“OTOBÜS DURAKLARI” ve GÜVENLİK 

Prof. Dr. Hamit HANCI*


Av. Alp ASLAN*


Adli Bilimciler Derneği




Şehirlerimizde Yapılı çevre ve toplum etkileşiminin en
yoğun yaşandığı yerler ulaşım hatları ve toplu taşıma araçlarıdır. Yapılı
çevredeki olumlu ya da olumsuz değişiklikler, toplum yaşamına da gecikmeden
yansımakta, özellikle şehirler insan vücudu gibi bir sağlıklı-hasta,
mutlu-mutsuz bir yaşam seyri takip etmektedir.


Şehir yaşamının vazgeçilmez unsuru olan ulaşım hatları
üzerinde, yaya ve taşıtların beraber bulunduğu en önemli nokta otobüs
duraklarıdır. Otobüs durakları, çevresiyle 
ile doğrudan etkileşim halinde olan, zaman ve mekan olarak mikro ölçekli
yaşam alanlarıdır. Bir ekosisteme sahiptirler. Buralarda yaşanan  sorunlar da toplum gündemine sıklıkla
gelmektedir.


Mevzuatımızda otobüs durağına ilişkin
olarak çok çeşitli düzenlemeler mevcuttur.


Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre
“durak”: “Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının yolcu veya hizmetlileri
bindirmeleri, indirmeleri veya duraklamaları için yatay ve düşey  işaretlerle belirlenmiş yerdir.” Yönetmelik,
durakların belirlenmesi ve teşkili konusunda başta Belediyeler olmak üzere
Ulaştırma Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı gibi
kurumlara görevler yüklemiştir. Yine aynı yönetmelik kapsamında tespit edilen
“trafik kuralları” kapsamında, duraklar için özel hükümler getirilmiş,
indirme-bindirme kuralları, işaret levhasına onbeş metre dahilinde park yasağı,
durağa giren-çıkan araçlara kolaylık gösterme zorunluluğu hükümleri
getirilmiştir.


 Türk
Standartları Enstitüsü tarafından yürürlüğe konulan TS 11783  standardı ile otobüs duraklarının plan ve
kalite standartları belirlenmiştir.


 Büyükşehir
Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği kapsamında kurulan Ulaşım
Koordinasyon Merkezleri’ne de durak yerlerini tespit etme görevi verilmiştir.
UKOME Belediye, Ulaştırma, Kolluk, Askeri ve Mesleki kurum ve kuruluşların
temsilcilerinden oluşan çok geniş katılımlı bir heyetle faaliyet
göstermektedir. Bu nedenle “otobüs durakları”nın tespiti de en üst düzeyde bir
koordinasyon ve titizlikle, belirli usullere uygun olarak yapılmış olur.




Adli Bilimler bakış açısıyla otobüs
duraklarının durumu:


Yer seçimi, teşkili ve işleyişi itibariyle en üst
düzeyde hukuki ve teknik açılardan özen gösterilen otobüs duraklarının Adli
Sosyoloji, Adli Mühendislik, Adli Tıp, Adli Antropoloji , Adli Ekoloji gibi
Adli Bilim dallarıyla direk bağlantısı vardır.


Ulaşım hatları üzerinde bulunan otobüs durakları
hakkında kapsamlı bir adli bilimler araştırması halen bulunmamakla birlikte,
Ülkemiz, otobüs duraklarının konu olduğu “adli vakıa”lara pek de yabancı
sayılmamaktadır. Kısa bir internet araştırması ile dahi çok çeşitli olayları
gözlemek mümkündür.


Bunların en başta geleni kuşkusuz hepimizi son derece
üzen “otobüs durağına dalma” şeklinde ifade edilen trafik kazalarıdır. Her yıl
onlarca vatandaşımız durakta beklerken çok acı bir şekilde can vermektedir.


Yukarıda arz edilen özene rağmen durakların doğası
gereği taşıt trafiğinin yarattığı risklerden vatandaşların kaçma şansı
olamamaktadır. Buraları İnsan ve Taşıt etkileşiminin son derece yakın ve yoğun
olduğu yerlerdir.




Taşıtların yarattığı tehditin varlığı ve insanların
durakta, dar alanda topluca bir arada bulunması zorunluluğu, Adli Bilimler
açısından “son derece tehlikeli bir karışım”dır. Bu “karışımın” özel olarak çok
disiplinli bir bakış açısıyla her yönüyle detaylı incelenmesi gereklidir.


Otobüs duraklarının kendisi bizatihi bir kamusal
alandır. İnsanlar nisbeten kısa sürelerde aynı nokta toplanmakta sosyo-kültürel
ve sosyo-ekonomik iletişim sağlanmaktadır.


Duraklar coğrafi özelliklere göre, kapalı-açık hatta
klimalı olabilmektedir. Adli Psikoloji ya da Adli Psikiyatri tarafından
incelenesi gereken bir durum da  otobüs
duraklarının camlarının ve koltuklarının kırılarak kamu malına zarar verilmesi
“vandalizm”dir. Toplumsal ortamı bozmak için, yepyeni, güzel tasarımlı otobüs
durakları hedef alınmaktan geri kalınmamaktadır. Yerel yönetimlerin gelir elde
etmek için otobüs duraklarına koydukları reklam panoları da bundan payını
almaktadır. Yakın geçmişte ilk defa otobüs durağındaki bir reklam panosu cinsel
istismara uğramıştır.


Reklam panosunun bile istismara uğrayabildiği bir
mekanda cinsel saldırı ve taciz olaylarına da rastlanılabilmektedir.


Bunda otobüs durağının yeri, imar durumu, gece-gündüz
aydınlık durumu, durakta bekleyen sayısı gibi Adli Yöneylem tarafından
incelenen faktörler etki göstermektedir.


Otobüs duraklarının adi suçlar yönünden de sıcak nokta
olduğu utulmamalıdır. Özellikle hırsızlık, yan kesicilik ve dolandırıcılık gibi
suçlar yönünden, insanların dalgınlıkları, özellikle çalışanların mesai gidiş
ve dönüşleri, öğrencilerin sınav dönemleri, yaşlıların maaş çekme vb. zamanları
kollayan suçlular için otobüs durakları birer av sahasıdır.


Otobüs duraklarında kimi zaman yaralama, adam öldürme
ve intihar gibi cana zara verici istenmeyen olaylar da yaşanmaktadır. Bunun
nedeni genellikle otobüs ulaşımının rutin saatlerde, gün ve zamanda
yapılmasıdır. Ulaşım hizmetlerinin gelişmesi ile artık otobüsün hangi durakta
ne zaman olacağı bilinebilmektedir. Bu nedenle belirli zamanda otobüs durağında
olan, rutin bir düzende hareket eden hasım sahibi insanların bu tip fiillere
maruz kalması yadırgatıcı değildir.


Otobüs ve durak etkileşiminin, anlık ve yoğun olması
nedeniyle yolcuların kendi arasında ya da şoför ile de istenmeyen durumlar
yaşanmaktadır.


Bunun en üzücü olanları ise engelli, atmış beş yaz
üzeri, gazi ve şehit yakınlarına yapılan kötü muamelelerdir. Belediye ve Meslek
Odaları’nın bu gibi durumlarda öncelikle disiplin takibatı yapmak
sorumlulukları bulunmaktadır.


Ne acı ki otobüs durakları, toplumu kaygı ve paniğe
sevketmek isteyen teröristler için yumuşak hedef olabilmektedir. Merkezi
noktalardaki, ilk ve son duraklardaki kalabalık insan toplulukları terör
eylemleri için kolay hedef olabilmektedir.


Otobüs durakları, yaşamın bir parçası olarak
görüldüğünden dolayı kimi zaman evsizlere ve kapı dışarı edilen turiste de ev
sahipliği yapabildiği gibi yağmurdan kaçan köpeklere, kedilere ve hatta bir
fareye bile sığınaktır. Otobüs durağı, seyyar açan esnafın işyeri bile
olabilmektedir.


Otobüs durakları eğitim ve kültürün de bir parçası
olarak okul ve sergi salonu görevi görmekte, tasarım ve temizlikleri ile de
toplumsal gelişmişlik düzeyinin birer sembolü olabilmektedir.


Otobüs duraklarının adli durumlara “sahne” olmasını
bir nebze önleyebilmek için, toplu ulaşımın, kamusal bir eylem olduğu, otobüs
duraklarının medeniyetin göstergesi olduğu, toplu taşımanın bir kamu hizmeti
olduğu bilincinin konunun tüm paydaşlarında oluşturulması gereklidir.


Öncelikle, Teknik, Hukuki, vb. hususların yanı sıra,
Yolcu, Ulaşım Personeli, Denetim Personeli kazayağında da toplu ulaşım görev ve
sorumluk bilinci, sağlanmalı ve geliştirilmelidir.


Otobüs duraklarının iyi bir toplumsal deneyim yaşatması
amacıyla ilgili otoriteler tarafından tasarımlarının titizlikle yapılmasına
gayret edilmelidir.


Gerekirse bazı noktalarda güçlendirilmiş otobüs
durakları yapılmalı, standartlar yenilenmelidir.


Otobüs duraklarının, ulaşım ve çevre gibi insan
haklarına saygılı bir yapılı çevre ile uyumlu imal edilmesi ve en az on beş
metre çevresinin bakımlı tutulması gereklidir.


Adi suçlar açısından önleyici kolluk yönünden “güven
timleri” gibi etkili önlemler alınmalıdır.


Sorunlu duraklara güvenlik kameraları takılmalıdır.


Yaşanmış örneklerde olduğu gibi kar yükünden çökmemesi
ve önünde biriken suların hızlı geçen taşıtlar tarafından bekleyenlere
sıçramaması gibi olumsuzlukları en aza indirmek için, “doğanın elementleri”ne
dayanıklı, “evrensel tasarım” ürünü otobüs duraklarının yapılması gereklidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

cialis 5 mg viagra satın al Elektronik Sigara https://wwv.stag9000.shop http://umraniyetip.org/anadolu-yakasi/maltepe-escort/ perabet