ile kanser arasındaki bağlantının gizlenmesini
incelediği dönemdeki kadar önemli.


Örneğin
ABD’de başkanlık seçimleri öncesinde, rakipleri, Başkan Barack Obama’nın
milliyeti konusunda bilinçli şüphe yayma çabalarını, Obama 2011’de doğum
sertifikasını gösterinceye kadar sürdürmüştü.


Başka
bir olayda da Avustralya’da bazı siyasi yorumcular, ülkenin kredi notunu
Yunanistan’a benzetip bilinçli olarak panik yaymaya kalkışmıştı. Oysa kredi
derecelendirme kurumlarının iki ülkenin tümüyle farklı olduğunu gösteren
notlarını herkesin görmesi mümkündü.


Proctor,
bilgisizliğin çoğunlukla dengeli tartışma örtüsü altında yayıldığını
belirtiyor. Örneğin iki farklı görüşün her zaman rasyonel bir sonuca
ulaşmayacağı fikri yaygındır. Tütün şirketlerinin bilimi kullanarak kendi
ürünlerini zararsız gösterme girişiminin ardında da bu yatıyordu. Bugün ise
iklim değişikliğini inkar edenler bilimsel verilere karşı aynı yöntemi
kullanıyor.


“Böylece
bu ‘dengeleme’ yoluyla tütün şirketleri, ya da bugünkü iklim değişikliği
inkarcıları, bu konularda iki farklı görüş olduğu, ‘uzmanların hemfikir olmadığı’
algısını yaratıyor, gerçeğin yanlış bir şekilde resmedilmesine, yani
bilgisizliğe neden oluyor” diyor Proctor.


Yeni cehalet dönemi


Köklü
bir cehalet döneminde yaşadığımızı ifade eden Proctor, bilginin ‘erişilebilir’
olmasının o bilgiye ulaşıldığı anlamına gelmediğini hatırlatıyor.


Proctor,
siyasi ve felsefi konularda insanların bilgisinin çoğu zaman inanca, geleneğe
ve daha çok propagandaya dayalı olduğunu belirtiyor.


Cehaletin
yayılma koşullarını ise şöyle açıklıyor:


1. İnsanlar
bir olguyu anlamadığında,


2. Ticari
ya da siyasi nitelikli özel çıkar grupları bir konu hakkında kafa karışıklığı
yaratmaya çalıştığında.


Proctor
şu örneği veriyor: “İklim değişikliği konusundaki tartışmada sorun sadece böyle
bir olgunun var olup olmadığıyla ilgili değildir. Tanrı’nın Dünya’yı insan
üzerinde yaşasın diye yaratıp yaratmadığı, hükümetin sanayileri düzenleme hakkı
olup olmadığı, çevrecilere güç verilip verilmemesi vb. konuları da içerir. Yani
sadece olgular değil, bu olgulardan doğduğu düşünülen daha geniş konular söz
konusudur.”


Kendi sonucunu çıkarmak


Bilgisizliği
araştıran bir başka akademisyen Cornell Üniversitesi’nden David Dunning. 
Dunning, bilgisizliğin yayılmasında internetin rolüne vurgu yapıyor. Burada
herkes kendi başına uzman kesilir ve kasıtlı olarak cehalet yaymak isteyen
güçlü çıkar gruplarının avı haline gelebilir.


Ancak
Dunning insanların kendi sonuçlarını çıkarma yeteneğini yitirmesinden değil,
bunun çok kolay hale gelmesinden yakınıyor ve yanlış algıları düzeltmenin
yolunun başkalarına danışmaktan geçtiğini söylüyor.


LİNK
https://www.kademvakfi.org/


KAYNAKÇA


http://www.academia.edu/11185314/Roma_Hamamlar%C4%B1n%C4%B1n_Agnotolojisi

http://www.maarifgazete.com/bilim/cikar-amacli-cehalet-yaymak-ve-agnotoloji-h24769.html

http://www.medimagazin.com.tr/guncel/genel/tr-menfaat-geregi-cehalet-yaymayi-inceleyen-bilim-11-681-68496.html


http://dunyalilar.org/6-adimda-agnotoloji-yani-cehalet-yayma-bilimi.html


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet