• ARAŞTIRMA DOSYASI /// E. TÜMG. ARMAĞAN KULOĞLU : TERAZİNİN İKİ KEFESİ
  • Yayın Tarihi : 29 Temmuz 2018 Pazar
  • Kategori : ANALİZ & ARAŞTIRMA DOSYALARI


E. TÜMG. ARMAĞAN KULOĞLU : TERAZİNİN İKİ KEFESİ

Türkiye-ABD ilişkilerinin çok kritik bir dönem geçirdiği süreçte ABD’li rahip Brunson, sağlık sorunları gerekçe gösterilerek ev hapsine alındı. Bu durumun, Türkiye-ABD ilişki terazisinin iki kefesini dengelemeye vesile olduğu değerlendirildi.

Türkiye-ABD ilişkilerindeki gerginlik

İlişkilerin uzun bir süredir gergin olduğu bilinmektedir. Bu gerginliğin sebeplerinden biri de ABD’nin Suriye’de kendine müttefik olarak PYD/YPG/PKK’yı seçmesi ve Suriye’nin yeni yapılanmasında ona bir statü verdirerek Suriye’deki etkinliğini bu örgüt üzerinden devam ettirmeye çalışmasıdır.

Ancak bu durum Türkiye’nin güney sınırında tehdit oluşturmaktadır. Türkiye bu tehdidi ortadan kaldırmak için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. Bunlardan biri de Rusya ve İran ile barışın sağlanması konusunda yaptığı ittifaktır. Türkiye bu ittifakın kendisine sağlamış olduğu ortamı iyi değerlendirerek Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı Operasyonlarını gerçekleştirmiş, güney bölgede bir bütün olarak oluşturulmaya çalışılan ve Akdeniz’e çıkışı da hedefleyen terör koridoruna engel olmuştur.

Bu durum ABD nezdinde hoşnutsuzluk yaratmış ve Türkiye’ye çeşitli yaptırımlar uygulama peşine düşmüştür. Bu kapsamda Türkiye’nin ihtiyacı olan ve uzun bir süredir almaya çalıştığı orta ve uzun irtifa füze sisteminin alınmasını da engellemeye çalışmıştır.

Patriot füzelerinin satılması engellendi

Türkiye ihtiyacı olan füzeleri almak için ABD, Çin, Rusya, Fransız-İtalyan ortaklığı şirketleriyle irtibata geçmiştir. ABD Patriot füzelerini satmama kararı aldığı için, kalan ülke şirketlerinden kendi ihtiyaçlarını en iyi karşılayacak olan ve şartları en iyi karşılayan Rus S-400 füzelerini almaya karar vermiştir.

Bu kararın alınmasında Rusya’yla geliştirilen iyi ilişkilerin de etkili olduğu söylenebilir. Ancak bu durum ABD’yi, müttefikleri ve NATO’yu rahatsız etmiştir. Fakat ABD’nin tepkisi daha sert ve sürekli olmuş ve bu durum Türkiye’ye uygulamaya çalıştığı yaptırımları tetiklemiştir.

Rahip Bruson’un tutuklanmasından duyulan rahatsızlık

ABD’li rahip Brunson İzmir’deki bir kilisede papazlık yapmaktayken FETÖ ve PKK adına suç işlediği gerekçesiyle tutuklanmış ve yargıya sevk edilmiştir. 35 yıl hapis istemiyle yargılanmaktadır.

İki yıla yakın bir süredir devam eden yargı süreci ABD tarafından yakından takip edilmekte, ABD kamuoyu ve Evangelist çevre tarafından da tepkiyle karşılanmaktadır. Bu durum ABD Kongresi üzerinde (Senato ve Temsilciler Meclisi) baskı oluşturmaktadır. Bu baskı neticesinde Kongre, Türkiye’ye F-35 uçaklarının satışını ve teslimini durdurma kararı almıştır. Gerekçe olarak da, Türkiye’nin S-400 alımını durdurmaması ve Rahip Brunson’un serbest bırakılmamasını göstermiştir.

ABD Başkanı Trump’ın Türkiye Cumhurbaşkanı’yla yaptığı görüşmelerde bu konulardaki isteğini birkaç defa gündeme getirdiği bilinmektedir. Ancak Kongrenin aldığı karar Başkan Trump’ın önüne gelecektir. Trump bu konuda bir karar verme durumundadır. Ancak iç kamuoyunun baskısı altındadır.

Haklı olmak yetmiyor, dengeyi bulmak gerekiyor

Türkiye F-35 üretimine ortak 9 ülkeden biridir. Bir milyar dolara yakın ödeme yapmıştır. F-35’in bazı parçaları da, ortaklık çerçevesinde, TAI’de üretilmektedir. Satışının ve tesliminin durdurulamaması gerekir. Üstelik 2 adedi ABD’de Türk makamlarına teslim edilmiş ve eğitim hazırlıkları yapılmaktadır.

S-400 füze sistemi de bizim savunma ihtiyacımızdır. Sorgulanamaması gerekir.

Rahip konusu da yargıya intikal etmiştir. Bağımsız Türk yargısının işidir.

ABD’deki Hakan Atilla davası sonucunda bazı bankalara ceza gelmesi de söz konusudur.

Birbiriyle hiç ilgisi bulunmamasına rağmen, terazinin bir kefesinde F-35, bankalara ceza, diğer kefesinde S-400 ve Papaz vardır. Ancak uluslararası ilişkilerde dengeyi gözetmek de önem arz etmektedir.

Bu kapsamda Türkiye’nin S-400 alımından vazgeçmesi ilerleyen süreçten dolayı zordur. Ayrıca bu konu hem ihtiyaç, hem de egemen karar alma konusudur. Bu nedenle şimdi ABD’nin Patriot satışındaki engeli kaldırmasıyla onun da alımı için görüşmeler yapılmaktadır. Papaz için de, yargı sürecine etki etmeyecek şekilde, ev hapsinde tutulması kararı çıkmıştır.

Bu gelişmenin olumlu sonucunu piyasalarda dahi görmek mümkündür. Ancak ABD bu karardan tatmin olmamış ki, Başkan ve Başkan yardımcısı tehdit dolu açıklamalarda bulunmuşlar ve bu da Türkiye tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Bu da önümüzdeki dönemde yeni gelişmelerin olacağını göstermektedir.

27 Temmuz 2018