KITALAR & BÖLGELER : AKDENİZ & KARADENİZ & EGE & MARMARA

Doğu Akdeniz’de Deniz ve Enerji
Güvenliği
 

Yrd. Doç. Dr. Cenk ÖZGEN

Yayın Tarihi : 11.7.2018











Bu
sunumda Doğu Akdeniz’de deniz ve enerji güvenliğinin incelenmesi
amaçlanmaktadır. Sunum beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde deniz ve
enerji güvenliği arasındaki ilişki irdelenecektir. İkinci bölümde Doğu
Akdeniz’in coğrafi yapısı ve önemi üzerinde durulacaktır. Üçüncü bölümde Doğu
Akdeniz’in Türkiye’nin enerji nakil pratiğindeki yeri tespit edilecektir.
Dördüncü bölümde Doğu Akdeniz’de deniz güvenlik ortamı değerlendirilecektir.
Beşinci ve son bölümde ise Doğu Akdeniz’de deniz ve enerji güvenliğinin
sağlanmasına yönelik olarak Türkiye’nin ulusal ve uluslararası düzeydeki
faaliyetleri ele alınacaktır.



Deniz ve Enerji Güvenliği Arasındaki
İlişki




Dünya ticaretinin yaklaşık %90’ı denizyoluyla gerçekleştirilmektedir. Denizyolu
taşımacılığı ticari yüklerin nakledilmesinde açık ara en maliyet etkin
seçenektir.1 Deniz ulaştırma hatlarının, ticaret
filolarının ve limanların güvenliğinin sağlanamadığı bir ortamda dünya
ekonomisinin “can damarı” olan ticaretten bahsetmek mümkün değildir.2

 

Denizyoluyla gerçekleştirilen ticarette petrol ve doğalgazın önemli payı vardır.
2013 yılında uluslararası ticarete konu olan petrolün yaklaşık %63’ü
denizyoluyla taşınmıştır. Tonaj bazında bu denizyoluyla taşınan toplam yükün
%30’unu oluşturmaktadır.3 Doğalgazın
naklinde ise boru hatları ön plandadır. 2013 yılında uluslararası ticarete konu
olan doğalgazın %31,4’ü sıvılaştırılmış doğalgaz (Liquefied Natural Gas/LNG)
formunda denizyoluyla taşınmıştır.4 Ancak
LNG’nin toplamdaki payı artmaktadır. Yapılan projeksiyonlar 2035 yılına
gelindiğinde doğalgaz ticaretinde ağırlığın LNG’de olacağını göstermektedir.5

 

Bugünün dünyasında ticaret için denizlere, üretim için enerjiye ihtiyaç vardır.
Deniz güvenliği, ticaret ve enerji güvenliğini sağlarken; enerji güvenliği,
üretim ve ticareti sağlamaktadır.

 

Deniz ortamında enerji güvenliği, kritik enerji altyapı bileşenlerine
odaklanmaktadır. Denizde kritik enerji altyapı bileşenleri; tankerler,
dolum-boşaltım terminalleri, deniz geçişli boru hatları, açık deniz
platformları, kıyıdaki rafineriler, LNG tesisleri ve depolama tesisleridir.
Günümüzde söz konusu bileşenlere yönelik risk ve tehditler savaş(lar), deniz
terörizmi ve deniz haydutluğudur. 6 Basra
Körfezi’nde 359 tankerin hedef alındığı İran-Irak Savaşı (Tanker Savaşı evresi)
birinciye;7 Yemen açıklarında patlayıcı yüklü bir tekneyle
gerçekleştirilen intihar saldırısına maruz kalan Limburg tankeri ikinciye8 ve Kenya’nın güneydoğusunda fidye amacıyla
kaçırılan MV Sirius Star tankeri üçüncüye9 örnek
olarak verilebilir.

 

Deniz ortamında kritik enerji altyapı bileşenlerinin güvenlik ihtiyacını
karşılamada öne çıkan görevler, denizde durumsallığın sağlanması ve deniz
güvenlik harekâtları icra edilmesidir. Denizde durumsal farkındalığı; deniz
trafiğinin kesintisiz ve gerçek zamanlı olarak takip edilmesi, bu kapsamda
toplanan bilgilerin -özellikle olağandışı hareketliliğin tespiti maksadıyla-
kıymetlendirilmesi ve deniz ortamına ilişkin derlenmiş bilgilerin gerektiğinde deniz
güvenlik harekâtı icra eden unsurlara aktarılması süreci olarak tanımlamak
mümkündür. Deniz güvenlik harekâtı ise deniz ortamındaki tehditleri ortadan
kaldırmak, riskleri minimize etmek ve yasadışı girişimleri önlemek üzere sivil
ya da askeri makam ile çok uluslu kuruluşlar tarafından icra edilen faaliyet
olarak tanımlanabilir. Bu noktada deniz güvenlik harekâtlarının başarısının
denizde durumsallığın sağlanabilmesine bağlı olduğunun altını çizmek gerekir.10 Öte yandan barış döneminde olduğu gibi savaş
döneminde de enerji akışının kesintisiz devam etmesi önem taşımaktadır. Savaş
döneminde kritik enerji altyapı bileşenlerinin güvenliği kapsamında deniz
ulaştırma hatlarının korunması görevi öne çıkmaktadır.



Doğu Akdeniz: Coğrafi Yapı ve Önem



Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının kesişim noktasında yer alan Akdeniz, Batı
Akdeniz ve Doğu Akdeniz olmak üzere iki bölgeden oluşmaktadır. Doğu Akdeniz,
Tunus’un kuzeydoğu ucundaki Bon Burnu’ndan İtalya’nın Sicilya Adası’nın batı
ucunda yer alan Lilibeo Burnu’na doğru çizilen hattın doğusunda kalan bölgedir.11 Adriyatik Denizi, Libya Denizi, İyon Denizi
ve Adalar Denizi Doğu Akdeniz’de yer alan alt denizlerdir. Doğu Akdeniz,
Sicilya ve Messina Boğazları ile Batı Akdeniz’e, Süveyş Kanalı ile Kızıldeniz’e
ve Türk Boğazları ile Karadeniz’e bağlanmaktadır.

 

Doğu Akdeniz’e kıyısı olan devletler; Arnavutluk, Bosna Hersek, Filistin, Güney
Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Hırvatistan, İsrail, İtalya, Karadağ, Kuzey Kıbrıs
Türk Cumhuriyeti (KKTC), Libya, Lübnan, Malta, Mısır, Slovenya, Suriye, Tunus,
Türkiye ve Yunanistan’dır. Kıbrıs’taki üslerinin egemen toprak statüsünde
olmasından ötürü Birleşik Krallık’ı da Doğu Akdeniz’e kıyısı olan devletler
arasında saymak gerekir.12 Öte yandan
sunumda Doğu Akdeniz başlığı altında daha sınırlı bir bölge, merkezinde
Kıbrıs’ın yer aldığı deniz alanı incelenmektedir. Coğrafya yazınında Levant
Denizi olarak da adlandırılan bölgede yer alan sahildar devletler; Birleşik
Krallık, Filistin, GKRY, İsrail, KKTC, Libya, Lübnan, Mısır, Suriye, Türkiye ve
Yunanistan’dır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir